Սամվել Ռամազյան - Թյուրքական էպոսը և Թեոդորոս Գավրասը. իշխան, զորավար և նահատակ (ռուս.)
34 Էջ | 174-208 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2025.2-174 | Ստացվել է՝ 2025-06-06 | Գրախոսվել է՝ 2025-06-18 | Ընդունվել տպագրության՝ 2025-07-11
Տպագրված է 2025 N 2 (229) / Բանագիտություն
Դեդե Քորքութ թյուրքական էպոսը ձևավորվել է Կենտրոնական Ասիայում, սակայն թյուրք-օղուզական ցեղերի՝ դեպի Փոքր Ասիա առաջխաղացման արդյունքում V գլխից սկսած էպոսի աշխարհագրական միջավայրը փոխադրվում է Հայկական լեռնաշխարհ, որտեղ էլ ընթացել է դրա վերջնական ձևավորումը: Կարևոր հանգամանք է էպոսի VI գլխում օղուզների հակառակորդ, Տրապիզոնի և Բաբերդի քրիստոնյա տիրակալ Թագավորի (Tagavor) կերպարի առկայությունը:
Բանալի բառերԹեոդորոս Գավրաս Բյուզանդիա Պոնտոս Տրապիզոն Հայաստան Թագավոր (Թաքֆուր) "Դեդե Քորքութ" թյուրքեր:
Սամվել Ռամազյան - Հայոց թագավորի կերպարը «Օղուզ-Նամե»-ում (ռուս․)
14 Էջ | 67-81 | DOI՝ 10.54503/0135-0536-2026.1-67 | Ստացվել է՝ 2025-10-13 | Գրախոսվել է՝ 2025-10-13 | Ընդունվել տպագրության՝ 2026-03-20
Տպագրված է 2026 N 1(231) / Բանագիտություն
Հայ տիրակալի (թագավորի) կերպարը, իբրև թյուրքերի հակառակորդի, բազմիցս արձանագրվել է թյուրք վիպական ավանդույթում: Նման մի օրինակ է Թեքֆուրի կամ Թեքֆուր խանի, այն է՝ Կիլիկյան Հայաստանի թագավորի կերպարը XIII-XIV դդ. իրանցի հեղինակ Ռաշիդ ադ-Դին Ֆազլալլահի Օղուզ-նամե-ում: Հոդվածում ներկայացվում են այդ երկում Թեքֆուրի մասին անդրադարձները և բնագրային ձևերի քննությունը: Այն փաստը, որ «Օղուզ-նամե»-ում Թեքֆուրի կերպարի պատմական նախատիպը հենց Կիլիկյան Հայաստանի թագավորն է, հաստատվում է Թեք-ֆուրի մասին առավել մանրամասն հիշատակություններով՝ պատմագրի մեկ այլ աշխատության՝ Թարիխ-ի աֆրանջի (Ֆրանկների պատմություն) մեջ, ինչպես նաև մուսուլման այլ հեղինակների երկերում:
Բանալի բառերՌաշիդ ադ-Դին Ֆազլալլահ "Օղուզ-նամե" Թեքֆուր (Թաքֆուր) Հայաստան (Կիլիկյան Հայաստան) թյուրքեր: