Վանո Եղիազարյան - Արիստակես Լաստիվերցու Պատմության հավանական պատվիրատուն

12 Էջ | 258-270 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2024.1-258 |

Ստացվել է՝ 2024-01-24 | Գրախոսվել է՝ 2024-01-29 | Ընդունվել տպագրության՝ 2024-03-22

Տպագրված է 2024 N 1 (225) / Քննարկումներ

Հայ պատմագրական արձակն ունեցել է կայուն ձևավորված ժանրակազմ առանձնահատկություններ, որոնցից է նաև պատմության պատվիրատու ունենալու հանգամանքը: Արիստակես Լաստիվերցու պատմության պատվիրատուն, սակայն, անհայտ է հայագիտությանը: Ընդունված է, որ պատմիչը պատմությունը գրել է առանց որևէ մեկի պատվերի:Արիստակես Լաստիվերցու անունով մեզ են հասել «Արիստակես վարդապետ Լաստիվերցու Պատմությունը՝ մեր շրջապատի այլացեղ ազգերից մեզ հասած արհավիրքների մասին» պատմագիրքը, նաև չորս ճառեր՝ «Մեկնութիւն ընթերծուածոց» և «Արիստակէս վարդապետի ասացեալ Ի նոր կիւրակէն», «Արիստակիսի հայոց վարդապետի վասն ութօրեայ նաւակատեացն որ զկնի Աստուածյայտնութեանն կատարի», «Արիստակէս վարդապետի ասա-ցեալ մեծի հինգշաբթին Ոտնլուային խորհուրդ»:

Բանալի բառերԱրիստակես Լաստիվերցի ժանրակազմ առանձնահատկություն գրաբար տեքստի աշխարհաբարի փոխադրում Գագիկ Ա թագավորը հավանական պատվիրատու:

Բեռնել

Շողեր Մինասյան, Արմեն Սարգսյան - Ղարաբաղի (Արցախի) բարբառի քննությունը Լավրենտի Հովհաննիսյանի ուսումնասիրություններում

12 Էջ | 131-143 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2024.3-131 |

Ստացվել է՝ 2024-07-24 | Գրախոսվել է՝ 2024-07-29 | Ընդունվել տպագրության՝ 2024-11-21

Տպագրված է 2024 N 3 (227) / Լեզվաբանություն

Ամփոփում / Բանալի բառեր

Արդի հայ նշանավոր լեզվաբան, բ. գ. դ, պրոֆեսոր, ՀՀ ԳԱԱ թղթակից անդամ Լավրենտի Հովհաննիսյանն այն գիտնականներից է, որ ամբողջովին նվիրվեց հայագիտությանը՝ դրան ծառայեցնելով գիտական միտքն ու նվաճումները, իր ողջ գործունեությունը։ Նրա գիտական գործունեության թեմատիկան ունի մի քանի ուղղություններ , որոնցից հատկապես կարևոր են.ա) գրաբարի քերականության, բառապաշարի ծագումնաբանական շեր-տերի ու իմաստային խմբերի, նաև V դարի թարգմանական գրականության բառապաշարի քննությունը,բ) հայ-իրանական լեզվական առնչությունների քննությունը,գ) պատմական բարբառագիտությունը, որին անդրադառնալու համար հիմք ստեղծեցին գրաբարի բառապաշարի ուսումնասիրությունը և հայ-իրանական լեզվական առնչությունների վերհանումը։

Բանալի բառերՂարաբաղի (Արցախ) բարբառ Լ. Հովհաննիսյան գրաբար իրանական լեզուներ հնչյունական համակարգ բառապաշար քերականական համակարգ փոխառություն ստուգաբանություն հնաբանություն:

Բեռնել

Նարինե Դիլբարյան - Ծննդոց գրքի գրաբար թարգմանության՝ մարդ հասկացույթի իմաստային դաշտի հիմնաբառերը

14 Էջ | 188-202 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2023.3-188 |

Ստացվել է՝ 2023-06-19 | Գրախոսվել է՝ 2023-06-26 | Ընդունվել տպագրության՝ 2023-11-29

Տպագրված է 2023 N 3 (224) / Լեզվաբանություն

Ամփոփում / Բանալի բառեր

Աստվածաշունչ մատյանը հին հայերեն՝ գրաբար է թարգմանվել Մեսրոպ Մաշտոցի, կաթողիկոս Սահակ Պարթևի և նրանց ավագ ու կրտսեր աշակերտների կողմից հայոց գրի ստեղծումից անմիջապես հետո՝ աջակցությամբ Հայոց արքա Վռամշապուհի: Համաձայն հայոց գրերի ստեղծման հայր Մաշտոցի վարքագրության հեղինակ Կորյունի՝ հայերենի այբուբենը ձևավորելուց հետո Կոմագենեի Սանոսատ քաղաքում Մաշտոցն իր սաների՝ Հովհան Եկեղեցացու և Հովսեփ Պաղնացու հետ ձեռնամուխ է լինում Աստվածաշնչի՝ երկար սպաս-ված գրաբար թարգմանությանը՝ իբրև սկիզբ ընտրելով Սողոմոնի առակները. «Եւ եդեալ սկիզբն թարգմանելոյ զգիրս նախ յառակացն Սողոմոնի, որ ի սկզբանն իսկ ծանօթս իմաստութեանն ընծայեցուցանէ լինել, ասելով եթէ «ճանաչել զիմաստութիւն և զխրատ, իմանալ զբանս հանճարոյ» :

Բանալի բառերԱստվածաշունչ մատյան Ծննդոց գիրք գրաբար թարգմանություն բառապաշար մարդ հասարակություն նշանակող իմաստային դաշտ բնիկ բառեր փոխառություններ:

Բեռնել

Գայանե Չոփուրյան - Երկբարբառների և եռաբարբառների հնչյունափոխության արտահայտությունը հայերեն վիմական արձանագրություններում (XII–XVI դդ.)

14 Էջ | 203-217 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2023.3-203 |

Ստացվել է՝ 2023-06-09 | Գրախոսվել է՝ 2023-07-03 | Ընդունվել տպագրության՝ 2023-11-29

Տպագրված է 2023 N 3 (224) / Լեզվաբանություն

Ամփոփում / Բանալի բառեր

XII–XVI դդ․ հայերեն վիմական արձանագրությունները (այսուհետ՝ Արձանագրություններ) բազմաբնույթ տեղեկություններ են պարունակում ոչ միայն հայ ժողովրդի պատմության, այլև նրա լեզվամտածողության վերաբերյալ։ Պայմանավորված վիմագրության վայրով և բնույթով («Ա․ հիշատակագրային, Բ․ շինարարական, Գ․ նվիրատվական, Դ․ իրավականոնական, Ե․ կրոնաբարոյախոսական, Զ․ խառն») ՝ Արձանագրություններում, որոնք, փորագրված են «դասական գրաբարով, միջին հայերենով, բարբառախառն գրաբարով և տեղական բարբառներով կամ խոսվածքներով» , առկա են նաև լեզվական այնպիսի իրողություններ, որոնք արժեքավոր են հայոց լեզվի պատմության առումով։

Բանալի բառերվիմագրություն գրաբար միջին հայերեն բարբառ երկբարբառի պարզեցում եռաբարբառի երկբարբառացում պարզեցում հնչյունական կապակցություն:

Բեռնել

Քնար Հարությունյան - Գրաբարի բառարաններում չարձանագրված դարձվածքներ Ղազար Փարպեցու «Պատմութիւն Հայոց» երկում

10 Էջ | 159-169 |

Ստացվել է՝ 2020-09-16 | Գրախոսվել է՝ 2020-09-08 | Ընդունվել տպագրության՝ 2021-01-29

Տպագրված է 2021 N 1 (216) / Հոդվածներ, հաղորդումներ

Ամփոփում / Բանալի բառեր

Հայերենի դարձվածքների գիտական քննությունը շուրջ մեկ դարի պատմություն ունի: Դարձվածքների վերաբերյալ առաջին տեսական հարցերը տեղ են գտել Արսեն Այտընյանի, Մանուկ Աբեղյանի աշխատություններում[1], թեև տեսությունը և առանձին գիտակարգը ձևավորվել են ավելի ուշ՝ XX դ. կեսերին[2]: Պետք է նկատել, սակայն, որ լեզվի զարգացման տարբեր փուլերի դարձվածքները միատեսակ ուշադրության և քննության չեն արժանացել:

Բանալի բառերգրաբարյան դարձվածքներ դարձվածաբանական բառարան բառապաշար բառարաններում չարձանագրված դարձվածքներ կառուցվածքային վերլուծություն ձևաբանական դասակարգում Ղազար Փարպեցի «Պատմութիւն Հայոց»:

Բեռնել

Թաթուլ Ասոյան - Մխիթարյան միաբանության ռահվիրան․ Մխիթար Սեբաստացի

23 Էջ | 82-105 | DOI՝ 10.54503/0135-0536-2026.1-82 |

Ստացվել է՝ 2026-02-21 | Գրախոսվել է՝ 2026-03-16 | Ընդունվել տպագրության՝ 2026-03-20

Տպագրված է 2026 N 1(231) / Լեզվաբանություն

Ամփոփում / Բանալի բառեր

Մխիթարյան միաբանության հիմնադիր Մխիթար Սեբաստացու (1676–1749) և նրա աշակերտների ուշադրության կենտրոնում հայոց լեզուն էր, և հենց այս բնագավառում նրանք հասան աննախադեպ հաջողությունների։ Փաստ է, որ ինչպես ժամանակի նշանավոր հայագետները, այնպես էլ Սեբաստացին հիմնականում հետաքրքրվում էին գրաբարով՝ գրեթե ուշադրություն չդարձնելով աշխարհաբարին, սակայն առաջինը հենց նա էր, որ հաղթահարելով մտավորականության խիստ անբարեհաճ վերաբերմունքը աշխարհաբարի նկատմամբ՝ ստեղծեց նոր ձևավորվող լեզվաորակի՝ արևմտահայերենի առաջին քերականությունը՝ հորդորելով զբաղվել հայերենի այդ նոր դրսևորման զարգացման, մաքրության և կանոնարկման աշխատանք-ներով, միաժամանակ խորհուրդ տալով տեսադաշտից բաց չթողնել գրաբարը և այն լատինաբանություններից մաքրելու գերակա խնդիրը։

Բանալի բառերՄխիթար Սեբաստացի Մխիթարյան միաբանություն գրաբար աշխարհաբար բառգիրք բառարանագրություն արևմտահայերեն քերականություն աբբահայր կաթոլիկներ։

Բեռնել

Վազգեն Համբարձումյան - Արսեն Այտընյանի հայերենագիտական ժառանգությունը

19 Էջ | 106-125 | DOI՝ 10.54503/0135-0536-2026.1-106 |

Ստացվել է՝ 2025-05-26 | Գրախոսվել է՝ 2025-07-07 | Ընդունվել տպագրության՝ 2026-03-20

Տպագրված է 2026 N 1(231) / Լեզվաբանություն

Ամփոփում / Բանալի բառեր

Արսեն Այտընյանը (1825–1902 թթ.) եվրոպական հայերենագիտության ականավոր ներկայացուցիչ է, հայ հասարակական մտքի լեզվաբանության ճյուղի տեսաբան, հայերենի պատմության գործնական ուսումնասիրող: Նա նկատելի հետք է թողել հայագիտական-լեզվաբանական, մշակութային-բանասիրական առաջընթացում: Վիեննայի Մխիթարյան դպրոցի լեզվամշակութային գործունեությունը XIX դ. երկրորդ կեսին լիովին կապվում է մեծ հայագետի անվան հետ: Նա եղել է հե¬ղինակություն լեզվի ընդհանուր տեսության, հայոց լեզվի ուսումնասիրության բնագավառում, մի բնագավառ, որ լայնորեն լույս է սփռում հայերենագիտության հետագա զարգացման ճանապարհին՝ մինչև մեր օրերը:

Բանալի բառերԱրսեն Այտընյան հայերենագիտություն լեզվի հասարակական բնույթ բարեշրջություն անընդհատականություն համաժամանակություն գրաբար / աշխարհաբար գրական լեզու / բարբառներ:

Բեռնել