Մայա Գրիգորյան - Խաչատուր Աբովյանի "Նախաշաւիղ" գրքի տպագրության հարցի շուրջ

8 Էջ | 163-171 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2024.2-171 |

Ստացվել է՝ 2024-04-17 | Գրախոսվել է՝ 2024-04-29 | Ընդունվել տպագրության՝ 2024-07-10

Տպագրված է 2024 N 2 (226) / Քննարկումներ

Մեծ լուսավորիչ Խ. Աբովյանի (1809–1848) գրական ժառանգությունը խորությամբ ուսումնասիրված է: Առկա աղբյուրագիտական, գրականա-գիտական, պատմագիտական մեծաթիվ գրքերը և հոդվածները լավագույնս ներկայացնում են գրողի կյանքը, գործունեությունը և ստեղծագործական ուղին: Այս ամենով հանդերձ՝ նոր փաստերի ի հայտ գալով, Խ. Աբովյանը և իր ժառանգությունը շարունակում են մնալ հետազոտողների ուշադրության կենտրոնում:

Բանալի բառերԽ. Աբովյան XIX դար Թիֆլիս Նախաշաւիղ Արզանյանց եղբայրներ մատենագիտություն գրաքննություն հայ տպագրության պատմություն տպարան

Բեռնել

Անուշավան Զաքարյան - Յուրի Վեսելովսկին և հայ իրականությունը

32 Էջ | 89-121 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2022.2-89 |

Ստացվել է՝ 2022-05-16 | Գրախոսվել է՝ 2022-05-30 | Ընդունվել տպագրության՝ 2022-06-06

Տպագրված է 2022 N 2 (220) / Գրականագիտություն

Ամփոփում / Բանալի բառեր

XIX դարավերջի և XX դարասկզբի ռուս գիտնականների ու գրողների միջավայրում հազվադեպ էին այնպիսիք, ովքեր լրջորեն հետաքրքրվել են իրենց հետ միևնույն երկրում ապրող փոքր ժողովուրդների պատմությամբ, մշակույթով ու գրականությամբ: Այնինչ, նրանք հաճախ ավելի լավ գիտեին եվրոպական արվեստն ու գրականությունը, քան, երբեմն, հենց իրենք՝ եվրոպացիները: Անշուշտ, այդ առումով կային բացառություններ. այսպես, եթե խոսքը գնում է հայ ժողովրդի մասին, ապա դա առաջին հերթին վերաբերում է Յուրի Վեսելովսկուն, Մաքսիմ Գորկուն և Վալերի Բրյուսովին:

Բանալի բառերՅու. Վեսելովսկի Մոսկվա Լազարյան ճեմարան հայ իրականություն Մ. Բերբերյան Վենետիկի և Վիեննայի մխիթարյան միաբանություններ Նոր-Նախիջևան հայոց պատմություն հայ-ռուսական գրական կապեր թատրոն և թատերագիրներ Ս. Շահազիզ Ա. Ծատուրյան թարգմանություններ հոբելյանական հանդես դասախոսություն Բաքու "Армянский вестник":

Բեռնել

Հերիքնազ Որսկանյան - Հայոց պատմության թեմաներով միջնադարյան հանելուկները

22 Էջ | 140-162 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2022.2-140 |

Ստացվել է՝ 2022-05-04 | Գրախոսվել է՝ 2022-05-11 | Ընդունվել տպագրության՝ 2022-05-26

Տպագրված է 2022 N 2 (220) / Գրականագիտություն

Ամփոփում / Բանալի բառեր

Հայ միջնադարյան գրականության ինքնատիպ ժանրերից մեկի՝ հանելուկների անհատական-գրավոր խմբի հավաքման և հետազոտման ուղղությամբ անգնահատելի աշխատանք է կատարել Ասատուր Մնացականյանը՝ ի մի բերելով V–XVIII դդ. հանելուկները՝ գրված 40-ից ավելի հայտնի ու անհայտ հեղինակների կողմից:Ունենալով գործնական-կիրառական ուղղվածություն՝ հանելուկներն իրենց մեջ արտացոլում են ժամանակի հասարակական, քաղաքական, տնտեսական, մշակութային կյանքին վերաբերող բազում իրողություններ և ունեն կրթական նպատակադրում:

Բանալի բառերանհատական-գրավոր հանելուկներ Ա. Մնացականյան Ն. Շնորհալի հայոց պատմություն Տիրատուր վարդապետ Հովհ. Ծործորեցի Անանուն Ագաթանգեղոս Փ. Բուզանդ Մ. Խորենացի Արծրունի Գանձակեցի:

