Բանալի բառեր
"Армянский вестник":"Աբու-Լալա Մահարի""Անահիտ""Անահիտ" հանդես"Ապագա" շաբաթաթերթ"Արաքս" հանդես"Արտավազդ Բ""Դաշանց թուղթ""Դեդե Քորքութ""Դրվագներ""Երկրագունտ""Հայոց պատմություն""Հացին երգը""Հեթանոս երգեր""Հովհաննես թագավոր" կամ "Սմբատ Բ""Հորիզոն" պարբերական"Նեմեսիս" գործողություն"Ոսկեդար""Ուստա Կարո""Պատերազմի տպավորություններից":"Ջավախք" ամսաթերթ"Ջավախք" ժողովրդական շարժում"Սասնա ծռեր" էպոս"Սարսուռներ""Ցեղին սիրտը""Փարվանա" օպերա"Քյոռօղլի" էպոս"Օղուզ-նամե""անձնական զարդարանք""դատիլ" կրկներգ–եզրույթ"միհրական" հերոս"վիշապ" կոթողներ"տուն1904 թ. Սասունի ինքնապաշտպանություն1915 թվական1919 թ.1920 թ. Սևրի պայմանագիր1920 թ. մարտի 23–261920-ական թվականների հետազոտություններ:1921 թ. Մոսկվայի պայմանագիր4-րդ խաչակրաց արշավանքxii դարxix դ. վավերագրերxix դար«Աշխարհացույց»«Արարատեան ընկերութիւն»«Արվեստագիտական հանդես»«Արևելք»:«Գահնամակ»:«Գեղարվեստական երկեր» ժողովածու«Գրական և իմաստասիրական շարժում»«Եգիպտահայ դրամատիկ» խումբ«Եգիպտահայ կոմեդի» թատերախումբ«Երգք ցցոց և պարուց»«Երիտասարդ Հայաստան»«Երկեր»«Երկրագունտ»«Ընտիր պատմութիւն …»«Թորոս Աղբար»«Խաթաբալա»«Կոմունիստ» թերթ«Հայելի»«Հայաստանի կոոպերացիա» երկշաբաթաթերթ«Հայաստանի պոեզիան»«Հինգշաբթիներ»։«Ճանապարհորդություն Հայաստան»:«Մասյաց աղավնի»«Մծիրի»«Մշակ» թերթ«Յիսուս Որդի»:«Յուշիկք հայրենեաց»«Նահապետի երգեր»«Ներսիսյան լիճ»«Նոճաստան»«Նոր կյանք»«Նոր-Դար»«Նվեր Նվարդին»։«Ողբ Եդեսիոյ»«Պատմութիւն Հայոց»:«Սասնա ծռեր»«Սասունցի Դավիթ կամ Մհերի դուռ»«Սպիտակ ձիավորը»«Վերնատուն»:«Տարազ»«արգելված գրականություն»«խնդիրներ»«մանր տպագրություն»:χορεία)։Ա-ԴոԱ. ԱրփիարյանԱ. ԲեկզադյանԱ. ԽոձկոԱ. ԾատուրյանԱ. ԿոզմոյանԱ. ՀովհաննիսյանԱ. Մանդելշտամ:Ա. ՄանուկյանԱ. ՄնացականյանԱ. ՆուրիջանյանԱ. Չոպանյան
ՊԱՏՄԱԲԱՆԱՍԻՐԱԿԱՆ ՀԱՆԴԵՍ Վերջին թողարկումը
Պրակ` 2026 N 1(231)
326 Էջ
ՀՀ ԳԱԱ «ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ» ՀՐԱՏԱՐԱԿՉՈՒԹՅՈՒՆ
Խմբագրական խորհուրդ` Աելիտա Դոլուխանյան, Համո Սուքիասյան, Համո Սուքիասյան, Աբրահամ Տերյան (ԱՄՆ), Անահիտ Տոնապետյան (Ֆրանսիա), Աննա Ասատրյան, Անուշավան Զաքարյան, Աշոտ Մելքոնյան, Գևորգ Բարդակչյան (ԱՄՆ), Ժասմին Դում-Թրագութ (Ավստրիա), Լիանա Օհանյան, Լևոն Աբրահամյան, Լևոն Զեքիյան (Իտալիա), Կոնտին Բեննեդետտա (Ավստրիա), Կրյուչկով Իգոր (Ռուսաստան), Հենրիկ Հովհաննիսյան, Պավել Ավետիսյան, Վիկտոր Կատվալյան ,
Բաժիններ`ՊատմությունԳրականագիտությունԲանագիտությունԼեզվաբանությունԱրվեստագիտությունՀնագիտություն և ազգագրությունԳրախոսություններՄեր երախտավորներըՄեր հոբելյարներըԳիտական կյանքԼրատու
Բեռնել ամբողջական համարըԲովանդակություն
- ԲեռնելԱշոտ Սարգսյան - Ագաթանգեղոսի Հայոց պատմության ստեղծման ազգային-կրոնական միջավայրը և քաղաքական նպատակը22 Էջ | 3-25 | DOI՝ 10.54503/0135-0536-2026.1-3 |
Ստացվել է՝ 2025-12-20 | Գրախոսվել է՝ 2026-02-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2026-03-20
Հայ քաղաքական միտքը IV–V դարերի սահմանագլխին ձևակերպեց ազգային (աշխարհիկ ու հոգևոր) իշխանության պահպանման օրակարգ՝ դրա լուծման միջոցը համարելով քրիստոնեության լիակատար ու վերջնական տարածումը, այն ջերմեռանդ հավատի, հայ մարդու ինքնության առանցքի վերածումը։ Ըստ Ագաթանգեղոսի «Հայոց պատմության»՝ IV դարի սկզբին Տրդատ Գ թագավորի և Գրիգոր Լուսավորչի ջանքերով քրիստոնեությունն ընդունվել, լիակատար տարածվել ու արմատավորվել է ամբողջ երկրով մեկ։ Մինչդեռ V դարի պատմիչները բոլորովին այլ պատկեր են ներկայացնում՝ համարելով, որ նոր կրոնի տարածումը խիստ մակերեսային էր, իսկ դրա պատճառը Աստվածաշունչը հայերենով չունենալն էր։ Իրականում նաև այլ, ավելի լուրջ խոչընդոտներ են եղել նոր կրոնի տարածման և արմատավորման ճանապարհին, որոնց մասին պատմիչները լռում են կամ նրանց տեղեկությունները անուղղակի են։Բանալի բառերԱգաթանգեղոս "Հայոց պատմություն" քաղաքական օրակարգ կրոնական իրավիճակ ազգային ինքնություն զինվորական խավ եկեղեցու իշխանություն Աստվածաշնչի թարգմանություն։
- ԲեռնելՔնարիկ Ավագյան - Հայաստանում սիրիահայ երեխաների և երիտասարդների համար իրականացված ինտեգրման ծրագրերը (2012 – 2018 թթ.) (անգ․)22 Էջ | 26-48 | DOI՝ 10.54503/0135-0536-2026.1-26 |
Ստացվել է՝ 2026-01-25 | Գրախոսվել է՝ 2026-02-05 | Ընդունվել տպագրության՝ 2026-03-20
2012–2018 թթ. Հայաստանի Հանրապետության իշխանությունները՝ Սփյուռքի նախարարության և միջազգային, սփյուռքյան ու տեղական տարբեր կազմակերպությունների հետ համակարգված աշխատանքների արդյունքում հոգացել ու ապահովել են Հայաստանում հանգրվանած, ինչպես նաև Սիրիայում մնացած և պատերազմի ողջ դառնություններն ու ռազմական բախումների սարսափները ճաշակած հայ երեխաների ամառային հանգիստը հայրենի ճամբարներում ու հանգստյան տներում, կազմակերպել են ուսուցողական, կազդուրման, առողջացման, ամանորյա, մշակութային, տոնական, սպորտային ու այլ միջոցառումներ, իրականացրել էքսկուրսիաներ Հայաստանի տեսարժան վայրեր և այլ ծրագրեր:Բանալի բառերՍիրիա համայնք պատերազմ հայրենադարձություն ինտեգրացիա ամառային ծրագրեր ամանորյա միջոցառումներ մշակութային միջոցառումներ:
- ԲեռնելԱելիտա Դոլուխանյան - Անտուան-Ժան Սեն-Մարտենի հայագիտական ժառանգության արդիական արժեքը17 Էջ | 49-66 | DOI՝ 10.54503/0135-0536-2026.1-49 |
Ստացվել է՝ 2026-02-24 | Գրախոսվել է՝ 2026-03-05 | Ընդունվել տպագրության՝ 2026-03-20
Ընդունված կարծիք է, որ Ա.-Ժ. Սեն-Մարտենը ֆրանսիական հայագիտության հիմնադիրն է: Սակայն առանց չափազանցության կարելի է ասել, որ նա նաև եվրոպական հայագիտության հիմնադիրն է: Չմոռանանք, որ XIX դարասկզբին ֆրանսերենը ինչ ազդեցություն ուներ եվրոպական մտավոր շրջանակների վրա: 1818 և 1819 թվականներին լույս տեսած Սեն-Մարտենի «Հիշատակարաններ Հայաստանի պատմության և աշխարհագրության» գրքի երկու հատորները Եվրոպայի արևելագետների հայացքը թեքեցին դեպի Հայաստան՝ Արևելքի առաջին քրիստոնյա երկրի հարուստ գրականությունն ու պատմությունը, որի իմացությունն ուներ համամարդկային արժեք:Բանալի բառերՍեն-Մարտեն Արշակունիներ Բուզանդ Խորենացի Այգեկցի Մարտիրոս Երզնկացի Ս․ Օրբելյան Հռիփսիմե Մխիթարյաններ հայ պատմիչներ:
- ԲեռնելՍամվել Ռամազյան - Հայոց թագավորի կերպարը «Օղուզ-Նամե»-ում (ռուս․)14 Էջ | 67-81 | DOI՝ 10.54503/0135-0536-2026.1-67 |
Ստացվել է՝ 2025-10-13 | Գրախոսվել է՝ 2025-10-13 | Ընդունվել տպագրության՝ 2026-03-20
Հայ տիրակալի (թագավորի) կերպարը, իբրև թյուրքերի հակառակորդի, բազմիցս արձանագրվել է թյուրք վիպական ավանդույթում: Նման մի օրինակ է Թեքֆուրի կամ Թեքֆուր խանի, այն է՝ Կիլիկյան Հայաստանի թագավորի կերպարը XIII-XIV դդ. իրանցի հեղինակ Ռաշիդ ադ-Դին Ֆազլալլահի Օղուզ-նամե-ում: Հոդվածում ներկայացվում են այդ երկում Թեքֆուրի մասին անդրադարձները և բնագրային ձևերի քննությունը: Այն փաստը, որ «Օղուզ-նամե»-ում Թեքֆուրի կերպարի պատմական նախատիպը հենց Կիլիկյան Հայաստանի թագավորն է, հաստատվում է Թեք-ֆուրի մասին առավել մանրամասն հիշատակություններով՝ պատմագրի մեկ այլ աշխատության՝ Թարիխ-ի աֆրանջի (Ֆրանկների պատմություն) մեջ, ինչպես նաև մուսուլման այլ հեղինակների երկերում:Բանալի բառերՌաշիդ ադ-Դին Ֆազլալլահ "Օղուզ-նամե" Թեքֆուր (Թաքֆուր) Հայաստան (Կիլիկյան Հայաստան) թյուրքեր:
- ԲեռնելԹաթուլ Ասոյան - Մխիթարյան միաբանության ռահվիրան․ Մխիթար Սեբաստացի23 Էջ | 82-105 | DOI՝ 10.54503/0135-0536-2026.1-82 |
Ստացվել է՝ 2026-02-21 | Գրախոսվել է՝ 2026-03-16 | Ընդունվել տպագրության՝ 2026-03-20
Մխիթարյան միաբանության հիմնադիր Մխիթար Սեբաստացու (1676–1749) և նրա աշակերտների ուշադրության կենտրոնում հայոց լեզուն էր, և հենց այս բնագավառում նրանք հասան աննախադեպ հաջողությունների։ Փաստ է, որ ինչպես ժամանակի նշանավոր հայագետները, այնպես էլ Սեբաստացին հիմնականում հետաքրքրվում էին գրաբարով՝ գրեթե ուշադրություն չդարձնելով աշխարհաբարին, սակայն առաջինը հենց նա էր, որ հաղթահարելով մտավորականության խիստ անբարեհաճ վերաբերմունքը աշխարհաբարի նկատմամբ՝ ստեղծեց նոր ձևավորվող լեզվաորակի՝ արևմտահայերենի առաջին քերականությունը՝ հորդորելով զբաղվել հայերենի այդ նոր դրսևորման զարգացման, մաքրության և կանոնարկման աշխատանք-ներով, միաժամանակ խորհուրդ տալով տեսադաշտից բաց չթողնել գրաբարը և այն լատինաբանություններից մաքրելու գերակա խնդիրը։Բանալի բառերՄխիթար Սեբաստացի Մխիթարյան միաբանություն գրաբար աշխարհաբար բառգիրք բառարանագրություն արևմտահայերեն քերականություն աբբահայր կաթոլիկներ։
- ԲեռնելՎազգեն Համբարձումյան - Արսեն Այտընյանի հայերենագիտական ժառանգությունը19 Էջ | 106-125 | DOI՝ 10.54503/0135-0536-2026.1-106 |
Ստացվել է՝ 2025-05-26 | Գրախոսվել է՝ 2025-07-07 | Ընդունվել տպագրության՝ 2026-03-20
Արսեն Այտընյանը (1825–1902 թթ.) եվրոպական հայերենագիտության ականավոր ներկայացուցիչ է, հայ հասարակական մտքի լեզվաբանության ճյուղի տեսաբան, հայերենի պատմության գործնական ուսումնասիրող: Նա նկատելի հետք է թողել հայագիտական-լեզվաբանական, մշակութային-բանասիրական առաջընթացում: Վիեննայի Մխիթարյան դպրոցի լեզվամշակութային գործունեությունը XIX դ. երկրորդ կեսին լիովին կապվում է մեծ հայագետի անվան հետ: Նա եղել է հե¬ղինակություն լեզվի ընդհանուր տեսության, հայոց լեզվի ուսումնասիրության բնագավառում, մի բնագավառ, որ լայնորեն լույս է սփռում հայերենագիտության հետագա զարգացման ճանապարհին՝ մինչև մեր օրերը:Բանալի բառերԱրսեն Այտընյան հայերենագիտություն լեզվի հասարակական բնույթ բարեշրջություն անընդհատականություն համաժամանակություն գրաբար / աշխարհաբար գրական լեզու / բարբառներ:
- ԲեռնելՎիկտոր Կատվալյան - Հրաչյա Աճառյան. կյանքը և գիտական սխրանքը17 Էջ | 126-143 | DOI՝ 10.54503/0135-0536-2026.1-126 |
Ստացվել է՝ 2026-02-10 | Գրախոսվել է՝ 2026-02-11 | Ընդունվել տպագրության՝ 2026-03-20
Հրաչյա Աճառյանի հեղինակած մեծաթիվ գիտական աշխատանքներն ընդգրկում են հայերենի ուսումնասիրության բոլոր բնագավառները։ Նա հայոց լեզվի պատմության, հայ բարբառագիտության, հայոց լեզվի փորձառական հնչյունաբանության գիտաճյուղերի հիմնադիրն է։ Հայ բառարանագրության, հայերենի ստուգաբանության, հայ անձնանունների ուսումնասիրության, հայերենի պատմական ու համեմատական քերականության, տիպաբանական-զուգադրական հետազոտության և շատ այլ ոլորտներում Աճառյանի կոթողային աշխատությունները հայերենագիտության համար ունեն հիմնարար և ուղենշային նշանակություն։Բանալի բառեր բարբառ լեզվի պատմություն ընդհանուր լեզվաբանություն բառարան Մեյե Հյուբշման անձնանուն հնդեվրոպական լեզուներ լիակատար քերականություն։
- ԲեռնելՇողեր Մինասյան, Արմեն Սարգսյան - Ռուսերեն փոխառյալ բաղադրիչով դարձվածները Ղարաբաղի բարբառում16 Էջ | 144-160 | DOI՝ 10.54503/0135-0536-2026.1-144 |
Ստացվել է՝ 2025-11-14 | Գրախոսվել է՝ 2026-01-11 | Ընդունվել տպագրության՝ 2026-03-20
Ղարաբաղի բարբառի փոխառյալ բառերը ռուսերենում ունեցած իրենց իմաստների համեմատությամբ կարող են պահպանած լինել իմաստը կամ ենթարկվել իմաստային տարբեր փոփոխությունների։ Իմաստափոխության դրսևորումներից մեկը քննվող բառերի՝ դարձվածների կազմում հանդես գալու իրողությունն է։ Դարձվածները հիմնականում կազմված են փոխառյալ ստորադաս և հայերեն գերադաս բաղադրիչներից։ Հաղորդակցական արժեք ունեցող, այսինքն՝ նախադասություն դարձվածային միավորները անհամեմատ քիչ են, դրանք ունեն հիմնականում պարզ կառուցվածք, կան նաև միակազմ նախադասություն դարձվածային միավորներ։Բանալի բառերՂարաբաղի բարբառ ռուսերեն բառապաշար փոխառություն դարձված իմաստափոխություն արմատ ածանց:
- ԲեռնելԱննա Ասատրյան, Լիլիթ Հակոբյան - Նիկոլ Գալանդերյանի «Փարվանա» օպերան․ հայկական ռոմանտիզմի մոռացված արձագանքը (անգ․)18 Էջ | 161-179 | DOI՝ 10.54503/0135-0536-2026.1-161 |
Ստացվել է՝ 2026-03-07 | Գրախոսվել է՝ 2026-03-16 | Ընդունվել տպագրության՝ 2026-03-20
Հայ երաժշտության պատմության մեջ կան անուններ, որոնք լուսավորում են մեղմ, բայց անշեջ: Այդ անուններից մեկն իրանահայ կոմպոզիտոր, մանկավարժ և երաժշտական-հասարակական գործիչ Նիկոլ Գալանդերյանն է (1881–1944): Նրա «Փարվանա» օպերան, որի լիբրետոն կազմվել է ըստ Հովհաննես Թումանյանի համանուն լեգենդի, ժողովրդական միստիկայի, արևելյան քնարականության ու եվրոպական օպերային դասական ավանդույթների ինքնատիպ սինթեզ է:Բանալի բառերՆիկոլ Գալանդերյան Հովհաննես Թումանյան "Փարվանա" օպերա երաժշտական թումանյանապատում իրանահայ երաժշտություն:
- ԲեռնելԱնուշավան Զաքարյան - Յուրի Վեսելովսկին հայ թատրոնի և թատերական գործիչների մասին31 Էջ | 180-211 | DOI՝ 10.54503/0135-0536-2026.1-180 |
Ստացվել է՝ 2026-02-06 | Գրախոսվել է՝ 2026-03-22 | Ընդունվել տպագրության՝ 2026-03-20
Ռուս անվանի գիտնական-գրականագետ, բանաստեղծ, թարգմանիչ, հայագետ Յուրի Վեսելովսկին (1872–1919) խոր և համակողմանի տիրապետում էր հայ ժողովրդի պատմությանը, մշակույթին, գրականությանը: Նա քաջ գիտակցում էր, որ ռուս հասարակությունը որքան մոտիկից ճանաչի հայերին, այնքան ավելի արդարացի ու ճշմարտացի կլինի վերաբերմունքը բազմաչար-չար ժողովրդի նկատմամբ: Այդ իսկ նկատառումով մեծ մարդասերն անհրաժեշտ էր համարում ռուս հասարակությանը ծանոթացնել հայ ժողովրդի դարավոր պատմությանը, ժամանակակից կյանքին, մշակութային հարուստ ժառանգությանը:Բանալի բառերՅու․ Վեսելովսկի հայկական հնագույն դրամա Կ․ Պոլսի և Թիֆլիսի թատրոններ թատերական գործիչներ Պ․ Ադամյան Մ․ Պեշիկթաշլյան Գ․ Սունդուկյան Պ․ Կորնել Լ․ Շանթ:
- ԲեռնելԳարեգին Թումանյան - Ննջեցյալի գլխի պաշտպանությունը չարխափան միջոցներով (ակնարկներ նախապատմական ժամանակաշրջանից) (անգ․)16 Էջ | 212-228 | DOI՝ 10.54503/0135-0536-2026.1-212 |
