2022-ին լրանում է Դավիթ Բեկի գլխավորած ազատագրական պայքարի 300-ամյակը, որը հայոց պատմության ամենանշանակալի իրադարձություններից է: «Դավիթ բեկը … հայոց պատմության մեջ … իբրև ազգային ազատագրության մարմնացում՝ չուներ իր նմանը Կիլիկիայի հայոց անկա-խության խորտակումից հետո»,– գրել է Լեոն: Այդ իրադարձությունների հատուկ կարևորությունն այն է, որ դրանցով է սկսվում մահմեդական լծից ազատագրվելու հայոց նորագույն շրջանը: Հայտնի է, որ Սյունիքի ազատագրական շարժումը սկսվել է 1722-ին, ավարտվել՝ 1730-ին Մխիթար Սպարապետի դավադիր սպանությամբ: Շարժումը 1722–1728-ին գլխավորել է Դավիթ Բեկը, 1728–1730-ին՝ Մխիթար Սպարապետը:

Բանալի բառերՍյունիքի ազատագրական կռիվներ Դավիթ Բեկ Մխիթար Սպարապետ Մելիք Փարսադան Մելիք Բալի Տեր Ավետիք Ղուկաս Սեբաստացի Սամուել Արամյան «Ընտիր պատմութիւն …» Րաֆֆի Լալայան Ադոնց Հալիձոր Բեխ Շինուհայր Տաթև:

Նիկողայոս Ադոնցն այն նշանավոր հայ գիտնականներից էր, որոնք ստացել են փայլուն կրթություն Ռուսաստանում ու Եվրոպայում։ Ծնվել է Սյունիքի Բռնակոթ գյուղում 1871 թ. հունվարի 10-ին՝ քահանայի ընտանիքում։ Նրա հայրը և մայրը ծագումով ազնվականներ էին։ Սկզբնական կրթությունը ստացել է Բռնակոթի ծխական դպրոցում, այնուհետև սովորել է Տաթևի վանական դպրոցում, հետո ուսումը շարունակել է Էջմիածնի Գևորգյան ճեմարանում։ Թիֆլիսում գերազանցությամբ ավարտել է ռուսական գիմնազիան, որի ավարտական վկայականում Տեր-Ավետիքով ազգանունը Ադոնցի համառ կամքի շնորհիվ դարձել է Ադոնց։

Բանալի բառերՆ. Ադոնց Սանկտ Պետերբուրգ հայագետ բյուզանդագետ կոթողային աշխատություններ Բրյուսել Փարիզ Հայկական հարց Հայոց եկեղեցի բազմալեզու:

Հայ պատմագրության կարևոր հիմնահարցերից է հայոց պատմության պարբերացումը, որը, անշուշտ, նպաստում է Հայաստանի ու հայ ժողովրդի պատմական անցյալի համակարգված շարադրման, գիտական հետազոտության մակարդակի բարձրացման և պատմական ճշմարտության բացահայտման իմաստով: Հայ պատմիչ-պատմագիրների հարուստ գրավոր ժառանգությունը հիմք է տալիս ասել, որ ի սկզբանե փորձեր են արվել հայոց պատմության պարբերացման ուղղությամբ:

Բանալի բառերպատմիչ-պատմաբաններ Խորենացի Հայաստան պատմության պարբերացում հասարակարգ Չամչյան Ալիշան Լեո Ադոնց:

Նիկողայոս Ադոնցը (1871–1942) անկրկնելի դեմք է բյուզանդագիտության, հայագիտության, պատմագիտության, բանասիրության, մանկավարժության բնագավառում։ Նա թե՛ հոր և թե՛ մոր կողմից ունեցել է ազնվական ծագում։ Օրբելյան իշխանական տան ու Դավիթ Բեկի խիզախ զինակից Տեր-Ավետիքի շառավիղը ծնվել էր, ինչպես ինքն էր Խաչատուր Աբովյանի մասին ասում, Աստծու նշանը ճակատին ու երազանքը հոգում։Ն․ Ադոնցն իր ժամանակի համար ստացել է փայլուն կրթություն։ Հավասարապես գրում և խոսում էր գրաբարով, արևելահայերենով ու արևմտահայերենով։ Նրա համար գրոց լեզուներ էին ռուսերենը, ֆրանսերենը, անգլերենը, գերմաներենը։

Բանալի բառերԱդոնց Մառ բյուզանդագետ հայագետ Ուրարտու Տիգրան Մեծ Մակեդոնյան հարստություն Պետերբուրգ Գևորգյան ճեմարան Դիոնիսիոս Թրակացի հայ դատ