Բեռնել

Լուսինե Հայրիյան - Էսթեր Խեմչյան. Տավուշի բանահյուսական ժառանգությունը

4 Էջ | 249-253 |

Ստացվել է՝ 2021-01-24 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2021-03-03

Տպագրված է 2021 N 1 (216) / Գրախոսություններ

Ամփոփում / Բանալի բառեր

ՀՀ ԳԱԱ հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտի գիտական խորհրդի որոշմամբ հրատարակված «Տավուշի բանահյուսական ժառանգությունը» մենագրությունը վերջին հարյուրամյակի ընթացքում պատմաազգագրական վերոհիշյալ տարածքում գրառված վիպական, քնարական և ասույթաբանական բազմաժանր ու մեծաքանակ նյութերի բանագիտական քննությունն է:

Բանալի բառերԷ. Խեմչյան Տավուշի բանահյուսություն ժառանգություն բանահավաքչության պատմություն ժանր ավանդական կայուն բանաձևեր նախաբան բանասաց:

Բեռնել

Սուսաննա Հովհաննիսյան - Պատմությունը Հովհաննես Թումանյանի անավարտ երկերում (պատմական դրամաներ և պատմվածքներ)

12 Էջ | 124-136 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2025.2-124 |

Ստացվել է՝ 2025-01-20 | Գրախոսվել է՝ 2025-02-13 | Ընդունվել տպագրության՝ 2025-07-11

Տպագրված է 2025 N 2 (229) / Գրականագիտություն

Ամփոփում / Բանալի բառեր

Հովհաննես Թումանյանի պատմափիլիսոփայական աշխարհայեցողությունն արտահայտվել է անավարտ երկերում, որոնք առայսօր առանձին ուսումնասիրության նյութ չեն դարձել, թեև տպագրվել են բանաստեղծի 2022 թ․ Երկերի լիակատար ժողովածուի V հատորում։ Գրողի պատմագիտական հայացքների քննաբանությունն ունի արդիական նշանակություն և պայմանավորված է վերջին տարիներին անվտանգային խնդիրների սրվելով՝ հայ ազգի և նրա պետականության դեմ արտաքին ուժերի չավարտվող պատերազմով։

Բանալի բառերՀովհաննես Թումանյան Հայոց պատմություն պատմական դրամաներ Անիի կործանումը "Արտավազդ Բ" "Հովհաննես թագավոր" կամ "Սմբատ Բ" "Պատերազմի տպավորություններից":

Բեռնել

Աշոտ Սարգսյան - Ագաթանգեղոսի “Հայոց պատմության” թվագրման հիմքերի շուրջ

21 Էջ | 3-24 | DOI՝ DOI: 10.54503/0135-0536-2025.3-3 |

Ստացվել է՝ 2025-06-11 | Գրախոսվել է՝ 2025-06-16 | Ընդունվել տպագրության՝ 2025-11-17

Տպագրված է 2025 N 3 (230) / Պատմություն

Ամփոփում / Բանալի բառեր

Միջնադարյան պատմագրության հուշարձանների ստեղծման ժամանակը որոշելիս, որպես կանոն, առաջնային նշանակություն ունեն հենց հեղինակների վկայությունները։ Սրանից ելնելով՝ Ագաթանգեղոսի «Հայոց պատմությունը», սկսած V դարից, ավանդաբար համարվել է հայ առաջին պատմագրական աշխատությունը և վերագրվել IV դարի սկզբին։ Սակայն պատմիչների վկայությունները երբեմն նաև չեն համապատասխանում իրականությանը։ Նման դեպքերում պատմական երկի թվագրման համար դիմում են բանասիրական, տեքստաբանական, պատմական-աղբյուրագիտական փաստարկների։

Բանալի բառերԱգաթանգեղոս "Հայոց պատմություն" պատմագրություն քաղաքական օրակարգ հուշարձանի թվագրում քաղաքական շարժառիթ Գրիգոր Լուսավորիչ Խորենացի Կորյուն "Ոսկեդար"

Բեռնել

Հովիկ Մուսայելյան - Արցախի պատմության հիմնահարցերը ըստ սկզբնաղբյուրների և պատմագիտական գրականության (հոդվածների ժողովածու)

3 Էջ | 236-239 | DOI՝ DOI: 10.54503/0135-0536-2025.3-236 |

Ստացվել է՝ 2025-11-11 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2025-11-17

Տպագրված է 2025 N 3 (230) / Գրախոսություններ

Ամփոփում / Բանալի բառեր

Վերջերս ՀՀ ԳԱԱ պատմության ինստիտուտի գիտական խորհրդի որոշմամբ հրատարակվել է «Արցախի պատմության հիմնահարցերը ըստ սկզբնաղբյուրների և պատմագիտական գրականության» վերնագրով հոդվածների ժողովածուն, որը կարելի է համարել հայ պատմագիտության ձեռքբերումներից մեկը վերջին տասնամյակներում։ Ժողովածուն համակողմանիորեն ներկայացնում է Արցախի պատմության ուսումնասիրության ներկա վիճակը՝ հիմնվելով պատմական սկզբնաղբյուրների քննության և գիտական ժամանակակից մոտեցումների համադրման սկզբունքի վրա։ Գրքի գաղափարական առանցքը այն գիտական համոզմունքն է, որ Արցախի պատմության ընկալումը պետք է կառուցվի բացառապես փաստական ու սկզբնաղբյուրային հիմքերի վրա։

Բանալի բառերԱրցախ պատմություն սկզբնաղբյուր պայքար հիմնահարց ժամանակաշրջան համակարգ

Բեռնել

Աշոտ Սարգսյան - Ագաթանգեղոսի Հայոց պատմության ստեղծման ազգային-կրոնական միջավայրը և քաղաքական նպատակը

22 Էջ | 3-25 | DOI՝ 10.54503/0135-0536-2026.1-3 |

Ստացվել է՝ 2025-12-20 | Գրախոսվել է՝ 2026-02-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2026-03-20

Տպագրված է 2026 N 1(231) / Պատմություն

Ամփոփում / Բանալի բառեր

Հայ քաղաքական միտքը IV–V դարերի սահմանագլխին ձևակերպեց ազգային (աշխարհիկ ու հոգևոր) իշխանության պահպանման օրակարգ՝ դրա լուծման միջոցը համարելով քրիստոնեության լիակատար ու վերջնական տարածումը, այն ջերմեռանդ հավատի, հայ մարդու ինքնության առանցքի վերածումը։ Ըստ Ագաթանգեղոսի «Հայոց պատմության»՝ IV դարի սկզբին Տրդատ Գ թագավորի և Գրիգոր Լուսավորչի ջանքերով քրիստոնեությունն ընդունվել, լիակատար տարածվել ու արմատավորվել է ամբողջ երկրով մեկ։ Մինչդեռ V դարի պատմիչները բոլորովին այլ պատկեր են ներկայացնում՝ համարելով, որ նոր կրոնի տարածումը խիստ մակերեսային էր, իսկ դրա պատճառը Աստվածաշունչը հայերենով չունենալն էր։ Իրականում նաև այլ, ավելի լուրջ խոչընդոտներ են եղել նոր կրոնի տարածման և արմատավորման ճանապարհին, որոնց մասին պատմիչները լռում են կամ նրանց տեղեկությունները անուղղակի են։

Բանալի բառերԱգաթանգեղոս "Հայոց պատմություն" քաղաքական օրակարգ կրոնական իրավիճակ ազգային ինքնություն զինվորական խավ եկեղեցու իշխանություն Աստվածաշնչի թարգմանություն։

Բեռնել

Վիկտոր Կատվալյան - Հրաչյա Աճառյան. կյանքը և գիտական սխրանքը

17 Էջ | 126-143 | DOI՝ 10.54503/0135-0536-2026.1-126 |

Ստացվել է՝ 2026-02-10 | Գրախոսվել է՝ 2026-02-11 | Ընդունվել տպագրության՝ 2026-03-20

Տպագրված է 2026 N 1(231) / Լեզվաբանություն

Ամփոփում / Բանալի բառեր

Հրաչյա Աճառյանի հեղինակած մեծաթիվ գիտական աշխատանքներն ընդգրկում են հայերենի ուսումնասիրության բոլոր բնագավառները։ Նա հայոց լեզվի պատմության, հայ բարբառագիտության, հայոց լեզվի փորձառական հնչյունաբանության գիտաճյուղերի հիմնադիրն է։ Հայ բառարանագրության, հայերենի ստուգաբանության, հայ անձնանունների ուսումնասիրության, հայերենի պատմական ու համեմատական քերականության, տիպաբանական-զուգադրական հետազոտության և շատ այլ ոլորտներում Աճառյանի կոթողային աշխատությունները հայերենագիտության համար ունեն հիմնարար և ուղենշային նշանակություն։

Բանալի բառեր բարբառ լեզվի պատմություն ընդհանուր լեզվաբանություն բառարան Մեյե Հյուբշման անձնանուն հնդեվրոպական լեզուներ լիակատար քերականություն։

Բեռնել