- Յակոբ Չոլաքեան. Պատմական Անտիոքի եւ շրջակայից բնիկ հայերն ու միւս հաւաքականութիւնները, Երեւան, ՀԱԻ հրատ., 2023, 456 էջ:

2 Էջ | 225-227 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2024.2-225 |

Ստացվել է՝ 2024-04-27 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2024-07-10

Տպագրված է 2024 N 2 (226) / Գրախոսություններ

Ամփոփում / Բանալի բառեր

Վերջերս ընթերցող լայն հանրության սեղանին դրվեց անվանի հայագետ, պ. գ. դ., ՀՀ ԳԱԱ հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտի գլխավոր գիտաշխատող Հակոբ Չոլաքյանի մենագրությունը, որը նվիրված է պատմական Անտիոքի շրջանի բնիկ հայերի պատմաազգագրությանն ու միտված է՝ քննելու, համակարգելու տարածաշրջանի պատմությունը՝ ելնելով պատմաազգագրական, աղբյուրագիտական, բարբառագիտական, բանագիտական սկզբունքներից: Մենագրության տասներկու ընդարձակ գլուխները, խճանկարի տեսքով ամբողջացնում են շրջանի պատմությունը՝ հնագույն ժամանակներից մինչև մեր օրերը, մանրամասն ներկայացնում են Անտիոքի շրջանի պատմաազգագրությունը՝ բարբառից մինչև բանահյուսություն:

Բանալի բառերԱնտիոք Քեսաբ պատմաազգագրական ուսումնասիրություն բանահյուսություն բարբառ և բարբառագիտություն ավանդազրույց դավանանք

Բեռնել

Անահիտ Խեչոյան - Հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտի աշխատություններ, 5

7 Էջ | 235-242 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2024.2-235 |

Ստացվել է՝ 2024-05-29 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2024-07-10

Տպագրված է 2024 N 2 (226) / Գրախոսություններ

Ամփոփում / Բանալի բառեր

ՀՀ ԳԱԱ հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտի աշխատություններ (ՀԱԻԱ) պարբերականի 5-րդ հատորը հանրագումարի է բերում հնագիտության, ազգագրության, բանագիտության, մշակութային մարդաբանության՝ մինչ օրս չլուսաբանված զանազան հիմնախնդիրների քննությունը: Ներկայացվող ժողովածուն ընդգրկում է ավելի քան մեկ տասնյակից ավել հետազոտողների ուսումնասիրություններ: Ժողովածուն բաղկացած յոթ բաժնից (I. «Հուշարձաններ և գտածոներ», II. «Ավանդույթ և արդիականություն», III. «Պար և ծես», IV. «Բանահյուսություն և լեզվամշակույթ», V. «Պոլսահայոց հիմնախնդիրներ», VI. «Հաղորդումներ», VII. «Մեր հոբելյարները»), հավելվածային «Լուսանկարներ և գծապատկերներ» և «Տեղեկություններ հեղինակների մասին» բաժիններից, որոնք, որոշ դեպքերում, ընդգրկում են միմյանց հարակից հիմնահարցեր, իսկ հոդվածներից որոշներն ունեն նաև միջգիտակարգային բնույթ:

Բանալի բառերԱնտիոք Քեսաբ պատմաազգագրական ուսումնասիրություն բանահյուսություն բարբառ և բարբառագիտություն ավանդազրույց դավանանք:

Բեռնել

Գևորգ Գյուլումյան - Վայոց ձոր. պատմամշակութային ժառանգության դրվագներ

11 Էջ | 293-304 |

Ստացվել է՝ 2023-02-21 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2023-06-19

Տպագրված է 2023 N 2 (223) / Գրախոսություններ

Ամփոփում / Բանալի բառեր

Ներկայացվող հավաքական մենագրությունն ընդգրկում է ավելի քան երկու տասնյակ հետազոտողների ուսումնասիրություններ՝ կապված Վայոց-ձորի մարզի բանահյուսական, ազգագրական, ճարտարապետական, պատմական անցյալի ու ներկայի հետ: Ինչպես գրքի առաջաբանում գրում են ՀՀ ԳԱԱ թղթակից անդամ Պավել Ավետիսյանն ու խմբագիր, բ. գ. թ. Տորք Դալալյանը, «Յուրաքանչյուր հոդված, ըստ էության, կազմում է Վայոց- ձորի պատմամշակութային ժառանգության մի դրվագը, և այդ դրվագները, տրամաբանական շղթայով դրվելով կողք-կողքի ու ամբողջանալով՝ դառնում են իր տեսակի մեջ եզակի կոլեկտիվ մենագրություն, որն իրականացել է տարբեր գիտական հաստատությունների աշխատակիցների միջգիտակարգային հետազոտական ջանքերով» (էջ 12):

Բանալի բառերՎայոց ձոր ազգագրություն բանահյուսություն հնագիտություն Արենի Շատին Քաջբերունի:

Բեռնել

Թամար Հայրապետյան - Սնվելու մշակույթը հայ բանավոր ավանդության մեջ (առօրյա, տոնածիսական և առասպելաբանական մակարդակները)

24 Էջ | 216-240 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2022.2-216 |

Ստացվել է՝ 2021-11-10 | Գրախոսվել է՝ 2021-11-18 | Ընդունվել տպագրության՝ 2022-04-08

Տպագրված է 2022 N 2 (220) / Ազգագրություն

Ամփոփում / Բանալի բառեր

Մարդու կյանքի բոլոր կարևորագույն փուլերը՝ ծնունդը, կնունքը (մկրտություն), ամուսնությունը, թաղումն ավանդաբար նշվում է սեղանի շուրջ՝ ուղեկցվում հացկերույթով կամ հոգեհացով: Սննդի (ուտելիք) անպայման առկայությունն այդ կարևոր իրադարձություններում ունիվերսալ հոգեբանական նախապայման է, իսկ սնունդ ընդունելու կամ դրանից հրաժարվելու ձևերը՝ էթնիկական կամ ազգային առանձնահատկություն:Այս համատեքստում սննդի անհատական ընդունումը վերածվում է ընկերային ծեսի՝ խնջույքի, որը կոչված է բարեկարգություն մտցնել մարդկային փոխհարաբերությունների և համակեցության մեջ:

Բանալի բառերուտեստ սնվելու մշակույթ խնջույք ծես տոն առասպել բանահյուսություն:

Բեռնել

Աելիտա Դոլուխանյան - Վերժինե Սվազլյան. Ամերիկահայոց բանավոր ավանդույթը ժամանակի հոլովույթում

6 Էջ | 296-302 |

Ստացվել է՝ 2022-03-30 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2022-04-13

Տպագրված է 2022 N 2 (220) / Գրախոսություններ

Ամփոփում / Բանալի բառեր

Պատմական արժեքի առումով եզակի են այն ջանքերը, որ գործադրել է բանագիտության դոկտոր Վերժինե Սվազլյանն՝ աշխարհի տարբեր երկրներում ապրող ցեղասպանության վերապրածների վկայությունները գրառելով և դրանք ոչ միայն մեզ՝ հայերիս, այլև աշխարհի մարդկությանը ներկայացնելով: Ցեղասպանությունը վերապրածների վկայություններն ամփոփող գրքերը լույս են տեսել նաև անգլերեն, ֆրանսերեն, ռուսերեն, թուրքերեն: Գրքերի մեծագույն մասը հրատարակել է ՀՀ ԳԱԱ «Գիտություն» հրատարակչությունը:

Բանալի բառերՎ. Սվազլյան Ամերիկա ցեղասպանություն բանահյուսություն ժողովածու նվիրում արդիական արժեք ճանաչողություն:

Բեռնել

Լուսինե Հայրիյան - Էսթեր Խեմչյան. Տավուշի բանահյուսական ժառանգությունը

4 Էջ | 249-253 |

Ստացվել է՝ 2021-01-24 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2021-03-03

Տպագրված է 2021 N 1 (216) / Գրախոսություններ

Ամփոփում / Բանալի բառեր

ՀՀ ԳԱԱ հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտի գիտական խորհրդի որոշմամբ հրատարակված «Տավուշի բանահյուսական ժառանգությունը» մենագրությունը վերջին հարյուրամյակի ընթացքում պատմաազգագրական վերոհիշյալ տարածքում գրառված վիպական, քնարական և ասույթաբանական բազմաժանր ու մեծաքանակ նյութերի բանագիտական քննությունն է:

Բանալի բառերԷ. Խեմչյան Տավուշի բանահյուսություն ժառանգություն բանահավաքչության պատմություն ժանր ավանդական կայուն բանաձևեր նախաբան բանասաց:

Բեռնել

Վերժինե Սվազլյան - Նշխարներ Պյատիգորսկ գաղթած Արցախի հայերի բանահյուսության (ըստ հեղինակի գրառած նյութերի)

14 Էջ | 210-224 |

Ստացվել է՝ 2021-03-09 | Գրախոսվել է՝ 2021-03-10 | Ընդունվել տպագրության՝ 2021-03-30

Տպագրված է 2021 N 2 (217) / Հոդվածներ, հաղորդումներ

Ամփոփում / Բանալի բառեր

1964 թ. ամռանը Հայաստանի գիտությունների ակադեմիայի հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտի տնօրինությունն ինձ գործուղել էր Ռուսաստանի Ստավրոպոլի երկրամասի Պյատիգորսկ քաղաքը, որպեսզի ուսումնասիրեմ այնտեղ ապրող հայ էթնիկ խմբի ներկայացուցիչների կենցաղն ու բանահյուսությունը: Երբ տեղ հասա, տեղեկացա, որ այնտեղ առանձին թաղամասում ապրում են Ղարաբաղից (Արցախ) գաղթած հայեր: Այդ տարիներին Ղարաբաղը մեզ՝ հայագետ-մտավորականներիս համար անմատչելի էր:

Բանալի բառերՊյատիգորսկ Ղարաբաղ Արցախ Ռուսաստան բանասաց բանավոր ավանդույթ վիպական քնարական ասույթային բանահյուսություն հայ բարբառ:

Բեռնել

Աելիտա Դոլուխանյան - Ավետիք Իսահակյանի ստեղծագործությունը դարերի համար է

28 Էջ | 95-123 | DOI՝ DOI: 10.54503/0135-0536-2025.3-95 |

Ստացվել է՝ 2025-10-14 | Գրախոսվել է՝ 2025-10-27 | Ընդունվել տպագրության՝ 2025-11-17

Տպագրված է 2025 N 3 (230) / Գրականագիտություն

Ամփոփում / Բանալի բառեր

Ավետիք Իսահակյանը դարակազմիկ երևույթ է հայ գրականության պատմության մեջ: Նրա ստեղծագործությունը խորապես ուսումնասիրված ու գնահատված է ոչ միայն հայ գրականագիտական ու գրաքննադատական մտքի, այլև օտարազգի գրականագետների ու գրողների կողմից: Հայ ժողովուրդն այնքան եզակիություն և իմաստություն է տեսել նրա ստեղծագործության մեջ, որ նրան տվել է Վարպետ պատվանունը:

Բանալի բառերԻսահակյան Վարպետ բազմաժանր "Աբու-Լալա Մահարի" "Ուստա Կարո" բալլադներ բանահյուսություն Հայկական հարց հոբելյան

Բեռնել

Արմեն Պետրոսյան - Հնդեվրոպական պատանեկան "Սև" եղբայրությունները, առասպելական երկվորյակները և քաղաքների հիմնումը

20 Էջ | 200-220 | DOI՝ DOI: 10.54503/0135-0536-2025.3-200 |

Ստացվել է՝ 2025-09-07 | Գրախոսվել է՝ 2025-10-31 | Ընդունվել տպագրության՝ 2025-11-17

Տպագրված է 2025 N 3 (230) / Քննարկումներ

Ամփոփում / Բանալի բառեր

Հնդեվրոպաբանության մեջ վերականգնվում է պատանի ռազմիկների եղբայրությունների ինստիտուտը։ Նրանք, ավագ առաջնորդների ղեկավարությամբ, որսորդությամբ և ավազակությամբ մի քանի տարի ապրում էին ցեղի տարածքի ծայրամասերում։ Միայն դրանից հետո, նվիրագործության ծեսն անցնելով, պատանիները կարող էին դառնալ ցեղի լիիրավ անդամներ, ամուսնանալ և ունենալ իրենց սեփականությունը։ Այդ եղբայրությունները կարևոր դեր են կատարել Եվրասիայում հնդեվրոպացիների տարածման գործում։

Բանալի բառերհնդեվրոպական պատանեկան եղբայրություններ հնդեվրոպական առասպելաբանություն հնդեվրոպական անվանաբանություն հայ վիպական բանահյուսություն Արմավիր Ռոմովե Հռոմ

Բեռնել

Լուսինե Ղռեջյան - Առաջավորասիական պատմավիպական կերպարները հայ բանահյուսության մեջ. գիրք Ա

2 Էջ | 263-265 | DOI՝ 10.54503/0135-0536-2026.1-263 |

Ստացվել է՝ 2025-03-06 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2026-03-20

Տպագրված է 2026 N 1(231) / Գրախոսություններ

Ամփոփում / Բանալի բառեր

Հայ ժողովրդի բանահյուսական երկացանկի ձևավորման ու զարգացման վրա նշանակալի ազդեցություն են թողել մերձավորարևելյան տարածաշրջանի ժողովուրդների հետ ունեցած մշակութային ու քաղաքակրթական դարավոր շփումները։ Այդ բազմաշերտ հարաբերությունների արդյունքում թե՛ բանավոր և թե՛ գրավոր ճանապարհով մի շարք պատմական դեմքերի վիպական կերպարների հետ կապված պատմություններն ու զրույցները փոխառնվել, տեղայնացվել, յուրովի վիպականացվել են՝ էապես հարստացնելով հայ վիպական բանահյուսական ժառանգությունը։

Բանալի բառերառաջավորասիական պատմական դեմքեր ժողովրդականություն փոխներթափանցում արխիվային նյութ ավանդական բանահյուսություն մշակույթ։

Բեռնել