Աելիտա Դոլուխանյան - Ալբերտ Խառատյան (ծննդյան 85-ամյակի առթիվ)

7 Էջ | 255-262 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2024.2-255 |

Ստացվել է՝ 2023-12-27 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2024-07-10

Տպագրված է 2024 N 2 (226) / Մեր հոբելյարները

Ա. Խառատյանը ծնվել է Երևանում 1939-ին, մտավորականների ընտանիքում: 1964-ին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետը և որպես հայոց լեզվի ու գրականության ուսուցիչ սկսել աշխատել Ապարանի շրջանի Ծաղկահովիտ ու Էջմիածնի շրջանի Լենուղի գյուղերի դպրոցներում: Հետագայում անցել է դասախոսական աշխատանքի: Նրա աշխատանքային գործունեության ոլորտում է եղել Հայկական Սովետական Հանրագիտարանը, ուր 1967–1973 թթ. աշխատել է որպես խմբագիր: 1973–1985 թթ. աշխատել է ՀԽՍՀ ԳԱ հասարակական գիտությունների գիտական ինֆորմացիայի սեկտորում՝ որպես բաժնի վարիչ:

Բեռնել

Աելիտա Դոլուխանյան - Սևակ Արզումանյան (ծննդյան 95-ամյակի առթիվ)

4 Էջ | 258-262 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2024.3-258 |

Ստացվել է՝ 2024-06-17 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2024-11-21

Տպագրված է 2024 N 3 (227) / Մեր երախտավորները

Ամփոփում / Բանալի բառեր

Այս տարի Սևակ Արզումանյանը կդառնար 95 տարեկան և կարող էր լինել մեր շարքերում: Սակայն նա բավականին շուտ հեռացավ կյանքից, երբ դեռ չէր հասցրել նշել իր 75-ամյակը: Ինչպես էր երազում այդ տարեդարձը նշել Արցախում: Այն ժամանակ ես դեռ չէի տեսել Մեծ Հայքի հեքիաթային Արցախ նահանգը: Արզումանյանն ինձ պատմում էր Արցախի հինավուրց ու շքեղ վանքերի, բերդերի հեքիաթային ու անմոռաց բնության կախարդանքի մասին ու շարունակ շեշտում, թե ես հրավիրվածների թվում եմ լինելու: Ավա՜ղ… հետագայում ես չորս անգամ եղա Արցախ աշխարհում, հիացա այդ դրախտային երկրի և՛ բնությամբ, և՛ մարդկանցով, և՛ մշակութային հինավուրց հուշարձաններով:

Բեռնել

Աելիտա Դոլուխանյան - Լաուրա Մուրադյան. Գրականագիտական դիտումներ ժամանակի մեջ (ուսումնասիրություններ և հոդվածներ)

5 Էջ | 279-284 |

Ստացվել է՝ 2021-12-20 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2022-01-21

Տպագրված է 2022 N 1 (219) / Գրախոսություններ

Ամփոփում / Բանալի բառեր

Գրականագետ Լաուրա Մուրադյանը, որը հայ գրականության XIX–XX դարերի և մեր օրերի լավագույն գիտակներից է, բոլորովին վերջերս հրատարակել է իր ընտրությամբ կատարված վերջին տարիների հրապարակումների ժողովածուն: Դրանց մեջ կան և՛ ուսումնասիրություններ, և՛ առանձին հոդվածներ՝ նվիրված արևմտահայ, արևելահայ գրականություններին, թատրոնին, կինոյին, ուսումնական խնդիրներին:Ժողովածուի ընթերցումը բացահայտում է կարևոր մի իրողություն. գրաքննադատը ընտրել է իր այն գործերը, որոնցում հնչում են իր նոր մեկնությունները՝ հարստացնելով քննվող հեղինակի կամ նկարագրվող երևույթի մասին եղած հետազոտությունները:

Բանալի բառերՐաֆֆի Ա. Արփիարյան Վ. Փափազյան գրական փոխազդեցություն Հովհ. Հովհաննիսյան գրական դիմանկար ուսումնական ձեռնարկ գրական զուգահեռներ:

Բեռնել

Աելիտա Դոլուխանյան - Վերժինե Սվազլյան. Ամերիկահայոց բանավոր ավանդույթը ժամանակի հոլովույթում

6 Էջ | 296-302 |

Ստացվել է՝ 2022-03-30 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2022-04-13

