Դավիթ Գյուլզատյան - Հոլովումների տիպաբանության հարցի շուրջ (գրաբարի, գրական արևելահայերենի, լատիներենի, գերմաներենի, ռուսերենի համեմատությամբ)

11 Էջ | 154-165 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2023.1-154 |

Ստացվել է՝ 2023-02-08 | Գրախոսվել է՝ 2023-03-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2023-03-23

Տպագրված է 2023 N 1 (222) / Լեզվաբանություն

Ամփոփում / Բանալի բառեր

Հոլովակիր լեզուներում հոլովման հարացույցները տարբեր սկզբունքներով են ձևավորվում: Ըստ այդ սկզբունքների էլ առանձնացվում են հոլովման տիպերը: Հարաժամանակյա հայեցակետով համեմատելով մի քանի լեզվական հորինվածքներ՝ դրանցից սեռազուրկ հոլովման համակարգերով հայերենի երկու գոյաձևի և սեռակիր հոլովման համակարգերով լեզուների համար երկու տարբեր սկզբունքով կատարում ենք հոլովման տիպերի նորովի խմբավորում:

Բանալի բառերհոլովման տիպեր միաթեք հոլովում երկթեք հոլովում նշան նշանակիչ նշանակյալ նշանային լիածավալ և միաբևեռ հոլովումներ արական հոլովումներ իգական և իգականաձև հոլովումներ չեզոք հոլովումներ:

Բեռնել

Արարատ Հակոբյան - Արևելյան Հայաստանի` Ռուսաստանին միացման հիմնահարցի պատմագիտական գնահատականը խորհրդահայ պատմագրության մեջ

12 Էջ | 46-58 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2023.3-46 |

Ստացվել է՝ 2023-05-07 | Գրախոսվել է՝ 2023-05-30 | Ընդունվել տպագրության՝ 2023-11-29

Տպագրված է 2023 N 3 (224) / Պատմություն

Ամփոփում / Բանալի բառեր

Հայոց պատմության, հատկապես՝ խորհրդային ժամանակաշրջանի պատ-մագիտական գրականության մեջ, թերևս, ամենաուսումնասիրված թեմաներից է XVIII–XIX դդ. հայ-ռուսական հարաբերությունների ու դրա տրամաբանական շարունակությունը հանդիսացող Արևելյան Հայաստանի՝ Ռուսաստանին միացման հիմնահարցը: Հայտնի է, որ պատմական այդ իրադարձության կապակցությամբ հրատարակվել են փաստաթղթերի և նյութերի բազմահատոր ժողովածուներ, ստեղծվել պատմագեղարվեստական բնույթի հարուստ գրականություն, համապետական մակարդակով կազմակերպվել են հոբելյանական գիտաժողովներ, կառուցվել՝ հուշարձաններ, անվանակոչվել՝ բնակավայրեր, թողարկվել՝ հուշամեդալներ և այլն:

Բանալի բառերԱրևելյան Հայաստան Ռուսաստան պատերազմ միացում պատմագրություն Լեո Թուրքմենչայի պայմանագիր նշանակություն ինքնավարություն թագավորություն գնահատական:

Բեռնել

Նարինե Դիլբարյան - Ծննդոց գրքի գրաբար թարգմանության՝ մարդ հասկացույթի իմաստային դաշտի հիմնաբառերը

14 Էջ | 188-202 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2023.3-188 |

Ստացվել է՝ 2023-06-19 | Գրախոսվել է՝ 2023-06-26 | Ընդունվել տպագրության՝ 2023-11-29

Տպագրված է 2023 N 3 (224) / Լեզվաբանություն

Ամփոփում / Բանալի բառեր

Աստվածաշունչ մատյանը հին հայերեն՝ գրաբար է թարգմանվել Մեսրոպ Մաշտոցի, կաթողիկոս Սահակ Պարթևի և նրանց ավագ ու կրտսեր աշակերտների կողմից հայոց գրի ստեղծումից անմիջապես հետո՝ աջակցությամբ Հայոց արքա Վռամշապուհի: Համաձայն հայոց գրերի ստեղծման հայր Մաշտոցի վարքագրության հեղինակ Կորյունի՝ հայերենի այբուբենը ձևավորելուց հետո Կոմագենեի Սանոսատ քաղաքում Մաշտոցն իր սաների՝ Հովհան Եկեղեցացու և Հովսեփ Պաղնացու հետ ձեռնամուխ է լինում Աստվածաշնչի՝ երկար սպաս-ված գրաբար թարգմանությանը՝ իբրև սկիզբ ընտրելով Սողոմոնի առակները. «Եւ եդեալ սկիզբն թարգմանելոյ զգիրս նախ յառակացն Սողոմոնի, որ ի սկզբանն իսկ ծանօթս իմաստութեանն ընծայեցուցանէ լինել, ասելով եթէ «ճանաչել զիմաստութիւն և զխրատ, իմանալ զբանս հանճարոյ» :

Բանալի բառերԱստվածաշունչ մատյան Ծննդոց գիրք գրաբար թարգմանություն բառապաշար մարդ հասարակություն նշանակող իմաստային դաշտ բնիկ բառեր փոխառություններ:

Բեռնել

Թամար Հայրապետյան - Չափահասության խորհրդածեսի դրսևորումը հայկական և իտալական մի հեքիաթախմբում

16 Էջ | 157-173 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2025.2-157 |

Ստացվել է՝ 2025-02-10 | Գրախոսվել է՝ 2025-02-13 | Ընդունվել տպագրության՝ 2025-07-11

Տպագրված է 2025 N 2 (229) / Բանագիտություն

Ամփոփում / Բանալի բառեր

Գերմանացի բանագետ Հանս-Յորգ Ութերի Ժողովրդական հեքիաթների տիպերի միջազգային նշացանկի (կատալոգ) 408 թվահամարին համապատասխանող հայկական Երեք հավկիթ և իտալական Երեք նարինջ հեքիաթախմբի համեմատական քննությունը ցույց է տալիս, որ տարիքային մի խմբից անցումը մյուսին, տարբեր ժողովուրդների բանահյուսության մեջ ունեցել է զանազան դրսևորումներ ու խորհրդանշանային ծածկագրեր, բայց բոլորն էլ ամենակարևորը համարել են նախամուսնական չափահասության կարգն անցնելու ծեսի հաղթահարումը:

Բանալի բառերչափահասության խորհրդածես հայկական և իտալական հեքիաթախումբ Հանս-Յորգ Ութեր արխայիկ մտածողություն նարինջ հավկիթ (ձու) հեքիաթ խորհրդանշան սյուժե առասպել:

Բեռնել

Գոհար Վարդումյան, Կարեն Թոխաթյան - Հայաստանի ժայռապատկերները և դրանց միջավայրը որպես սրբազան տարածք (անգլ.)

20 Էջ | 226-246 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2025.2-226 |

Ստացվել է՝ 2025-05-13 | Գրախոսվել է՝ 2025-05-07 | Ընդունվել տպագրության՝ 2025-07-11

Տպագրված է 2025 N 2 (229) / Մշակութաբանություն

Ամփոփում / Բանալի բառեր

Հին Հայաստանում սրբավայրերը բազմազան են եղել՝ տաճարներ, բագիններ, մեհյաններ։ Դրանք ծառայել են պաշտամունքին ու դրա տարաբնույթ դրսևորումներին, որոնցում կարևորվում էին արարողակարգը, ծիսական ավանդույթը և այլն: Վաղնջական ժամանակներում պաշտամունքային ուրույն միջավայր է եղել նաև ժայռապատկերը: Պաշտամունքային տարրերը զանազան դրսևորումներով առկա են շատ տեսարաններում ու հորինվածքներում:

Բանալի բառերՀայաստան ժայռապատկեր պաշտամունք դիցաբանություն աշխարհարարում հմայանք ծես երևակայական էակ տիեզերաբանական պատկերացումներ Հայկ նահապետ վիշապ խորհրդանշան:

Բեռնել

Միքայել Բադալյան - Անհայտ գրային նշաններ Երևանի ուրարտական դամբարանից (անգ․)

15 Էջ | 25-40 | DOI՝ DOI: 10.54503/0135-0536-2025.3-25 |

Ստացվել է՝ 2025-11-16 | Գրախոսվել է՝ 2025-11-24 | Ընդունվել տպագրության՝ 2025-11-17

Տպագրված է 2025 N 3 (230) / Պատմություն

Ամփոփում / Բանալի բառեր

Երևանի ուրարտական (բիայնական) դամբարանը գտնվում է Հայաստանի Հանրապետության մայրաքաղաք Երևանում՝ ներկայիս Երևան Մոլլի տարածքում: Այն 1984 թ․ բացվել է շինարարական աշխատանքների ժամանակ, այնուհետև ենթարկվել է մանրամասն ուսումնասիրության: Չնայած դամբարանի վերաբերյալ առկա են մի քանի համապարփակ աշխատություններ, սակայն դրանցում չկա անդրադարձ դամբարանի մուտքի ճակատային հատվածի քարերից մեկին և նույն ճակատային հատվածի դիմաց հայտնաբերված տուֆե երկու քարաբեկորներին արված անհայտ գրային նշաններին:

Բանալի բառերՈւրարտու Երևանի ուրարտական դամբարան Էթիունի աքեմենյան սեպական համակարգ անհայտ գրային նշաններ Հայաստան ծածկագրություն

Բեռնել