Հայերի՝ 774–775 թթ. հակաարաբական հուժկու ապստամբության պարտությունը նոր իրողություններ առաջացրեց Հայաստանում: VIII դ. վերջին ծանր հարված ստացան երկրի ինքնավարությունը մարմնավորող երկու ինստիտուտները՝ նախարարական համակարգը և Հայոց եկեղեցին: Քաղաքական բեմը լքեցին պետականակիր նախարարական տոհմերը՝ Մամիկոնյաններն ու Կամսարականները, որոնք միևնույն ժամանակ եկեղեցու ջերմ աջակիցներն էին: Այս ծանր ժամանակաշրջանում, երբ հայ իշխանների մի մասը երկրից հեռացել էր, իսկ «մնացեալք ղօղեալք դադարեալ կային ընդ լծով ծառայութեան նոցա», երբ եկեղեցին կորցնում էր իր հարստություններն ու ազդեցությունը, և արտագաղթող հայերի փոխարեն երկրում բնակություն էին հաստատում մուսուլման արաբները, Հայաստանի առաջնորդության դրոշը վերցնում են Բագրատունիները:

Բանալի բառերՀայոց եկեղեցի արաբ կառավարիչներ վանք կրոնական խստացումներ Բագարատ Բագրատունի Դավիթ Բ Կակաղեցի Հովհաննես Դ Ովայեցի Մութավաքքիլ կրոնափոխություն ապստամբություն Թոնդրակյան շարժում նահատակություն:

1920 թ. մարտի 23-ին թուրք-ադրբեջանական զորքերն ու մահմեդական բնակիչները, օգտվելով ՀՀԴ բյուրոյի լիազոր ներկայացուցիչ Արսեն Միքայելյանի փոքրաթիվ ջոկատի կանխարգելիչ հարվածից, իրականացրել են Շուշիի հայության կոտորածը և քաղաքի հրկիզումը: Այդ մասին վկայում են ինչպես ժամանակակիցների հուշերը, այնպես էլ արխիվային բազմաթիվ նյութեր: Շուշիի կործանումը լուսաբանել են Հայաստանի Հանրապետության պատմաբանները, սփյուռքի և օտարազգի ուսումնասիրողները:

Բանալի բառերՇուշի 1920 թ. մարտի 23–26 Լեռնային Ղարաբաղ Արցախ Ղարաբաղի հայության VIII համագումար ինքնապաշտպանություն ապստամբություն կանխարգելիչ հարված պատմագրություն:

Վանի 1915 թ․ «ապստամբության» հիմնահարցն ունի ինչպես քաղաքական, այնպես էլ գիտական մեծ կարևորություն, քանի որ այն պատճառ դարձավ Օսմանյան կայսրության մեջ բնակվող հայ և թուրք ժողովուրդների հարաբերությունների վատթարացմանն ու Հայոց ցեղասպանության իրականացման շարժառիթներից:

Բանալի բառերՎանի 1915 թ․ «ապստամբություն» ինքնապաշտպանություն կոտորած ժխտելիություն խռովություն պանթուրքիզմ Հայոց ցեղասպանություն թուրքական դիվանագիտություն եվրոպական դիվանագիտական տեսակետներ: