Մեծ Հայքի Արշակունյաց թագավորության անկումը 428 թ. գերազանցապես դիտարկվում է IV դ. երկրորդ կես – V դ. սկզբների աշխարհաքաղաքական և ներքին հակասությունների համատեքստում։ Մինչդեռ Արշակունյաց գահի թուլացումը տարբեր գործոնների հետևանք էր։ Մասնավորապես, կլիմայական և միջավայրային փոփոխությունները, որոնք փաստագրվել են հնակլիմայական և հնամիջավայրային տարաբնույթ հետազոտություններով, վկայում են տարածաշրջանում մոտ 350–450 թթ. ընթացքում տեղ գտած համընդգրկուն կլիմայական երևույթի մասին, որը մասնագիտական գրականության մեջ ստացել է «Ուշ հռոմեական գերերաշտ» անվանումը:

Բանալի բառերՄեծ Հայքի թագավորություն Արշակունյաց հարստություն Արշակ II Պապ եկեղեցի ճգնաժամ ապաբնակեցում երաշտ կլիմայի փոփոխություն անկում