Ստացվել է՝ 2025-12-18 | Գրախոսվել է՝ 2025-12-20 | Ընդունվել տպագրության՝ 2026-03-20
Հին քարի դարից սկսած՝ թաղման ծեսը կազմող բոլոր ծիսակարգերը նպատակաուղղված էին մեկ նպատակի՝ մահը հաղթահարելուն։ Ննջեցյալի գլուխը դիտարկվում էր որպես տվյալ էակին լիարժեք փոխարինող, ընկալվում էր որպես զետեղարան, որտեղ կենտրոնացած էր կենսական էներգիան։ Հետևաբար գլուխը պաշտպանության կարիք ուներ, որն ապահովվում էր գլխի մոտ կայծքարից, վանակատից կամ մետաղից պատրաստված ծիսական առարկաներ տեղադրելով, գլուխը կավով ծեփելով, այն կավանոթի մեջ կամ քարի վրա դնելով և այլն։ Գլխանոցը, բացի գեղագիտական նպատակներից, ուներ նաև պաշտպանիչ նշանակություն։Բանալի բառերԲանալի բառեր՝ դամբարան ննջեցյալի գլուխը մարդ ծիսական առարկաներ թաղման ծես չարխափան մետաղական առարկաներ։
- ԲեռնելԱնի Պետրոսյան - Ոռոգման մասին պատմական խոսույթի ձևավորումը Խորհրդային Հայաստանում16 Էջ | 229-245 | DOI՝ 10.54503/0135-0536-2026.1-229 |
Ստացվել է՝ 2026-01-08 | Գրախոսվել է՝ 2026-01-10 | Ընդունվել տպագրության՝ 2026-03-20
1921 թ․ Կովկասի կոմունիստներին ուղղված ՌԽՖՍՀ ժողկոմխորհի նախագահ Վ․ Լենինի նամակում ձևակերպվում է ոռոգման կարևորության մասին գաղափարը, ինչը դառնում է տարածաշրջանի սոցիալ-տնտեսական զարգացման վերաբերյալ առանցքային ելակետ։Նորվեգացի բևեռախույզ և հասարակական գործիչ Ֆրիտյոֆ Նանսենի 1925 թ. մարդասիրական առաքելությունը Հայաստանում ուղղակիորեն կապվում է ոռոգման ծրագրերի հետ ու միջազգային մակարդակում հիմնավորում է լենինյան գաղափարների արդիականությունը։Բանալի բառերՎ. Լենին Ֆ. Նանսեն ոռոգում "վիշապ" կոթողներ խորհրդային գաղափարախոսություն սոցիալիստական ռեալիզմ հնագիտական հետազոտություններ:
- ԲեռնելԳայանե Գևորգյան - Վիկտոր Կատվալյան. Հայոց լեզվի բարբառագիտական ատլաս․ պրակ Ա, Գեղարքունիքի մարզ4 Էջ | 246-250 | DOI՝ 10.54503/0135-0536-2026.1-246 |
Ստացվել է՝ 2026-02-18 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2026-03-20
Լեզվի պատմության ուսումնասիրության համար առանձնակի կարևորություն ունի բարբառների փոխառնչությունների գիտական քննությունը։ Թեև հայերենի բարբառների ուսումնասիրության փորձերը սկսվել են XIX դարի կեսերից, և այդ ժամանակից ի վեր դրանք ենթարկվել են ինչպես միահատկանիշ, այնպես էլ բազմահատկանիշ դասակարգումների, այնուամենայնիվ բարբառային միավորների միջև գոյություն ունեցող բարդ փոխհարաբերությունների պարզաբանումը, հստակեցումն ու ճշգրտումը մինչ օրս շարունակում են մնալ չլուծված խնդիրներ։Բանալի բառերբարբառային միավորներ Գեղարքունիքի մարզ զուգաբանություններ բարբառագիտական ատլաս քարտեզ բարբառային հատկանիշներ լեզվաբանական աշխարհագրություն:
- ԲեռնելԱննա Ասատրյան - Արարատ Աղասյան․ Հայ կերպարվեստը Արաքս հանդեսի էջերում (Սանկտ Պետերբուրգ, 1887–1898),4 Էջ | 251-255 | DOI՝ 10.54503/0135-0536-2026.1-251 |
Ստացվել է՝ 2026-02-02 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2026-03-20
Վերջերս ՀՀ ԳԱԱ արվեստի ինստիտուտի գիտական խորհրդի որոշմամբ ԳԱԱ Գիտություն հրատարակչությունը լույս է ընծայել ՀՀ ԳԱԱ արվեստի ինստիտուտի գիտական ղեկավար, կերպարվեստի բաժնի վարիչ, ՀՀ ԳԱԱ թղթակից անդամ, ՀՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ, արվեստագիտության դոկտոր, պրոֆեսոր Արարատ Աղասյանի հերթական աշխատությունը՝ «Հայ կերպարվեստը Արաքս հանդեսի էջերում (Սանկտ Պետերբուրգ, 1887–1898)» մենագրությունը։Բանալի բառերԱրարատ Աղասյան հայ կերպարվեստ Սանկտ Պետերբուրգ "Արաքս" հանդես Այվազովսկի։