Տպագրված է 2022 N 2 (220) / Գրախոսություններ

Ամփոփում / Բանալի բառեր

Պատմական արժեքի առումով եզակի են այն ջանքերը, որ գործադրել է բանագիտության դոկտոր Վերժինե Սվազլյանն՝ աշխարհի տարբեր երկրներում ապրող ցեղասպանության վերապրածների վկայությունները գրառելով և դրանք ոչ միայն մեզ՝ հայերիս, այլև աշխարհի մարդկությանը ներկայացնելով: Ցեղասպանությունը վերապրածների վկայություններն ամփոփող գրքերը լույս են տեսել նաև անգլերեն, ֆրանսերեն, ռուսերեն, թուրքերեն: Գրքերի մեծագույն մասը հրատարակել է ՀՀ ԳԱԱ «Գիտություն» հրատարակչությունը:

Բանալի բառերՎ. Սվազլյան Ամերիկա ցեղասպանություն բանահյուսություն ժողովածու նվիրում արդիական արժեք ճանաչողություն:

Բեռնել

Աելիտա Դոլուխանյան - Մեծ տաղանդի տեր հայագետը (Ասատուր Մնացականյանի ծննդյան 110-ամյակի առթիվ)

7 Էջ | 311-318 |

Ստացվել է՝ 2022-04-13 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2022-05-13

Տպագրված է 2022 N 2 (220) / Մեր երախտավորները

Ամփոփում / Բանալի բառեր

Կան մարդիկ, որոնք իրենց կենդանության օրոք հասցնում են կատարել այնպիսի նշանակալի գործեր, որոնց շնորհիվ արժանանում են դառնալու պատմական արժեք: Այդ անուններից է Ասատուր Մնացականյանը՝ բանաստեղծը, բանասերը, պատմաբանը, արվեստագետը, միջնադարագետ-ձեռագրագետը: Ճակատագրի բերումով նրան չէր հաջողվել ստանալ իր երազած կրթությունը: Ստալինյան բռնադատության զոհ էր դարձել նրա հայրը՝ Ոսկեվազ գյուղի ամենաաշխատասեր ու հարուստ մարդը: Էջմիածնում միջնակարգ կրթություն ստանալուց հետո Ասատուրը հայտնվում է Թիֆլիսի գյուղատնտեսական ինստիտուտում, որովհետև այնտեղ չգիտեին իր հոր մասին և կարող էր թոշակ ստանալ ու ապրել:

Բեռնել

Աելիտա Դոլուխանյան - Սեն Արևշատյան. Պատմություն: Փիլիսոփայություն: Մշակույթ

6 Էջ | 223-229 |

Ստացվել է՝ 2021-02-12 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2021-03-10

Տպագրված է 2021 N 1 (216) / Գրախոսություններ

Ամփոփում / Բանալի բառեր

2018 թ. վերջին ՀՀ ԳԱԱ-ի փիլիսոփայության, սոցիոլոգիայի և իրավունքի ինստիտուտը և «Մատենադարան» Մաշտոցի անվան հին ձեռագրերի ինստիտուտը միացյալ հրատարակել են ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոս, Մատենադարանի երկարամյա տնօրեն Սեն Արևշատյանի փիլիսոփայական գիտական ժառանգության հատընտիրը՝ ռուսերեն ու հայերեն գործերից բաղկացած: Հատորի վերջում դրված է գիտնականի երկերի մատենագիտությունը՝ 1953 թվականից մինչև 2016 թվականը:

Բանալի բառերՍեն Արևշատյան Եզնիկ Կողբացի Դավիթ Անհաղթ Հովհան Որոտնեցի Գրիգոր Տաթևացի Գլաձոր փիլիսոփայություն հայրենասիրություն նորպլատոնականություն համալսարան:

Բեռնել

Աելիտա Դոլուխանյան - Միջազգային հռչակի տեր բյուզանդագետն ու հայագետը

23 Էջ | 7-30 |

Ստացվել է՝ 2021-05-25 | Գրախոսվել է՝ 2021-06-11 | Ընդունվել տպագրության՝ 2021-06-15

Տպագրված է 2021 N 2 (217) / Հոդվածներ, հաղորդումներ

Ամփոփում / Բանալի բառեր

Նիկողայոս Ադոնցն այն նշանավոր հայ գիտնականներից էր, որոնք ստացել են փայլուն կրթություն Ռուսաստանում ու Եվրոպայում։ Ծնվել է Սյունիքի Բռնակոթ գյուղում 1871 թ. հունվարի 10-ին՝ քահանայի ընտանիքում։ Նրա հայրը և մայրը ծագումով ազնվականներ էին։ Սկզբնական կրթությունը ստացել է Բռնակոթի ծխական դպրոցում, այնուհետև սովորել է Տաթևի վանական դպրոցում, հետո ուսումը շարունակել է Էջմիածնի Գևորգյան ճեմարանում։ Թիֆլիսում գերազանցությամբ ավարտել է ռուսական գիմնազիան, որի ավարտական վկայականում Տեր-Ավետիքով ազգանունը Ադոնցի համառ կամքի շնորհիվ դարձել է Ադոնց։

Բանալի բառերՆ. Ադոնց Սանկտ Պետերբուրգ հայագետ բյուզանդագետ կոթողային աշխատություններ Բրյուսել Փարիզ Հայկական հարց Հայոց եկեղեցի բազմալեզու:

Բեռնել

Աելիտա Դոլուխանյան - Սրբոց տոներին նվիրված գանձարանային կանոնները (խլաթեցիական և հետխլաթեցիական խմբագրության գանձարաններում)

3 Էջ | 258-261 |

Ստացվել է՝ 2021-07-30 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2021-09-07

Տպագրված է 2021 N 3 (218) / Գրախոսություններ

Ամփոփում / Բանալի բառեր

Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի հրատարակչությունը լույս է ընծայել «Սրբոց տոներին նվիրված գանձարանային կանոնները» ժողովածուն, որում զետեղված են խլաթեցիական և հետխլաթեցիական խմբագրությամբ ստեղծված «Գանձարան» ժողովածուների անտիպ նյութերը:

Բանալի բառերգանձ Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածին Վ. Դևրիկյան ձեռագիր անտիպ պատմական հայրենասիրական Գր. Խլաթեցի ծիսական:

Բեռնել

Աելիտա Դոլուխանյան - Անտուան-Ժան Սեն-Մարտենի հայագիտական ժառանգության արդիական արժեքը

17 Էջ | 49-66 | DOI՝ 10.54503/0135-0536-2026.1-49 |

Ստացվել է՝ 2026-02-24 | Գրախոսվել է՝ 2026-03-05 | Ընդունվել տպագրության՝ 2026-03-20

Տպագրված է 2026 N 1(231) / Գրականագիտություն

Ամփոփում / Բանալի բառեր

Ընդունված կարծիք է, որ Ա.-Ժ. Սեն-Մարտենը ֆրանսիական հայագիտության հիմնադիրն է: Սակայն առանց չափազանցության կարելի է ասել, որ նա նաև եվրոպական հայագիտության հիմնադիրն է: Չմոռանանք, որ XIX դարասկզբին ֆրանսերենը ինչ ազդեցություն ուներ եվրոպական մտավոր շրջանակների վրա: 1818 և 1819 թվականներին լույս տեսած Սեն-Մարտենի «Հիշատակարաններ Հայաստանի պատմության և աշխարհագրության» գրքի երկու հատորները Եվրոպայի արևելագետների հայացքը թեքեցին դեպի Հայաստան՝ Արևելքի առաջին քրիստոնյա երկրի հարուստ գրականությունն ու պատմությունը, որի իմացությունն ուներ համամարդկային արժեք:

Բանալի բառերՍեն-Մարտեն Արշակունիներ Բուզանդ Խորենացի Այգեկցի Մարտիրոս Երզնկացի Ս․ Օրբելյան Հռիփսիմե Մխիթարյաններ հայ պատմիչներ:

Բեռնել

Աելիտա Դոլուխանյան - Եզակի բյուզանդագետն ու հայագետը․ Նիկողայոս Ադոնց

22 Էջ | 52-74 | DOI՝ 10.54503/0135-0536-2026.2-52 |

Ստացվել է՝ 2026-05-18 | Գրախոսվել է՝ 2026-05-21 | Ընդունվել տպագրության՝ 2026-06-18

Տպագրված է 2026 N 2 (232) / Գրականագիտություն

Ամփոփում / Բանալի բառեր

Նիկողայոս Ադոնցը (1871–1942) անկրկնելի դեմք է բյուզանդագիտության, հայագիտության, պատմագիտության, բանասիրության, մանկավարժության բնագավառում։ Նա թե՛ հոր և թե՛ մոր կողմից ունեցել է ազնվական ծագում։ Օրբելյան իշխանական տան ու Դավիթ Բեկի խիզախ զինակից Տեր-Ավետիքի շառավիղը ծնվել էր, ինչպես ինքն էր Խաչատուր Աբովյանի մասին ասում, Աստծու նշանը ճակատին ու երազանքը հոգում։Ն․ Ադոնցն իր ժամանակի համար ստացել է փայլուն կրթություն։ Հավասարապես գրում և խոսում էր գրաբարով, արևելահայերենով ու արևմտահայերենով։ Նրա համար գրոց լեզուներ էին ռուսերենը, ֆրանսերենը, անգլերենը, գերմաներենը։

Բանալի բառերԱդոնց Մառ բյուզանդագետ հայագետ Ուրարտու Տիգրան Մեծ Մակեդոնյան հարստություն Պետերբուրգ Գևորգյան ճեմարան Դիոնիսիոս Թրակացի հայ դատ

Բեռնել