Աշոտ Մանուչարյան - Վանանդի եպիսկոպոսական թեմը (IV–VIII դարեր)

9 Էջ | 40-49 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2024.1-40 |

Ստացվել է՝ 2023-04-20 | Գրախոսվել է՝ 2023-05-19 | Ընդունվել տպագրության՝ 2024-03-22

Տպագրված է 2024 N 1 (225) / Պատմություն

Հայոց եկեղեցու վաղ շրջանի պատմության ուսումնասիրության համար կարևոր նշանակություն ունեն առանձին թեմերի սկզբնավորման, ձևավորման, ընթացքի վերաբերյալ անդրադարձները, որոնց շնորհիվ երևան են հանվում ուշագրավ իրադարձություններ, իրողություններ: Դրանք լրացնում են եպիսկոպոսությունների վերաբերյալ ցարդ հայտնի իմացությունները, տեղայնացնում, ամբողջացնում այդ եկեղեցավարչական բարձրագույն կառույցների մասին պատկերացումները: IV–VIII դդ. Վանանդի եպիսկոպոսությունը Հայաստանի ներեկեղեցական, ներքաղաքական կյանքում ունեցել է առանցքային նշանակություն, հատկապես խնդրո առարկա ժամանակաշրջանում, երբ այդ թեմի հինգ թեմակալ դարձել են Հայոց Մեծաց կաթողիկոսներ՝ վճռորոշ դեր խաղալով ոչ միայն ներհայկական, այլև՝ միջպետական, միջեկեղեցական հարաբերություններում:

Բանալի բառերեպիսկոպոսություն թեմ Վանանդ հնագույն գլխավոր կենտրոնական դիրք միջնադար ազգային-եկեղեցական կաթողիկոս:

Բեռնել

Արմեն Շ. Սարգսյան - Սերգեյ Վարդանյան. Բանահյուսական պատումի միջավայրը (կրոնափոխ համշենահայերի մի զվարճապատումի տարբերակները)

2 Էջ | 315-317 |

Ստացվել է՝ 2023-04-04 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2023-06-19

Տպագրված է 2023 N 2 (223) / Գրախոսություններ

Ամփոփում / Բանալի բառեր

ՀՀ ԳԱԱ հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտի գիտաշխատող, բանահավաք, բանագետ, ազգագրագետ և բարբառագետ Սերգեյ Վարդանյանն իր ծննդյան 70-ամյակը նշանավորեց հաճելի անակնկալով՝ լույս ընծայելով իր հերթական գիտական աշխատությունը՝ «Բանահյուսական պատումի միջավայրը (կրոնափոխ համշենահայերի մի զվարճապատումի տարբերակները)» գիրքը։ Այն հաճելի և ինքնատիպ նվեր է նաև ժողովրդագետների, բարբառագետների, մշակութաբանների և ուսանողության համար։

Բանալի բառերկրոնափոխ համշենահայեր զվարճապատում նույնասյուժե ստեղծագործություններ փոփոխակներ խեղապակասության թեմա:

Բեռնել

Արծվի Բախչինյան - Զմյուռնիա, Էգեյան ծովի առափնյակ, հայօջախ, Էջմիածնի թեմ, արևելահայ գաղթականներ, տնտեսություն, առևտուր, մշակույթ, ներհամայնքային կյանք, եվրոպացի ճանապարհորդների կարծիքներ։

4 Էջ | 303-307 |

Ստացվել է՝ 2022-05-23 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2022-06-07

Տպագրված է 2022 N 2 (220) / Գրախոսություններ

Ամփոփում / Բանալի բառեր

Զմյուռնիայի և Էգեյան ծովի առափնյակի մի շարք բնակավայրերի հայօջախները հայոց ամենահին գաղթավայրերից են։ Փոքրասիական հնագույն քաղաքներից մեկի՝ Զմյուռնիայի պատմությունն անցնելով անտիկ, հելլենիստական, հռոմեական և բյուզանդական դարաշրջաններով՝ XVI դարից դարձել է Օսմանյան կայսրության, հանդուրժողականության առումով առաջինը համարվող քաղաքը մինչև 1922 թ., երբ ընկճելով հունական ռազմական ուժերը՝ քեմալականները ներխուժեցին քաղաք: Քրիստոնյա ազգաբնակչությունը՝ այդ թվում և հայ հնամենի համայնքը, հիմնականում ոչնչացվեց:

Բանալի բառերԶմյուռնիա Էգեյան ծովի առափնյակ հայօջախ Էջմիածնի թեմ արևելահայ գաղթականներ տնտեսություն առևտուր մշակույթ ներ-համայնքային կյանք եվրոպացի ճանապարհորդների կարծիքներ։

Բեռնել

Հենրիկ Հովհաննիսյան - Պիգմալիոնի առասպելը և գեղարվեստական ստեղծագործության կյանքը

15 Էջ | 166-181 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2022.3-166 |

Ստացվել է՝ 2022-10-28 | Գրախոսվել է՝ 2022-11-03 | Ընդունվել տպագրության՝ 2022-11-09

Տպագրված է 2022 N 3 (221) / Արվեստագիտություն

Ամփոփում / Բանալի բառեր

Առասպելն ավանդվել է Օվիդիուսի «Մետամորֆոզներով» և իր հետագա անդրադարձումներն ունի՝ սկսած Ժան-Ժակ Ռուսսոյի «Պիգմալիոնը» մոնոդրամայից (1770 թ․) և ամբողջացած Բեռնարդ Շոուի նույնանուն հոգեբանական կատակերգությամբ (1913 թ․)։ Օվիդիուսի չափածո (հեքսամետրոն) գրառումն իր խնդրով՝ ի հաստատումն արվեստի և իրականության նույնացման, ավարտված է, բայց անավարտ է թվում սյուժետային հեռանկարում։ Դա առիթ է տալիս թեմայի խորքը նայելու, շոշափելու զրույցի իրական հողն ու հարց տալու, թե որտե՞ղ է գեղարվեստական ստեղծագործության կյանքը, որքանո՞վ ստեղծագործողի հայեցումներում և որքանով արտաքին զննումներում։

Բանալի բառերայլաբանություն բնություն դրամա էսթետիկական թեմատիկ պայմանաձև նախատիպ ներդաշնակություն նյութ ու ձև հայեցում։

Բեռնել

Անուշավան Զաքարյան - Օսիպ Մանդելշտամ. բանաստեղծը և ժամանակը: Հայաստանը նրա կյանքում

41 Էջ | 46-87 |

Ստացվել է՝ 2021-02-23 | Գրախոսվել է՝ 2021-07-02 | Ընդունվել տպագրության՝ 2021-07-07

Տպագրված է 2021 N 2 (217) / Հոդվածներ, հաղորդումներ

Ամփոփում / Բանալի բառեր

Գրող, հրապարակագիր, իմաստասեր, մանկավարժ, խմբագիր Եղիա Տեմիրճիպաշյանն առանձնահատուկ տեղ է գրավում հայ գրականության պատմության և, մասնավորապես, XIX դարի վերջին քառորդի ազգային-հասարակական, կրթական-մշակութային զարգացման մեջ:Ե. Տեմիրճիպաշյանը ծնվել է 1851 թ. մայիսի 8-ին Կ. Պոլսի Հասգյուղ թաղամասում, Երևանից Թիֆլիս, ապա նաև Կ. Պոլիս տեղափոխված ազնվատոհմիկ Տեմիրճիպաշյանների ընտանիքում:

Բանալի բառերՕ. Մանդելշտամ Ն. Մանդելշտամ Ն. Բուխարին Ի. Էրենբուրգ Ս. Տեր-Գաբրիելյան Մ. Շահինյան Երևան Շուշի Թիֆլիս Ե. Չարենց հայկական թեմա «Ճանապարհորդություն Հայաստան»:

Բեռնել

Վահե Սարգսյան - Վրաց Ուղղափառ եկեղեցու և Հայ Առաքելական եկեղեցու Վիրահայոց թեմի իրավական կարգավիճակի օրենսդրական կարգավորումը հետխորհրդային Վրաստանում

15 Էջ | 134-149 |

Ստացվել է՝ 2021-06-07 | Գրախոսվել է՝ 2021-06-14 | Ընդունվել տպագրության՝ 2021-06-24

Տպագրված է 2021 N 2 (217) / Հոդվածներ, հաղորդումներ

Ամփոփում / Բանալի բառեր

Դեռևս 1991 թ. հունիսին, երբ տեղի էր ունենում Խորհրդային Հայաստանի՝ ԽՍՀՄ կազմից դուրս գալու և անկախության ուղին ընտրելու գործընթացը, Հայաստանի Հանրապետության Գերագույն խորհուրդն ընդունեց «Խղճի ազատության և կրոնական կազմակերպությունների մասին» օրենքը, որը, հետագայի մի քանի փոփոխություններով, խմբագրումներով ու լրացումներով, գործում է մինչ օրս:

Բանալի բառերՎրաստան կրոնական կազմակերպություններ Վրաց Ուղղափառ եկեղեցի իրավական կարգավիճակ սահմանադրական համաձայնագիր Քաղաքացիական օրենսգիրք հանրային իրավունքի իրավաբանական անձ Հայ Առաքելական եկեղեցի Վիրահայոց թեմ սեփականության իրավունք եկեղեցիներ:

Բեռնել

Մայա Գրիգորյան - Հովհաննես Թումանյան: Կենսամատենագիտություն (2001–2020)

4 Էջ | 279-283 |

Ստացվել է՝ 2021-04-17 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2021-05-06

Տպագրված է 2021 N 2 (217) / Գրախոսություններ

Ամփոփում / Բանալի բառեր

Յուրաքանչյուր կենսամատենագիտություն արտացոլում է որևէ գործչի կյանքի ու գործունեության ամփոփ պատկերը՝ միևնույն ժամանակ գծագրելով ժամանակաշրջանը: Ընթերցողի սեղանին դրված «Հովհաննես Թումանյան» կենսամատենագիտության հերթական հատորը բացառություն չէ (կազմողներ՝ Անուշ Ամիրջանյան, Օլյա Աղայան, խմբագիրներ՝ բ. գ. դ. Սուսաննա Հովհաննիսյան, բ. գ. թ. Մայա Գրիգորյան):

Բանալի բառերկենսամատենագիտություն աղբյուրագիտություն պարբերական մամուլ գիտական ուսումնասիրություններ կառուցվածքային առանձնահատկություններ թեմատիկ բաժանում մատենագիտական նկարագրության չափորոշիչներ:

Բեռնել

Վահե Սարգսյան - Հայկական եկեղեցիների պատկանելության խնդիրը վրացական մամուլում (XXI դարի առաջին տասնամյակ)

30 Էջ | 72-102 | DOI՝ Doi.10.52853/01350536-2021.3-72 |

Ստացվել է՝ 2021-09-21 | Գրախոսվել է՝ 2021-11-16 | Ընդունվել տպագրության՝ 2021-11-22

Տպագրված է 2021 N 3 (218) / Հոդվածներ, հաղորդումներ

Ամփոփում / Բանալի բառեր

Ներկայիս Վրաստանի տարածքում գտնվող կանգուն, կիսավեր կամ ավերված եկեղեցիների , խորհրդային կարգերի օրոք Հայ Առաքելական եկեղեցու (ՀԱԵ) Վիրահայոց թեմից խլված ունեցվածքի, եկեղեցապատկան կալվածքների (հողատարածքների և այլևայլ շարժական ու անշարժ գույքի)՝ Վիրահայոց թեմին վերադարձնելու գործընթացը մինչ օրս տեղի չի ունեցել: Վրաստանի անկախացումից ի վեր չընդունվեց կրոնական կազմակերպությունների ոլորտը կանոնակարգող և վերջիններիս իրավունքներն ու պարտավորությունները սահմանող «Խղճի ազատության և կրոնական կազմակերպությունների մասին» օրենքը։

Բանալի բառերՎրաստան Վրաց Ուղղափառ եկեղեցի Թբիլիսի Հայ Առաքելական եկեղեցու Վիրահայոց թեմ եկեղեցիներ Ջավախք Լոռի Գուգարք Տայք ուղղափառ (օրթոդոքս) հայություն վրաց հասարակական-քաղաքական և գիտական շրջանակներ մամուլ:

Բեռնել

Վարդան Պետրոսյան - Վազգեն Համբարձումյան. Հայերենը և կելտական լեզուները (համեմատական-տիպաբանական տարբերակայնություն)

5 Էջ | 278-283 |

Ստացվել է՝ 2021-10-11 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2021-11-08

Տպագրված է 2021 N 3 (218) / Գրախոսություններ

Ամփոփում / Բանալի բառեր

Կելտական լեզուները հնդեվրոպական լեզվաընտանիքի այն լեզուներից են, որոնց հետ հայերենը կարող էր ունենալ միայն ծագումնաբանական բնույթի առնչություններ, քանզի հայերն ու կելտական ժողովուրդները (իռլանդացիներ, շոտլանդացիներ, գալլեր, պիկտեր և ուրիշներ) նախահնդեվրոպական միասնության տրոհումին հաջորդող հազարամյակների ընթացքում այլևս շփումներ չեն ունեցել կամ գոնե առայժմ գիտությանը հայտնի չէ այդպիսի շփումների մասին:

Բանալի բառերհայերեն կելտական լեզուներ հ.-ե. հիմք-լեզու հնչյունական զուգաբանություն բառային զուգաբանություն թեմատիկ խմբեր Գ. Զոլտա Է. Մակաև բարբառային հնաբանություն ընդհանուրկելտական նախաձև:

Բեռնել

Հենրիկ Խաչատրյան - Մարզպանական Հայաստանի եկեղեցական թեմական բաժանումը (428– 630-ական թվականներ)

16 Էջ | 34-50 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2025.2-34 |

Ստացվել է՝ 2025-03-26 | Գրախոսվել է՝ 2025-03-28 | Ընդունվել տպագրության՝ 2025-07-11

Տպագրված է 2025 N 2 (229) / Պատմություն

Ամփոփում / Բանալի բառեր

Հայոց եկեղեցին իր կառուցվածքով և գործառույթներով հայկական պետականության անբաժանելի մաս է կազմում։ Եկեղեցու պատմության, թեմական կառուցվածքի, առանձին թեմերի անցած ուղու և կարգավիճակի, պետություն-եկեղեցի, եկեղեցի-իշխանական դաս հարաբերությունների, ինչպես նաև անկախ պետականության բացակայության պայմաններում եկեղեցու արտաքին փոխհարաբերությունների ուսումնասիրությունը ձեռք է բերում կարևոր նշանակություն։

Բանալի բառերՄարզպանական Հայաստան Ուխտանես եպիսկոպոս թեմ եպիսկոպոսություն եկեղեցաժողով Բագրևանդ Մարդպետական։

Բեռնել