- ԲեռնելՀասմիկ Աբրահամյան - Հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտի աշխատություններ. 66 Էջ | 256-262 | DOI՝ 10.54503/0135-0536-2026.1-256 |
Ստացվել է՝ 2025-11-28 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2026-03-20
ՀՀ ԳԱԱ hնագիտության և ազգագրության ինստիտուտի աշխատությունների (ՀԱԻԱ) 6-րդ համարում զետեղված են 2023 թ. հոկտեմբերի 18–19-ը Հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտում (ՀԱԻ) ՀՀ ԿԳՄՍՆ բարձրագույն կրթության և գիտության կոմիտեի ֆինանսավորմամբ տեղի ունեցած «Համաշխարհայնացումը և սոցիալ-մշակութային գործընթացները Հայաստանում. հիմնախնդիրներ և հեռանկարներ» խորագրով գիտաժողովի զեկուցումները:Բանալի բառերհամաշխարհայնացում սոցիալ-մշակութային գործընթացներ արտագաղթ ներգաղթյալներ բռնի տեղահանվածներ Սփյուռք աուտենտիկ զբոսաշրջություն լեզվական քաղաքականություն հագուստ ուտեստ։
- ԲեռնելԼուսինե Ղռեջյան - Առաջավորասիական պատմավիպական կերպարները հայ բանահյուսության մեջ. գիրք Ա2 Էջ | 263-265 | DOI՝ 10.54503/0135-0536-2026.1-263 |
Ստացվել է՝ 2025-03-06 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2026-03-20
Հայ ժողովրդի բանահյուսական երկացանկի ձևավորման ու զարգացման վրա նշանակալի ազդեցություն են թողել մերձավորարևելյան տարածաշրջանի ժողովուրդների հետ ունեցած մշակութային ու քաղաքակրթական դարավոր շփումները։ Այդ բազմաշերտ հարաբերությունների արդյունքում թե՛ բանավոր և թե՛ գրավոր ճանապարհով մի շարք պատմական դեմքերի վիպական կերպարների հետ կապված պատմություններն ու զրույցները փոխառնվել, տեղայնացվել, յուրովի վիպականացվել են՝ էապես հարստացնելով հայ վիպական բանահյուսական ժառանգությունը։Բանալի բառերառաջավորասիական պատմական դեմքեր ժողովրդականություն փոխներթափանցում արխիվային նյութ ավանդական բանահյուսություն մշակույթ։
- ԲեռնելԹամար Հովհաննիսյան - Դավիթ Գասպարյան. Հայ գրականություն․ գիրք յոթերորդ5 Էջ | 266-271 | DOI՝ 10.54503/0135-0536-2026.1-266 |
Ստացվել է՝ 2026-03-03 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2026-03-20
Դավիթ Գասպարյանն ահա արդեն հինգ տասնամյակից ավելի իրեն դրսևորում է գրականագիտության տարբեր բնագավառներում՝ որպես գրականության պատմաբան, գրական քննադատ, տեսաբան, աղբյուրագետ: Դրա վկայությունը նրա բազմաթիվ գրքերն են՝ մենագրություններ, գրականության պատմություններ, տեսական հիմնահարցեր, դասական գրողների անտիպ ժառանգության, նրանց նվիրված անտիպ հուշերի հրապարակումներ, որոնք ընդունվել են որպես հայագիտության այդ բնագավառի հաստատուն հենակետեր:Բանալի բառերԴավիթ Գասպարյան հայ գրականություն գրական քննադատություն ուսումնասիրություն Րաֆֆի Դուրյան Համաստեղ Սևակ ստալինյան բռնություն հայկական վերածնունդ:
- ԲեռնելՎահրամ Բալայան - Բագրատ Ուլուբաբյան (ծննդյան 100-ամյակի առթիվ)8 Էջ | 272-280 | DOI՝ 10.54503/0135-0536-2026.1-272 |
Ստացվել է՝ 2025-12-18 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2026-03-20
2025 թ. դեկտեմբերի 9-ին լրացավ Բագրատ Ուլուբաբյանի ծննդյան 100- ամյակը։ Աստված շռայլաշատ է եղել հասարակական, քաղաքական, պետական գործչի, գրողի և մեծ գիտնականի հանդեպ։ Նրա մեջ այդ ամենը փոխլրացնող ու ներդաշնակ էին։ Բ․ Ուլուբաբյանի անունը անխզելիորեն կապված է հայ ժողովրդի, Հայաստանի, մասնավորապես, Արցախի հետ․ գիտնականի ստեղծագործությունների առանցքային թեման հանդիսացել է հայրենի հողը, իր ծննդավայրի անկրկնելի բնաշխարհն ու մարդիկ։ - ԲեռնելՀամո Սուքիասյան - Վլադիմիր Ղազախեցյան (ծննդյան 100-ամյակի առթիվ)6 Էջ | 281-287 | DOI՝ 10.54503/0135-0536-2026.1-281 |
Ստացվել է՝ 2026-03-17 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2026-03-20
Հայաստանի նորագույն շրջանի պատմագիտության զարգացումը սերտորեն առնչվում է այն գիտնականների գործունեությանը, ովքեր, աշխատելով գաղափարական տարբեր համակարգերում, կարողացան պահպանել գիտական ազնվությունն ու աղբյուրագիտական խստապահանջությունը։ Այդպիսի բացառիկ կերպարներից է պատմական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր Վլադիմիր Նահապետի Ղազախեցյանը, որի գիտական ժառանգությունը ձևավորվել է խորհրդային պատմագիտության գաղափարական սահմանափակումների և Հայաստանի անկախության շրջանի մեթոդաբանական ազատությունների պայմաններում։ - ԲեռնելԱրամ Քոսյան - Գագիկ Սարգսյան (ծննդյան 100-ամյակի առթիվ)5 Էջ | 288-293 | DOI՝ 10.54503/0135-0536-2026.1-288 |
Ստացվել է՝ 2026-03-19 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2026-03-20
Հայագիտության և հայ արևելագիտության անվիճելի առաջատարներից մեկը՝ ականավոր գիտնական, ակադեմիկոս Գագիկ Խորենի Սարգսյանը, կյանքից հեռացավ անժամանակ․ մի մարդ, ով դեռ լեցուն էր գիտական և գիտակազմակերպական գործունեության ոլորտներում խոշոր ծրագրերով, ով վայելում էր հայաստանյան և արտերկրի մասնագետների անվերապահ հարգանքը: Գ. Սարգսյանը ծնվել է 1926 թ․ ապրիլի 6-ին Երևանում՝ անվանի գրականագետ, բ․ գ․ դ․, պրոֆ․, ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ Խորեն Սարգսյանի ընտանիքում։ Սովորել է Երևանի Ն․ Կրուպսկայայի անվան միջնակարգ դպրոցում։ Այնուհետև ընդունվել է Լենինգրադի (այժմ՝ Սանկտ-Պետերբուրգ) համալսարանի պատմության ֆակուլտետ, որն ավարտելուց հետո՝ 1951–1954 թթ․, եղել է ԽՍՀՄ ԳԱ Լենինգրադի բաժանմունքի ասպիրանտ։
- ԲեռնելԱնուշավան Զաքարյան - Աշոտ Մելքոնյան (ծննդյան 65-ամյակի առթիվ)6 Էջ | 294-300 | DOI՝ 10.54503/0135-0536-2026.1-294 |
Ստացվել է՝ 2026-02-23 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2026-03-20
Լրացավ պատմական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր, ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոս, Պատմության ինստիտուտի երկարամյա տնօրեն, «Պատմաբանասիրական հանդես»-ի խմբագրական խորհրդի նախագահ Աշոտ Աղասու Մելքոնյանի ծննդյան 65-ամյակը։ Հայագետի վաստակաշատ անունն ուղեկցում է նրան աշխատանքային առաջին իսկ քայլերից, ով իր ճանապարհն անցել է Պատմության ինստիտուտում։Աշոտ Մելքոնյանը ծնվել է 1961 թ. փետրվարի 16-ին Ախալքալաքում: 1977 թ. ոսկե մեդալով ավարտել է տեղի Դերենիկ Դեմիրճյանի անվան թիվ 4 հայկական միջնակարգ դպրոցը և ընդունվել Երևանի պետական համալսարանի պատմության ֆակուլտետ: - ԲեռնելԱշոտ Մելքոնյան - Ռուբեն Սաֆրաստյան (ծննդյան 70-րդ տարեդարձի և գիտամանկավարժական գործունեության 45-ամյակի առթիվ)3 Էջ | 301-304 | DOI՝ 10.54503/0135-0536-2026.1-301 |
Ստացվել է՝ 2026-03-04 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2026-03-20
Պատմական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր, ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոս, հասարակական գործիչ Ռուբեն Արամի Սաֆրաստյանը 70 տարեկան է: Վաստակաշատ գիտնականն արժանի տեղ է զբաղեցնում հայաստանյան արևելագիտական դպրոցի ճանաչված անունների շարքում ոչ միայն իբրև այդ դպրոցի ավանդույթի շարունակող, այլև Հայաստանում արևելագիտության, մասնավորապես թուրքագիտության զարգացման գործում ունեցած իր անուրանալի ներդրման համար։ Լեզվագիտական ու պատմագիտական խոր գիտելիքները և բարձր պատրաստվածությունը, հետազոտական ու վերլուծական անվիճելի կարողությունները թույլ են տվել նրան հայ արևելագիտական դպրոցը պատվով ներկայացնել արտերկրի գիտակրթական տարբեր շրջանակներում։ - ԲեռնելՀարություն Մարության - Ալեքսան Հակոբյան (ծննդյան 70-ամյակի առթիվ)4 Էջ | 305-309 | DOI՝ 10.54503/0135-0536-2026.1-305 |
Ստացվել է՝ 2026-03-13 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2026-03-20
Մեր ժամանակի ճանաչված պատմաբաններից մեկը՝ ԳԱԱ արևելագիտության ինստիտուտի երկարամյա աշխատակից, Քրիստոնյա Արևելքի բաժնի վարիչ, պ. գ. դ. Ալեքսան Հակոբի Հակոբյանը, դարձել է 70 տարեկան։Ծնվել է 1955 թ. հոկտեմբերի 11-ին՝ Երևանում՝ ինժեներ-կոնստրուկտորի և հաշվապահի ընտանիքում: 1962–1972 թթ. սովորել է թիվ 46 և 144 միջնակարգ դպրոցներում՝ 7 և 3 տարի: 1972–1973 թթ. աշխատել է Երևանի «Հայգորգ» ֆիրմայում՝ որպես օժանդակ բանվոր: 1973–1978 թթ. ուսանել է Երևանի պետական համալսարանի պատմության ֆակուլտետում և ստացել ավարտական կարմիր դիպլոմ՝ Հայ ժողովրդի պատմություն մասնագիտացմամբ:
- Բեռնել- ՀՀ ԳԱԱ հիմնարար գիտական գրադարանը 90 տարեկան է1 Էջ | 310-311 | DOI՝ 10.54503/0135-0536-2026.1-310 |
Ստացվել է՝ 0001-01-01 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2026-03-20
2025 թ. տարեվերջին ՀՀ ԳԱԱ նախագահության նիստերի դահլիճում տե-ղի ունեցավ ՀՀ ԳԱԱ հիմնարար գիտական գրադարանի 90-ամյակին նվիրված հոբելյանական միջոցառում, որին մասնակցեցին պետական, դիվանագիտական, գիտակրթական ոլորտների ներկայացուցիչներ: Մասնակիցներին ողջունեց ՀՀ ԳԱԱ նախագահ ակադեմիկոս Աշոտ Սաղյանը: «Գիտությունների ազգային ակադեմիայի հիմնարար գիտական գրադարանը Հայաստանի Հանրապետության ամենախոշոր գիտական, տեղեկատվական կենտրոններից Է: Իր հիմնադրման օրվանից այն դարձել Է գիտական մտքի պահպանման, փոխանցման և զարգացման հուսալի հենարան՝ պահպանելով եզակի հավաքածուներ, ձևավորելով մասնագիտական հատուկ միջավայր և ժամանակի մարտահրավերներին համընթաց նորացնելով իր գործառույթները:
- Բեռնել- Մուրադ Հասրաթյան4 Էջ | 312-316 | DOI՝ 10.54503/0135-0536-2026.1-312 |
Ստացվել է՝ 0001-01-01 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2026-03-20
ՀՀ գիտությունների ազգային ակադեմիան և ՀՀ ԳԱԱ արվեստի ինստիտուտը, ծանր ու անդառնալի կորուստ կրեցին։ 2026 թ. հունվարի 15-ին 91 տարեկան հասակում կյանքից հեռացավ հայ ճարտարապետագիտության պատրիարք, ՀՀ ԳԱԱ թղթակից անդամ, Արվեստի ինստիտուտի տնօրենի խորհրդական, Ճարտարապետության բաժնի երկարամյա վարիչ, ՀՀ վաստակավոր ճարտարապետ, ՀՀ պետական մրցանակի դափնեկիր, ճարտարապետության դոկտոր, պրոֆեսոր Մուրադ Մարգարի (Մորուսի) Հասրաթյանը։
Բաժիններ`
- 1
- 3
- 5
- 1
- 11
- 1
- 4
- 5
- 34
- 59
- 34
- 19
- 32
- 9
- 5
- 3
- 46
- 24
- 32
- 38
- 2
- 49
- 1
- 17