Աստվածաշունչ մատյանը հին հայերեն՝ գրաբար է թարգմանվել Մեսրոպ Մաշտոցի, կաթողիկոս Սահակ Պարթևի և նրանց ավագ ու կրտսեր աշակերտների կողմից հայոց գրի ստեղծումից անմիջապես հետո՝ աջակցությամբ Հայոց արքա Վռամշապուհի: Համաձայն հայոց գրերի ստեղծման հայր Մաշտոցի վարքագրության հեղինակ Կորյունի՝ հայերենի այբուբենը ձևավորելուց հետո Կոմագենեի Սանոսատ քաղաքում Մաշտոցն իր սաների՝ Հովհան Եկեղեցացու և Հովսեփ Պաղնացու հետ ձեռնամուխ է լինում Աստվածաշնչի՝ երկար սպաս-ված գրաբար թարգմանությանը՝ իբրև սկիզբ ընտրելով Սողոմոնի առակները. «Եւ եդեալ սկիզբն թարգմանելոյ զգիրս նախ յառակացն Սողոմոնի, որ ի սկզբանն իսկ ծանօթս իմաստութեանն ընծայեցուցանէ լինել, ասելով եթէ «ճանաչել զիմաստութիւն և զխրատ, իմանալ զբանս հանճարոյ» :

Բանալի բառերԱստվածաշունչ մատյան Ծննդոց գիրք գրաբար թարգմանություն բառապաշար մարդ հասարակություն նշանակող իմաստային դաշտ բնիկ բառեր փոխառություններ:

Ժողովրդի պատմության և նրա քաղաքական, տնտեսական ու հոգևոր-մշակութային զարգացման արդյունքը հանդիսացող պետության և, խոշոր հաշվով, քաղաքակրթության գիտական ընկալումը մեծապես պայմանավորված է այն աշխարհագրական միջավայրով, որտեղ ձևավորվում է կամ, առնվազն, անցնում իր հետագա զարգացման հիմնական փուլերը: Հասարակությունը, որպես կոնկրետ էկոհամակարգի բաղկացուցիչ մաս, չի կարող իր վրա չկրել այդ համակարգի ուղղակի ազդեցությունը, որն էլ որոշակիորեն պայմանավորում է նրա կենսագործունեության բոլոր ոլորտների գոյությունն ու զարգացման միտումները:

Բանալի բառերշրջակա միջավայր հասարակություն աշխարհագրական դետերմինիզմ կլիմայական փոփոխություններ Հայկական լեռնաշխարհ: