Երեք տասնամյակ առաջ, Անկախության շարժման հզոր ալիքի ներքո, մասնավորապես՝ արցախյան ազգային-ազատագրական պատերազմի հաղթական ելքի և Արցախի Հանրապետության (ԱՀ) ինքնորոշմանն ուղղված իրավական քայլերի համատեքստում, օրակարգային դարձավ այդ ամենը նաև պատմագիտական, գրական-մշակութային փաստերով, վերլուծություններով հիմնավորելու և ամրապնդելու խնդիրը: Ավելորդ է ասել, որ այսօր, երբ 2020 թ. 44-օրյա պատերազմի արդյունքում, ցավոք, մենք դարձյալ կանգնել ենք հազարավոր հայ քաջորդիների կորստի և Հայոց Արցախի պատմական տարածքների մեծ մասի բռնազավթման փաստի առջև, անշուշտ, ավելի է շեշտադրվում նշված խնդրի իրականացման կարևորությունը:

Բանալի բառերԶինաիդա Բալայան Արցախ Անկախության շարժում Պլատոն Զուբով Րաֆֆի Մուրացան Ապրես Բեկնազարյանց Մակար Բարխուդարյան գրական ժանր բանագիտություն:

2022-ին լրանում է Դավիթ Բեկի գլխավորած ազատագրական պայքարի 300-ամյակը, որը հայոց պատմության ամենանշանակալի իրադարձություններից է: «Դավիթ բեկը … հայոց պատմության մեջ … իբրև ազգային ազատագրության մարմնացում՝ չուներ իր նմանը Կիլիկիայի հայոց անկա-խության խորտակումից հետո»,– գրել է Լեոն: Այդ իրադարձությունների հատուկ կարևորությունն այն է, որ դրանցով է սկսվում մահմեդական լծից ազատագրվելու հայոց նորագույն շրջանը: Հայտնի է, որ Սյունիքի ազատագրական շարժումը սկսվել է 1722-ին, ավարտվել՝ 1730-ին Մխիթար Սպարապետի դավադիր սպանությամբ: Շարժումը 1722–1728-ին գլխավորել է Դավիթ Բեկը, 1728–1730-ին՝ Մխիթար Սպարապետը:

Բանալի բառերՍյունիքի ազատագրական կռիվներ Դավիթ Բեկ Մխիթար Սպարապետ Մելիք Փարսադան Մելիք Բալի Տեր Ավետիք Ղուկաս Սեբաստացի Սամուել Արամյան «Ընտիր պատմութիւն …» Րաֆֆի Լալայան Ադոնց Հալիձոր Բեխ Շինուհայր Տաթև:

Գրականագետ Լաուրա Մուրադյանը, որը հայ գրականության XIX–XX դարերի և մեր օրերի լավագույն գիտակներից է, բոլորովին վերջերս հրատարակել է իր ընտրությամբ կատարված վերջին տարիների հրապարակումների ժողովածուն: Դրանց մեջ կան և՛ ուսումնասիրություններ, և՛ առանձին հոդվածներ՝ նվիրված արևմտահայ, արևելահայ գրականություններին, թատրոնին, կինոյին, ուսումնական խնդիրներին:Ժողովածուի ընթերցումը բացահայտում է կարևոր մի իրողություն. գրաքննադատը ընտրել է իր այն գործերը, որոնցում հնչում են իր նոր մեկնությունները՝ հարստացնելով քննվող հեղինակի կամ նկարագրվող երևույթի մասին եղած հետազոտությունները:

Բանալի բառերՐաֆֆի Ա. Արփիարյան Վ. Փափազյան գրական փոխազդեցություն Հովհ. Հովհաննիսյան գրական դիմանկար ուսումնական ձեռնարկ գրական զուգահեռներ:

Դավիթ Գասպարյանն ահա արդեն հինգ տասնամյակից ավելի իրեն դրսևորում է գրականագիտության տարբեր բնագավառներում՝ որպես գրականության պատմաբան, գրական քննադատ, տեսաբան, աղբյուրագետ: Դրա վկայությունը նրա բազմաթիվ գրքերն են՝ մենագրություններ, գրականության պատմություններ, տեսական հիմնահարցեր, դասական գրողների անտիպ ժառանգության, նրանց նվիրված անտիպ հուշերի հրապարակումներ, որոնք ընդունվել են որպես հայագիտության այդ բնագավառի հաստատուն հենակետեր:

Բանալի բառերԴավիթ Գասպարյան հայ գրականություն գրական քննադատություն ուսումնասիրություն Րաֆֆի Դուրյան Համաստեղ Սևակ ստալինյան բռնություն հայկական վերածնունդ: