Սամվել Ռամազյան - "Քյոռօղլի" էպոսի ուսումնասիրության հարցերը և Հայաստանը (անգլ.)

17 Էջ | 216-233 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2024.1-216 |

Ստացվել է՝ 2024-02-06 | Գրախոսվել է՝ 2024-02-19 | Ընդունվել տպագրության՝ 2024-03-22

Տպագրված է 2024 N 1 (225) / Հնագիտություն, ազգագրություն

«Քյոռօղլի» էպոսը, XVII դ. ստեղծագործություն լինելով, թյուրքական մյուս էպոսների համեմատ իր տարածվածության տեսակետից աննախադեպ է: Էպոսի առաջին գրառումն իրականացվել է Պատմական Հայաստանի տարածքում ազգագրագետ Ի. Շոպենի կողմից 1830-ական թթ. Ռուսական կայսրության Հայկական մարզում: Հետագայում իրանական Ատրպատականում Ա. Խոձկոյի գրառած և 1842 թ. հրատարակված առաջին ամբողջական տարբերակում առկա են հայության հետ կապված մանրամասներ ու դրվագներ, որոնք, սակայն, ժամանակին պատշաճ չեն ուսումնասիրվել:

Բանալի բառերՔյոռօղլի (Քյոռօղլու) էպոս Հայաստան հայկական տարբերակ Ուրմիա Ադրբեջան (Ատրպատական) Ա. Խոձկո թյուրքական Իրան աշուղ:

Բեռնել

Սամվել Ռամազյան - Մի օտարամուտ կերպար "Սասնա ծռեր" էպոսի պատումներում և նրա ծագումնաբանական արմատները. Զնջիլ Ղռան

14 Էջ | 195-209 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2024.3-195 |

Ստացվել է՝ 2024-09-28 | Գրախոսվել է՝ 2024-09-30 | Ընդունվել տպագրության՝ 2024-11-21

Տպագրված է 2024 N 3 (227) / Հնագիտություն և ազգագրություն

Ամփոփում / Բանալի բառեր

Հայկական լեռնաշխարհում հայոց և թյուրքական վիպական ավանդույթների կրողները գտնվել են շարունակական շփումների մեջ, ինչի արդյունքում օտարամուտ (թյուրքական) կերպարներ են բացահայտվում «Սասնա ծռեր» էպոսում և հայկական կերպարներ, մասնավորապես, «Քյոռօղլի» էպոսում: Ակնհայտ է, որ ընթացել է երկկողմ փոխհարստացման գործընթաց և տեղի են ունեցել վիպական որոշ տարրերի փոխներթափանցումներ:«Սասնա ծռեր» էպոսի որոշ պատումներում հանդես է գալիս հիմնականում անծանոթ և էպոսին ոչ բնորոշ «Զնջիլ Ղռան» («Զնճիլ Խըռան», «Զընճիլ Խըռան» կամ «Զանջլխռան») անվամբ կերպար: Անվանումն օտարամուտ է, այն է՝ թուրքերեն Zincir Kıran, բառացի՝ «շղթա կոտրող»:

Բանալի բառեր"Սասնա ծռեր" էպոս Զնջիլ Ղռան Սասունցի Դավիթ "Քյոռօղլի" էպոս Զինջիրքըռան Առաքել Դավրիժեցի Երեմիա Քյոմուրճյան Գարեգին Հովսեփյան:

Բեռնել

Ալինա Ղարիբյան - Արտատեր Պառավի կերպարը "Սասնա ծռեր" էպոսում

17 Էջ | 128-145 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2023.2-128 |

Ստացվել է՝ 2023-06-08 | Գրախոսվել է՝ 2023-06-14 | Ընդունվել տպագրության՝ 2023-06-19

Տպագրված է 2023 N 2 (223) / Բանասիրություն

Ամփոփում / Բանալի բառեր

Պառավի կերպարը հաճախ է հանդիպում ընդհանուր առասպելաբանության մեջ: Այն դիպաշարերի և գործառույթների բավականին հարուստ ընդգրկում ունի նաև "Սասնա ծռեր" էպոսում: Հանդես է գալիս էպոսի չորս ճյուղերում էլ՝ յուրաքանչյուր դեպքում հանդես բերելով հերոս-պառավ փոխհարաբերությունների յուրօրինակ որակներ՝ ճյուղի ներքին տրամաբանությանը համապատասխան գործառույթներով: Կայուն մոտիվաշարերով ու կարևոր դերակատարմամբ առանձնանում է Արտատեր Պառավի կերպարը էպոսի երրորդ ճյուղում:

Բանալի բառերԱրտատեր Պառավ "Սասնա ծռեր" էպոս պատում Սասունցի Դավիթ դիպաշար գործառույթ մոտիվ առասպել վարուցանք անեծք:

Բեռնել

Տաթևիկ Շախկուլյան - Սասունցի Դավթի կերպարի երաժշտական մարմնավորումը

11 Էջ | 218-229 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2023.3-218 |

Ստացվել է՝ 2023-07-05 | Գրախոսվել է՝ 2023-07-13 | Ընդունվել տպագրության՝ 2023-11-29

Տպագրված է 2023 N 3 (224) / Արվեստագիտություն

Ամփոփում / Բանալի բառեր

«Սասնա ծռերը» երաժշտական բաղադրիչով պահպանված քիչ թվով էպոսներից է՝ համաշխարհային ընդգրկումով։ Երգվող էպոսներից միջազգային գիտական ասպարեզում հիմնականում շրջանառվում են տեղեկությունները ֆիննականի, սերբական-խորվաթականի, ալբանականի վերաբերյալ , սակայն, հայկական էպոսի երգերը միջազգային շրջանակներում գրեթե չեն քննարկվում , այնինչ կարող ենք համարձակորեն փաստել, որ թե՛ գեղարվեստական, թե՛ կառուցվածքային ցուցիչներով մեր էպոսի երաժշտությունը դրսևորվում է որպես ամենաինքնատիպը։

Բանալի բառեր«Սասնա ծռեր» էպոսի երգեր Դավթի երգեր օպերային դրամատուրգիա մեղեդիական գծագիր:

Բեռնել

Ալինա Ղարիբյան - Խանդութի կերպարի առասպելաբանական հիմքերը "Սասնա ծռեր" էպոսում

22 Էջ | 104-126 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2025.1-104 |

Ստացվել է՝ 2024-11-07 | Գրախոսվել է՝ 2025-02-02 | Ընդունվել տպագրության՝ 2025-03-27

Տպագրված է 2025 N 1 (228) / Գրականագիտություն

Ամփոփում / Բանալի բառեր

"Սասնա ծռեր" էպոսում Խանդութը ներկայանում է իբրև հերոսականության, նվիրումի, անձնազոհության բացառիկ որակներով օժտված հերոսուհի: Այդ հատկանիշները նպաստում են կողակցի՝ Դավթի կերպարի ավելի ամբողջական ընկալմանը: Խանդութին առնչվող մոտիվներն աչքի են ընկնում առատությամբ և բազմազանությամբ, ինչի շնորհիվ էպոսի կանանց մեջ նրա կերպարը նույնպես ամենաամբողջականն ու կատարյալն է դառնում: Քննելով "Սասնա ծռեր" էպոսի 94 պատումներում Խանդութի կերպարի շուրջ հյուսված դիպաշարերն ու մոտիվները՝ հաշվի ենք առել տիպաբանական երեք խմբերում (Մոկս, Մուշ, Սասուն) առկա առանձնահատկությունները:

Բանալի բառեր"Սասնա ծռեր" էպոս Խանդութ մոտիվ մայրաստվածուհի ամազոնուհի հերոսական կին Կույս դիցուհի վիշապամարտիկ առասպելաբանություն Անահիտ դիցուհի։

Բեռնել

Տորք Դալալյան - Վիպաբանական ընդհանուր սխեմաները հայկական և օսական էպոսներում

19 Էջ | 137-156 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2025.2-137 |

Ստացվել է՝ 2025-03-18 | Գրախոսվել է՝ 2025-04-04 | Ընդունվել տպագրության՝ 2025-07-11

Տպագրված է 2025 N 2 (229) / Բանագիտություն

Ամփոփում / Բանալի բառեր

Հայոց երեք էպոսները՝ ազգածնական, հեթանոսական ու միջնադարյան-քրիստոնեական, ինչպես և օսական Նարթյան էպոսը իրենց վերջնական ձևավորումը ստացել են պատմական տարբեր ժամանակաշրջաններում։ Հայկյանների ազգածնական էպոսի ձևավորումն ավարտվել է մ․ թ․ ա․ IX–VIII դդ․, Երգք վիպասանաց կամ Վիպասանք հեթանոսական էպոսի կազմավորումը՝ մ․ թ․ ա․ II – մ․ թ․ I դդ, իսկ Սասնա ծռեր-ը՝ վերջնական տեսք ստացել է գլխավորաբար IX–X դդ։

Բանալի բառերէպոս քառաճյուղ կառուցվածք ամպրոպային նախակերպար երկվորյակներ եռորյակներ "միհրական" հերոս գլխավոր վիշապամարտիկ հերոս մեռնող-հառնող հերոս։

Բեռնել