Historical and philological journal
PUBLISHED SINCE 1958

ԼՈՒՅՍ Է ՏԵՍՆՈՒՄ 1958 ԹՎԱԿԱՆԻՑ
Историко-филологический журнал
ИЗДАЕТСЯ С 1958 ГОДА
  • Ալբերտ Խառատյան - Ակադեմիական գիտական հանդեսների առաջնեկը
    3 Էջ | 272-275 | DOI՝ DOI: 10.54503/0135-0536-2025.3-272 |

    Ստացվել է՝ 0001-01-01 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2025-11-17

    Տպագրված է 2025 N 3 (230) / Գիտական կյանք

    րացավ ՀՀ ԳԱԱ հայագիտական և հասարակագիտական հնագույն հրատարակության՝ «Լրաբեր հասարակական գիտությունների» հանդեսի 85-ամյակը: 1940 թ. նոյեմբերին հրատարակվեց ՍՍՌՄ ԳԱ հայկական մասնաճյուղի (Արմֆան) առաջին գիտական հանդեսը՝ «Տեղեկագիր ՍՍՌՄ գիտությունների ակադեմիայի հայկական ֆիլիալի. սերիա 1, Հասարակական գիտություններ»: Հանդեսն այդ խորագրով լույս է տեսել մինչև 1943 թ. ներառյալ, այնուհետև՝ 1944–1965 թթ. լույս է տեսել «ՀՍՍՌ ԳԱ տեղեկագիր. հասարակական գիտություններ» անվանումով, իսկ 1966 թ. վերանվանվել է «Լրաբեր հասարակական գիտությունների»:
    Բեռնել
  • Քրիստինե Բեջանյան - Միջազգային գիտական համաժողով՝ «Արևելք-Արևմուտք․ մշակութային միջնորդներ (գրականություն, երաժշտութ¬յուն, պար, թատրոն, գեղանկարչություն, գրաֆիկա, ճարտարապետություն, քանդակ, կինո)» (ռուս․)
    10 Էջ | 276-286 | DOI՝ DOI: 10.54503/0135-0536-2025.3-276 |

    Ստացվել է՝ 2025-11-06 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2025-11-17

    Տպագրված է 2025 N 3 (230) / Գիտական կյանք

    Բեռնել
  • Գևորգ Գյուլումյան - Միջազգային գիտաժողով՝ «Տեղահանություն և հիշողություն․ Արցախի շարունակական ճգնաժամը բանավոր պատմություններում» խորագրով
    2 Էջ | 287-289 | DOI՝ DOI: 10.54503/0135-0536-2025.3-287 |

    Ստացվել է՝ 2025-11-21 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2025-11-17

    Տպագրված է 2025 N 3 (230) / Գիտական կյանք

    Հոկտեմբերի 16–18-ը ՀՀ Գիտությունների ազգային ակադեմիայում (ԳԱԱ) տեղի ունեցավ «Տեղահանություն և հիշողություն. Արցախի շարունակական ճգնաժամը բանավոր պատմություններում» խորագրով միջազգային գիտաժողովը, որը կազմակերպվել էր ԳԱԱ հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտի (ՀԱԻ) մշակութային մարդաբանության բաժնի, կիրառական մարդաբանության գիտահետազոտական խմբի, «Հազարաշեն» ազգաբանական հետազոտությունների հայկական կենտ-րոնի և Ֆրանսիայի – Institut National des Langues et Civilisations Orientales (INALCO)՝ համալսարանի նախաձեռնությամբ:
    Բեռնել
  • Մարինե Սարգսյան - Միջազգային գիտաժողով՝ նվիրված Ավետիք Իսահակյանի ծննդյան 150-ամյակին
    5 Էջ | 290-295 | DOI՝ DOI: 10.54503/0135-0536-2025.3-290 |

    Ստացվել է՝ 2025-11-14 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2025-11-17

    Տպագրված է 2025 N 3 (230) / Գիտական կյանք

    Հոկտեմբերի 22–25-ը տեղի ունեցավ հայ մեծ բանաստեղծ, արձակագիր, հրապարակախոս, գրական, հասարակական-քաղաքական գործիչ, ակադեմիկոս Ավետիք Իսահակյանի ծննդյան 150-ամյակին նվիրված միջազգային հոբելյանական գիտաժողով։ Գիտաժողովը կազմակերպել էին ՀՀ գիտությունների ազգային ակադեմիայի հայագիտության և հասարակական գիտությունների բաժանմունքը, ԳԱԱ Մ. Աբեղյանի անվան գրականության ինստիտուտը (ԳԻ), ՌԳԱ Ա. Մ. Գորկու անվան համաշխարհային գրականության ինստիտուտը, Երևանի պետական համալսարանի (ԵՊՀ) հայ բանասիրության ֆակուլտետը, Մխիթարյան միաբանությունը, Ավ. Իսահակյանի տուն-թանգարանը (Երևան) և ԳԱԱ հիմնարար գիտական գրադարանը (ՀԳԳ)՝ ՀՀ կրթության, գիտության, մշակույթի և սպորտի նախարարության աջակցությամբ։
    Բեռնել
  • Հերիքնազ Որսկանյան - Գիտաժողով՝ նվիրված Վահան Տերյանի ծննդյան 140-ամյակին
    1 Էջ | 296-297 | DOI՝ DOI: 10.54503/0135-0536-2025.3-296 |

    Ստացվել է՝ 2025-11-16 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2025-11-17

    Տպագրված է 2025 N 3 (230) / Գիտական կյանք

    2025 թ․ նոյեմբերի 5-ին ՀՀ ԳԱԱ Մ․ Աբեղյանի անվան գրականության ինստիտուտում տեղի ունեցավ Վահան Տերյանի ծննդյան 140-ամյակին նվիրված գիտաժողով։ Այն կազմակերպվել էր ՀՀ ԿԳՄՍ նախարարության աջակցությամբ և Մ․ Աբեղյանի անվան գրականության ինստիտուտի, «Ջավախք» հայրենակցական բարեգործական հասարակական կազմակերպության (ՀԲՀԿ) նախաձեռնությամբ։ Գիտաժողովի մեկնարկից առաջ մասնակիցներն ու հյուրերը Կո¬միտասի անվան պանթեոնում ծաղիկներ խոնարհեցին Վահան Տերյանի շիրիմին։
    Բեռնել
  • Վանո Եղիազարյան - Ալբերտ Վարազդատի Մուշեղյան
    3 Էջ | 298-301 | DOI՝ DOI: 10.54503/0135-0536-2025.3-298 |

    Ստացվել է՝ 0001-01-01 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 0001-01-01

    Տպագրված է 2025 N 3 (230) / Լրատու

    Ալբերտ Վարազդատի Մուշեղյանը բացառիկ երևույթ էր մեր իրականության մեջ: Ծնվել է Երևան քաղաքում 1930 թ. սեպտեմբերի 27-ին՝ թիթեղագործ արհեստավորի ընտանիքում: 6 տարեկանում դինամիտի պայթյունի հետևանքով կորցրել է տեսողությունը: 1939–1946 թթ. սովորել է կույր երեխաների 7-ամյա ինտերնատ-դպրո-ցում, այնուհետև՝ 1946–1949 թթ. ուսումը շարունակել է տեսնողների հետ՝ Մանուկ Աբեղյանի անվան № 3 միջնակարգ դպրոցում, որն ավարտել է Ոսկե մեդալով:
    Բեռնել
  • Աշոտ Սարգսյան - Ագաթանգեղոսի Հայոց պատմության ստեղծման ազգային-կրոնական միջավայրը և քաղաքական նպատակը
    22 Էջ | 3-25 | DOI՝ 10.54503/0135-0536-2026.1-3 |

    Ստացվել է՝ 2025-12-20 | Գրախոսվել է՝ 2026-02-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2026-03-20

    Տպագրված է 2026 N 1(231) / Պատմություն

    Հայ քաղաքական միտքը IV–V դարերի սահմանագլխին ձևակերպեց ազգային (աշխարհիկ ու հոգևոր) իշխանության պահպանման օրակարգ՝ դրա լուծման միջոցը համարելով քրիստոնեության լիակատար ու վերջնական տարածումը, այն ջերմեռանդ հավատի, հայ մարդու ինքնության առանցքի վերածումը։ Ըստ Ագաթանգեղոսի «Հայոց պատմության»՝ IV դարի սկզբին Տրդատ Գ թագավորի և Գրիգոր Լուսավորչի ջանքերով քրիստոնեությունն ընդունվել, լիակատար տարածվել ու արմատավորվել է ամբողջ երկրով մեկ։ Մինչդեռ V դարի պատմիչները բոլորովին այլ պատկեր են ներկայացնում՝ համարելով, որ նոր կրոնի տարածումը խիստ մակերեսային էր, իսկ դրա պատճառը Աստվածաշունչը հայերենով չունենալն էր։ Իրականում նաև այլ, ավելի լուրջ խոչընդոտներ են եղել նոր կրոնի տարածման և արմատավորման ճանապարհին, որոնց մասին պատմիչները լռում են կամ նրանց տեղեկությունները անուղղակի են։

    Բանալի բառերԱգաթանգեղոս "Հայոց պատմություն" քաղաքական օրակարգ կրոնական իրավիճակ ազգային ինքնություն զինվորական խավ եկեղեցու իշխանություն Աստվածաշնչի թարգմանություն։

    Բեռնել
  • Քնարիկ Ավագյան - Հայաստանում սիրիահայ երեխաների և երիտասարդների համար իրականացված ինտեգրման ծրագրերը (2012 – 2018 թթ.) (անգ․)
    22 Էջ | 26-48 | DOI՝ 10.54503/0135-0536-2026.1-26 |

    Ստացվել է՝ 2026-01-25 | Գրախոսվել է՝ 2026-02-05 | Ընդունվել տպագրության՝ 2026-03-20

    Տպագրված է 2026 N 1(231) / Պատմություն

    2012–2018 թթ. Հայաստանի Հանրապետության իշխանությունները՝ Սփյուռքի նախարարության և միջազգային, սփյուռքյան ու տեղական տարբեր կազմակերպությունների հետ համակարգված աշխատանքների արդյունքում հոգացել ու ապահովել են Հայաստանում հանգրվանած, ինչպես նաև Սիրիայում մնացած և պատերազմի ողջ դառնություններն ու ռազմական բախումների սարսափները ճաշակած հայ երեխաների ամառային հանգիստը հայրենի ճամբարներում ու հանգստյան տներում, կազմակերպել են ուսուցողական, կազդուրման, առողջացման, ամանորյա, մշակութային, տոնական, սպորտային ու այլ միջոցառումներ, իրականացրել էքսկուրսիաներ Հայաստանի տեսարժան վայրեր և այլ ծրագրեր:

    Բանալի բառերՍիրիա համայնք պատերազմ հայրենադարձություն ինտեգրացիա ամառային ծրագրեր ամանորյա միջոցառումներ մշակութային միջոցառումներ:

    Բեռնել
  • Աելիտա Դոլուխանյան - Անտուան-Ժան Սեն-Մարտենի հայագիտական ժառանգության արդիական արժեքը
    17 Էջ | 49-66 | DOI՝ 10.54503/0135-0536-2026.1-49 |

    Ստացվել է՝ 2026-02-24 | Գրախոսվել է՝ 2026-03-05 | Ընդունվել տպագրության՝ 2026-03-20

    Տպագրված է 2026 N 1(231) / Գրականագիտություն

    Ընդունված կարծիք է, որ Ա.-Ժ. Սեն-Մարտենը ֆրանսիական հայագիտության հիմնադիրն է: Սակայն առանց չափազանցության կարելի է ասել, որ նա նաև եվրոպական հայագիտության հիմնադիրն է: Չմոռանանք, որ XIX դարասկզբին ֆրանսերենը ինչ ազդեցություն ուներ եվրոպական մտավոր շրջանակների վրա: 1818 և 1819 թվականներին լույս տեսած Սեն-Մարտենի «Հիշատակարաններ Հայաստանի պատմության և աշխարհագրության» գրքի երկու հատորները Եվրոպայի արևելագետների հայացքը թեքեցին դեպի Հայաստան՝ Արևելքի առաջին քրիստոնյա երկրի հարուստ գրականությունն ու պատմությունը, որի իմացությունն ուներ համամարդկային արժեք:

    Բանալի բառերՍեն-Մարտեն Արշակունիներ Բուզանդ Խորենացի Այգեկցի Մարտիրոս Երզնկացի Ս․ Օրբելյան Հռիփսիմե Մխիթարյաններ հայ պատմիչներ:

    Բեռնել
  • Սամվել Ռամազյան - Հայոց թագավորի կերպարը «Օղուզ-Նամե»-ում (ռուս․)
    14 Էջ | 67-81 | DOI՝ 10.54503/0135-0536-2026.1-67 |

    Ստացվել է՝ 2025-10-13 | Գրախոսվել է՝ 2025-10-13 | Ընդունվել տպագրության՝ 2026-03-20

    Տպագրված է 2026 N 1(231) / Բանագիտություն

    Հայ տիրակալի (թագավորի) կերպարը, իբրև թյուրքերի հակառակորդի, բազմիցս արձանագրվել է թյուրք վիպական ավանդույթում: Նման մի օրինակ է Թեքֆուրի կամ Թեքֆուր խանի, այն է՝ Կիլիկյան Հայաստանի թագավորի կերպարը XIII-XIV դդ. իրանցի հեղինակ Ռաշիդ ադ-Դին Ֆազլալլահի Օղուզ-նամե-ում: Հոդվածում ներկայացվում են այդ երկում Թեքֆուրի մասին անդրադարձները և բնագրային ձևերի քննությունը: Այն փաստը, որ «Օղուզ-նամե»-ում Թեքֆուրի կերպարի պատմական նախատիպը հենց Կիլիկյան Հայաստանի թագավորն է, հաստատվում է Թեք-ֆուրի մասին առավել մանրամասն հիշատակություններով՝ պատմագրի մեկ այլ աշխատության՝ Թարիխ-ի աֆրանջի (Ֆրանկների պատմություն) մեջ, ինչպես նաև մուսուլման այլ հեղինակների երկերում:

    Բանալի բառերՌաշիդ ադ-Դին Ֆազլալլահ "Օղուզ-նամե" Թեքֆուր (Թաքֆուր) Հայաստան (Կիլիկյան Հայաստան) թյուրքեր:

    Բեռնել
  • Թաթուլ Ասոյան - Մխիթարյան միաբանության ռահվիրան․ Մխիթար Սեբաստացի
    23 Էջ | 82-105 | DOI՝ 10.54503/0135-0536-2026.1-82 |

    Ստացվել է՝ 2026-02-21 | Գրախոսվել է՝ 2026-03-16 | Ընդունվել տպագրության՝ 2026-03-20

    Տպագրված է 2026 N 1(231) / Լեզվաբանություն

    Մխիթարյան միաբանության հիմնադիր Մխիթար Սեբաստացու (1676–1749) և նրա աշակերտների ուշադրության կենտրոնում հայոց լեզուն էր, և հենց այս բնագավառում նրանք հասան աննախադեպ հաջողությունների։ Փաստ է, որ ինչպես ժամանակի նշանավոր հայագետները, այնպես էլ Սեբաստացին հիմնականում հետաքրքրվում էին գրաբարով՝ գրեթե ուշադրություն չդարձնելով աշխարհաբարին, սակայն առաջինը հենց նա էր, որ հաղթահարելով մտավորականության խիստ անբարեհաճ վերաբերմունքը աշխարհաբարի նկատմամբ՝ ստեղծեց նոր ձևավորվող լեզվաորակի՝ արևմտահայերենի առաջին քերականությունը՝ հորդորելով զբաղվել հայերենի այդ նոր դրսևորման զարգացման, մաքրության և կանոնարկման աշխատանք-ներով, միաժամանակ խորհուրդ տալով տեսադաշտից բաց չթողնել գրաբարը և այն լատինաբանություններից մաքրելու գերակա խնդիրը։

    Բանալի բառերՄխիթար Սեբաստացի Մխիթարյան միաբանություն գրաբար աշխարհաբար բառգիրք բառարանագրություն արևմտահայերեն քերականություն աբբահայր կաթոլիկներ։

    Բեռնել
  • Վազգեն Համբարձումյան - Արսեն Այտընյանի հայերենագիտական ժառանգությունը
    19 Էջ | 106-125 | DOI՝ 10.54503/0135-0536-2026.1-106 |

    Ստացվել է՝ 2025-05-26 | Գրախոսվել է՝ 2025-07-07 | Ընդունվել տպագրության՝ 2026-03-20

    Տպագրված է 2026 N 1(231) / Լեզվաբանություն

    Արսեն Այտընյանը (1825–1902 թթ.) եվրոպական հայերենագիտության ականավոր ներկայացուցիչ է, հայ հասարակական մտքի լեզվաբանության ճյուղի տեսաբան, հայերենի պատմության գործնական ուսումնասիրող: Նա նկատելի հետք է թողել հայագիտական-լեզվաբանական, մշակութային-բանասիրական առաջընթացում: Վիեննայի Մխիթարյան դպրոցի լեզվամշակութային գործունեությունը XIX դ. երկրորդ կեսին լիովին կապվում է մեծ հայագետի անվան հետ: Նա եղել է հե¬ղինակություն լեզվի ընդհանուր տեսության, հայոց լեզվի ուսումնասիրության բնագավառում, մի բնագավառ, որ լայնորեն լույս է սփռում հայերենագիտության հետագա զարգացման ճանապարհին՝ մինչև մեր օրերը:

    Բանալի բառերԱրսեն Այտընյան հայերենագիտություն լեզվի հասարակական բնույթ բարեշրջություն անընդհատականություն համաժամանակություն գրաբար / աշխարհաբար գրական լեզու / բարբառներ:

    Բեռնել
  • Վիկտոր Կատվալյան - Հրաչյա Աճառյան. կյանքը և գիտական սխրանքը
    17 Էջ | 126-143 | DOI՝ 10.54503/0135-0536-2026.1-126 |

    Ստացվել է՝ 2026-02-10 | Գրախոսվել է՝ 2026-02-11 | Ընդունվել տպագրության՝ 2026-03-20

    Տպագրված է 2026 N 1(231) / Լեզվաբանություն

    Հրաչյա Աճառյանի հեղինակած մեծաթիվ գիտական աշխատանքներն ընդգրկում են հայերենի ուսումնասիրության բոլոր բնագավառները։ Նա հայոց լեզվի պատմության, հայ բարբառագիտության, հայոց լեզվի փորձառական հնչյունաբանության գիտաճյուղերի հիմնադիրն է։ Հայ բառարանագրության, հայերենի ստուգաբանության, հայ անձնանունների ուսումնասիրության, հայերենի պատմական ու համեմատական քերականության, տիպաբանական-զուգադրական հետազոտության և շատ այլ ոլորտներում Աճառյանի կոթողային աշխատությունները հայերենագիտության համար ունեն հիմնարար և ուղենշային նշանակություն։

    Բանալի բառեր բարբառ լեզվի պատմություն ընդհանուր լեզվաբանություն բառարան Մեյե Հյուբշման անձնանուն հնդեվրոպական լեզուներ լիակատար քերականություն։

    Բեռնել
  • Շողեր Մինասյան, Արմեն Սարգսյան - Ռուսերեն փոխառյալ բաղադրիչով դարձվածները Ղարաբաղի բարբառում
    16 Էջ | 144-160 | DOI՝ 10.54503/0135-0536-2026.1-144 |

    Ստացվել է՝ 2025-11-14 | Գրախոսվել է՝ 2026-01-11 | Ընդունվել տպագրության՝ 2026-03-20

    Տպագրված է 2026 N 1(231) / Լեզվաբանություն

    Ղարաբաղի բարբառի փոխառյալ բառերը ռուսերենում ունեցած իրենց իմաստների համեմատությամբ կարող են պահպանած լինել իմաստը կամ ենթարկվել իմաստային տարբեր փոփոխությունների։ Իմաստափոխության դրսևորումներից մեկը քննվող բառերի՝ դարձվածների կազմում հանդես գալու իրողությունն է։ Դարձվածները հիմնականում կազմված են փոխառյալ ստորադաս և հայերեն գերադաս բաղադրիչներից։ Հաղորդակցական արժեք ունեցող, այսինքն՝ նախադասություն դարձվածային միավորները անհամեմատ քիչ են, դրանք ունեն հիմնականում պարզ կառուցվածք, կան նաև միակազմ նախադասություն դարձվածային միավորներ։

    Բանալի բառերՂարաբաղի բարբառ ռուսերեն բառապաշար փոխառություն դարձված իմաստափոխություն արմատ ածանց:

    Բեռնել
  • Աննա Ասատրյան, Լիլիթ Հակոբյան - Նիկոլ Գալանդերյանի «Փարվանա» օպերան․ հայկական ռոմանտիզմի մոռացված արձագանքը (անգ․)
    18 Էջ | 161-179 | DOI՝ 10.54503/0135-0536-2026.1-161 |

    Ստացվել է՝ 2026-03-07 | Գրախոսվել է՝ 2026-03-16 | Ընդունվել տպագրության՝ 2026-03-20

    Տպագրված է 2026 N 1(231) / Արվեստագիտություն

    Հայ երաժշտության պատմության մեջ կան անուններ, որոնք լուսավորում են մեղմ, բայց անշեջ: Այդ անուններից մեկն իրանահայ կոմպոզիտոր, մանկավարժ և երաժշտական-հասարակական գործիչ Նիկոլ Գալանդերյանն է (1881–1944): Նրա «Փարվանա» օպերան, որի լիբրետոն կազմվել է ըստ Հովհաննես Թումանյանի համանուն լեգենդի, ժողովրդական միստիկայի, արևելյան քնարականության ու եվրոպական օպերային դասական ավանդույթների ինքնատիպ սինթեզ է:

    Բանալի բառերՆիկոլ Գալանդերյան Հովհաննես Թումանյան "Փարվանա" օպերա երաժշտական թումանյանապատում իրանահայ երաժշտություն:

    Բեռնել
  • Անուշավան Զաքարյան - Յուրի Վեսելովսկին հայ թատրոնի և թատերական գործիչների մասին
    31 Էջ | 180-211 | DOI՝ 10.54503/0135-0536-2026.1-180 |

    Ստացվել է՝ 2026-02-06 | Գրախոսվել է՝ 2026-03-22 | Ընդունվել տպագրության՝ 2026-03-20

    Տպագրված է 2026 N 1(231) / Արվեստագիտություն

    Ռուս անվանի գիտնական-գրականագետ, բանաստեղծ, թարգմանիչ, հայագետ Յուրի Վեսելովսկին (1872–1919) խոր և համակողմանի տիրապետում էր հայ ժողովրդի պատմությանը, մշակույթին, գրականությանը: Նա քաջ գիտակցում էր, որ ռուս հասարակությունը որքան մոտիկից ճանաչի հայերին, այնքան ավելի արդարացի ու ճշմարտացի կլինի վերաբերմունքը բազմաչար-չար ժողովրդի նկատմամբ: Այդ իսկ նկատառումով մեծ մարդասերն անհրաժեշտ էր համարում ռուս հասարակությանը ծանոթացնել հայ ժողովրդի դարավոր պատմությանը, ժամանակակից կյանքին, մշակութային հարուստ ժառանգությանը:

    Բանալի բառերՅու․ Վեսելովսկի հայկական հնագույն դրամա Կ․ Պոլսի և Թիֆլիսի թատրոններ թատերական գործիչներ Պ․ Ադամյան Մ․ Պեշիկթաշլյան Գ․ Սունդուկյան Պ․ Կորնել Լ․ Շանթ:

    Բեռնել
  • Գարեգին Թումանյան - Ննջեցյալի գլխի պաշտպանությունը չարխափան միջոցներով (ակնարկներ նախապատմական ժամանակաշրջանից) (անգ․)
    16 Էջ | 212-228 | DOI՝ 10.54503/0135-0536-2026.1-212 |

    Ստացվել է՝ 2025-12-18 | Գրախոսվել է՝ 2025-12-20 | Ընդունվել տպագրության՝ 2026-03-20

    Տպագրված է 2026 N 1(231) / Հնագիտություն և ազգագրություն

    Հին քարի դարից սկսած՝ թաղման ծեսը կազմող բոլոր ծիսակարգերը նպատակաուղղված էին մեկ նպատակի՝ մահը հաղթահարելուն։ Ննջեցյալի գլուխը դիտարկվում էր որպես տվյալ էակին լիարժեք փոխարինող, ընկալվում էր որպես զետեղարան, որտեղ կենտրոնացած էր կենսական էներգիան։ Հետևաբար գլուխը պաշտպանության կարիք ուներ, որն ապահովվում էր գլխի մոտ կայծքարից, վանակատից կամ մետաղից պատրաստված ծիսական առարկաներ տեղադրելով, գլուխը կավով ծեփելով, այն կավանոթի մեջ կամ քարի վրա դնելով և այլն։ Գլխանոցը, բացի գեղագիտական նպատակներից, ուներ նաև պաշտպանիչ նշանակություն։

    Բանալի բառերԲանալի բառեր՝ դամբարան ննջեցյալի գլուխը մարդ ծիսական առարկաներ թաղման ծես չարխափան մետաղական առարկաներ։

    Բեռնել
  • Անի Պետրոսյան - Ոռոգման մասին պատմական խոսույթի ձևավորումը Խորհրդային Հայաստանում
    16 Էջ | 229-245 | DOI՝ 10.54503/0135-0536-2026.1-229 |

    Ստացվել է՝ 2026-01-08 | Գրախոսվել է՝ 2026-01-10 | Ընդունվել տպագրության՝ 2026-03-20

    Տպագրված է 2026 N 1(231) / Հնագիտություն և ազգագրություն

    1921 թ․ Կովկասի կոմունիստներին ուղղված ՌԽՖՍՀ ժողկոմխորհի նախագահ Վ․ Լենինի նամակում ձևակերպվում է ոռոգման կարևորության մասին գաղափարը, ինչը դառնում է տարածաշրջանի սոցիալ-տնտեսական զարգացման վերաբերյալ առանցքային ելակետ։Նորվեգացի բևեռախույզ և հասարակական գործիչ Ֆրիտյոֆ Նանսենի 1925 թ. մարդասիրական առաքելությունը Հայաստանում ուղղակիորեն կապվում է ոռոգման ծրագրերի հետ ու միջազգային մակարդակում հիմնավորում է լենինյան գաղափարների արդիականությունը։

    Բանալի բառերՎ. Լենին Ֆ. Նանսեն ոռոգում "վիշապ" կոթողներ խորհրդային գաղափարախոսություն սոցիալիստական ռեալիզմ հնագիտական հետազոտություններ:

    Բեռնել
  • Գայանե Գևորգյան - Վիկտոր Կատվալյան. Հայոց լեզվի բարբառագիտական ատլաս․ պրակ Ա, Գեղարքունիքի մարզ
    4 Էջ | 246-250 | DOI՝ 10.54503/0135-0536-2026.1-246 |

    Ստացվել է՝ 2026-02-18 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2026-03-20

    Տպագրված է 2026 N 1(231) / Գրախոսություններ

    Լեզվի պատմության ուսումնասիրության համար առանձնակի կարևորություն ունի բարբառների փոխառնչությունների գիտական քննությունը։ Թեև հայերենի բարբառների ուսումնասիրության փորձերը սկսվել են XIX դարի կեսերից, և այդ ժամանակից ի վեր դրանք ենթարկվել են ինչպես միահատկանիշ, այնպես էլ բազմահատկանիշ դասակարգումների, այնուամենայնիվ բարբառային միավորների միջև գոյություն ունեցող բարդ փոխհարաբերությունների պարզաբանումը, հստակեցումն ու ճշգրտումը մինչ օրս շարունակում են մնալ չլուծված խնդիրներ։

    Բանալի բառերբարբառային միավորներ Գեղարքունիքի մարզ զուգաբանություններ բարբառագիտական ատլաս քարտեզ բարբառային հատկանիշներ լեզվաբանական աշխարհագրություն:

    Բեռնել
  • Աննա Ասատրյան - Արարատ Աղասյան․ Հայ կերպարվեստը Արաքս հանդեսի էջերում (Սանկտ Պետերբուրգ, 1887–1898),
    4 Էջ | 251-255 | DOI՝ 10.54503/0135-0536-2026.1-251 |

    Ստացվել է՝ 2026-02-02 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2026-03-20

    Տպագրված է 2026 N 1(231) / Գրախոսություններ

    Վերջերս ՀՀ ԳԱԱ արվեստի ինստիտուտի գիտական խորհրդի որոշմամբ ԳԱԱ Գիտություն հրատարակչությունը լույս է ընծայել ՀՀ ԳԱԱ արվեստի ինստիտուտի գիտական ղեկավար, կերպարվեստի բաժնի վարիչ, ՀՀ ԳԱԱ թղթակից անդամ, ՀՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ, արվեստագիտության դոկտոր, պրոֆեսոր Արարատ Աղասյանի հերթական աշխատությունը՝ «Հայ կերպարվեստը Արաքս հանդեսի էջերում (Սանկտ Պետերբուրգ, 1887–1898)» մենագրությունը։

    Բանալի բառերԱրարատ Աղասյան հայ կերպարվեստ Սանկտ Պետերբուրգ "Արաքս" հանդես Այվազովսկի։

    Բեռնել
  • Հասմիկ Աբրահամյան - Հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտի աշխատություններ. 6
    6 Էջ | 256-262 | DOI՝ 10.54503/0135-0536-2026.1-256 |

    Ստացվել է՝ 2025-11-28 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2026-03-20

    Տպագրված է 2026 N 1(231) / Գրախոսություններ

    ՀՀ ԳԱԱ hնագիտության և ազգագրության ինստիտուտի աշխատությունների (ՀԱԻԱ) 6-րդ համարում զետեղված են 2023 թ. հոկտեմբերի 18–19-ը Հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտում (ՀԱԻ) ՀՀ ԿԳՄՍՆ բարձրագույն կրթության և գիտության կոմիտեի ֆինանսավորմամբ տեղի ունեցած «Համաշխարհայնացումը և սոցիալ-մշակութային գործընթացները Հայաստանում. հիմնախնդիրներ և հեռանկարներ» խորագրով գիտաժողովի զեկուցումները:

    Բանալի բառերհամաշխարհայնացում սոցիալ-մշակութային գործընթացներ արտագաղթ ներգաղթյալներ բռնի տեղահանվածներ Սփյուռք աուտենտիկ զբոսաշրջություն լեզվական քաղաքականություն հագուստ ուտեստ։

    Բեռնել
  • Լուսինե Ղռեջյան - Առաջավորասիական պատմավիպական կերպարները հայ բանահյուսության մեջ. գիրք Ա
    2 Էջ | 263-265 | DOI՝ 10.54503/0135-0536-2026.1-263 |

    Ստացվել է՝ 2025-03-06 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2026-03-20

    Տպագրված է 2026 N 1(231) / Գրախոսություններ

    Հայ ժողովրդի բանահյուսական երկացանկի ձևավորման ու զարգացման վրա նշանակալի ազդեցություն են թողել մերձավորարևելյան տարածաշրջանի ժողովուրդների հետ ունեցած մշակութային ու քաղաքակրթական դարավոր շփումները։ Այդ բազմաշերտ հարաբերությունների արդյունքում թե՛ բանավոր և թե՛ գրավոր ճանապարհով մի շարք պատմական դեմքերի վիպական կերպարների հետ կապված պատմություններն ու զրույցները փոխառնվել, տեղայնացվել, յուրովի վիպականացվել են՝ էապես հարստացնելով հայ վիպական բանահյուսական ժառանգությունը։

    Բանալի բառերառաջավորասիական պատմական դեմքեր ժողովրդականություն փոխներթափանցում արխիվային նյութ ավանդական բանահյուսություն մշակույթ։

    Բեռնել
  • Թամար Հովհաննիսյան - Դավիթ Գասպարյան. Հայ գրականություն․ գիրք յոթերորդ
    5 Էջ | 266-271 | DOI՝ 10.54503/0135-0536-2026.1-266 |

    Ստացվել է՝ 2026-03-03 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2026-03-20

    Տպագրված է 2026 N 1(231) / Գրախոսություններ

    Դավիթ Գասպարյանն ահա արդեն հինգ տասնամյակից ավելի իրեն դրսևորում է գրականագիտության տարբեր բնագավառներում՝ որպես գրականության պատմաբան, գրական քննադատ, տեսաբան, աղբյուրագետ: Դրա վկայությունը նրա բազմաթիվ գրքերն են՝ մենագրություններ, գրականության պատմություններ, տեսական հիմնահարցեր, դասական գրողների անտիպ ժառանգության, նրանց նվիրված անտիպ հուշերի հրապարակումներ, որոնք ընդունվել են որպես հայագիտության այդ բնագավառի հաստատուն հենակետեր:

    Բանալի բառերԴավիթ Գասպարյան հայ գրականություն գրական քննադատություն ուսումնասիրություն Րաֆֆի Դուրյան Համաստեղ Սևակ ստալինյան բռնություն հայկական վերածնունդ:

    Բեռնել
  • Վահրամ Բալայան - Բագրատ Ուլուբաբյան (ծննդյան 100-ամյակի առթիվ)
    8 Էջ | 272-280 | DOI՝ 10.54503/0135-0536-2026.1-272 |

    Ստացվել է՝ 2025-12-18 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2026-03-20

    Տպագրված է 2026 N 1(231) / Մեր երախտավորները

    2025 թ. դեկտեմբերի 9-ին լրացավ Բագրատ Ուլուբաբյանի ծննդյան 100- ամյակը։ Աստված շռայլաշատ է եղել հասարակական, քաղաքական, պետական գործչի, գրողի և մեծ գիտնականի հանդեպ։ Նրա մեջ այդ ամենը փոխլրացնող ու ներդաշնակ էին։ Բ․ Ուլուբաբյանի անունը անխզելիորեն կապված է հայ ժողովրդի, Հայաստանի, մասնավորապես, Արցախի հետ․ գիտնականի ստեղծագործությունների առանցքային թեման հանդիսացել է հայրենի հողը, իր ծննդավայրի անկրկնելի բնաշխարհն ու մարդիկ։
    Բեռնել
  • Համո Սուքիասյան - Վլադիմիր Ղազախեցյան (ծննդյան 100-ամյակի առթիվ)
    6 Էջ | 281-287 | DOI՝ 10.54503/0135-0536-2026.1-281 |

    Ստացվել է՝ 2026-03-17 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2026-03-20

    Տպագրված է 2026 N 1(231) / Մեր երախտավորները

    Հայաստանի նորագույն շրջանի պատմագիտության զարգացումը սերտորեն առնչվում է այն գիտնականների գործունեությանը, ովքեր, աշխատելով գաղափարական տարբեր համակարգերում, կարողացան պահպանել գիտական ազնվությունն ու աղբյուրագիտական խստապահանջությունը։ Այդպիսի բացառիկ կերպարներից է պատմական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր Վլադիմիր Նահապետի Ղազախեցյանը, որի գիտական ժառանգությունը ձևավորվել է խորհրդային պատմագիտության գաղափարական սահմանափակումների և Հայաստանի անկախության շրջանի մեթոդաբանական ազատությունների պայմաններում։
    Բեռնել
  • Արամ Քոսյան - Գագիկ Սարգսյան (ծննդյան 100-ամյակի առթիվ)
    5 Էջ | 288-293 | DOI՝ 10.54503/0135-0536-2026.1-288 |

    Ստացվել է՝ 2026-03-19 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2026-03-20

    Տպագրված է 2026 N 1(231) / Մեր երախտավորները

    Հայագիտության և հայ արևելագիտության անվիճելի առաջատարներից մեկը՝ ականավոր գիտնական, ակադեմիկոս Գագիկ Խորենի Սարգսյանը, կյանքից հեռացավ անժամանակ․ մի մարդ, ով դեռ լեցուն էր գիտական և գիտակազմակերպական գործունեության ոլորտներում խոշոր ծրագրերով, ով վայելում էր հայաստանյան և արտերկրի մասնագետների անվերապահ հարգանքը: Գ. Սարգսյանը ծնվել է 1926 թ․ ապրիլի 6-ին Երևանում՝ անվանի գրականագետ, բ․ գ․ դ․, պրոֆ․, ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ Խորեն Սարգսյանի ընտանիքում։ Սովորել է Երևանի Ն․ Կրուպսկայայի անվան միջնակարգ դպրոցում։ Այնուհետև ընդունվել է Լենինգրադի (այժմ՝ Սանկտ-Պետերբուրգ) համալսարանի պատմության ֆակուլտետ, որն ավարտելուց հետո՝ 1951–1954 թթ․, եղել է ԽՍՀՄ ԳԱ Լենինգրադի բաժանմունքի ասպիրանտ։
    Բեռնել
  • Անուշավան Զաքարյան - Աշոտ Մելքոնյան (ծննդյան 65-ամյակի առթիվ)
    6 Էջ | 294-300 | DOI՝ 10.54503/0135-0536-2026.1-294 |

    Ստացվել է՝ 2026-02-23 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2026-03-20

    Տպագրված է 2026 N 1(231) / Մեր հոբելյարները

    Լրացավ պատմական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր, ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոս, Պատմության ինստիտուտի երկարամյա տնօրեն, «Պատմաբանասիրական հանդես»-ի խմբագրական խորհրդի նախագահ Աշոտ Աղասու Մելքոնյանի ծննդյան 65-ամյակը։ Հայագետի վաստակաշատ անունն ուղեկցում է նրան աշխատանքային առաջին իսկ քայլերից, ով իր ճանապարհն անցել է Պատմության ինստիտուտում։Աշոտ Մելքոնյանը ծնվել է 1961 թ. փետրվարի 16-ին Ախալքալաքում: 1977 թ. ոսկե մեդալով ավարտել է տեղի Դերենիկ Դեմիրճյանի անվան թիվ 4 հայկական միջնակարգ դպրոցը և ընդունվել Երևանի պետական համալսարանի պատմության ֆակուլտետ:
    Բեռնել
  • Աշոտ Մելքոնյան - Ռուբեն Սաֆրաստյան (ծննդյան 70-րդ տարեդարձի և գիտամանկավարժական գործունեության 45-ամյակի առթիվ)
    3 Էջ | 301-304 | DOI՝ 10.54503/0135-0536-2026.1-301 |

    Ստացվել է՝ 2026-03-04 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2026-03-20

    Տպագրված է 2026 N 1(231) / Մեր հոբելյարները

    Պատմական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր, ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոս, հասարակական գործիչ Ռուբեն Արամի Սաֆրաստյանը 70 տարեկան է: Վաստակաշատ գիտնականն արժանի տեղ է զբաղեցնում հայաստանյան արևելագիտական դպրոցի ճանաչված անունների շարքում ոչ միայն իբրև այդ դպրոցի ավանդույթի շարունակող, այլև Հայաստանում արևելագիտության, մասնավորապես թուրքագիտության զարգացման գործում ունեցած իր անուրանալի ներդրման համար։ Լեզվագիտական ու պատմագիտական խոր գիտելիքները և բարձր պատրաստվածությունը, հետազոտական ու վերլուծական անվիճելի կարողությունները թույլ են տվել նրան հայ արևելագիտական դպրոցը պատվով ներկայացնել արտերկրի գիտակրթական տարբեր շրջանակներում։
    Բեռնել
  • Հարություն Մարության - Ալեքսան Հակոբյան (ծննդյան 70-ամյակի առթիվ)
    4 Էջ | 305-309 | DOI՝ 10.54503/0135-0536-2026.1-305 |

    Ստացվել է՝ 2026-03-13 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2026-03-20

    Տպագրված է 2026 N 1(231) / Մեր հոբելյարները

    Մեր ժամանակի ճանաչված պատմաբաններից մեկը՝ ԳԱԱ արևելագիտության ինստիտուտի երկարամյա աշխատակից, Քրիստոնյա Արևելքի բաժնի վարիչ, պ. գ. դ. Ալեքսան Հակոբի Հակոբյանը, դարձել է 70 տարեկան։Ծնվել է 1955 թ. հոկտեմբերի 11-ին՝ Երևանում՝ ինժեներ-կոնստրուկտորի և հաշվապահի ընտանիքում: 1962–1972 թթ. սովորել է թիվ 46 և 144 միջնակարգ դպրոցներում՝ 7 և 3 տարի: 1972–1973 թթ. աշխատել է Երևանի «Հայգորգ» ‎ֆիրմայում՝ որպես օժանդակ բանվոր: 1973–1978 թթ. ուսանել է Երևանի պետական համալսարանի պատմության ֆակուլտետում և ստացել ավարտական կարմիր դիպլոմ՝ Հայ ժողովրդի պատմություն մասնագիտացմամբ:
    Բեռնել
  • - ՀՀ ԳԱԱ հիմնարար գիտական գրադարանը 90 տարեկան է
    1 Էջ | 310-311 | DOI՝ 10.54503/0135-0536-2026.1-310 |

    Ստացվել է՝ 0001-01-01 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2026-03-20

    Տպագրված է 2026 N 1(231) / Գիտական կյանք

    2025 թ. տարեվերջին ՀՀ ԳԱԱ նախագահության նիստերի դահլիճում տե-ղի ունեցավ ՀՀ ԳԱԱ հիմնարար գիտական գրադարանի 90-ամյակին նվիրված հոբելյանական միջոցառում, որին մասնակցեցին պետական, դիվանագիտական, գիտակրթական ոլորտների ներկայացուցիչներ: Մասնակիցներին ողջունեց ՀՀ ԳԱԱ նախագահ ակադեմիկոս Աշոտ Սաղյանը: «Գիտությունների ազգային ակադեմիայի հիմնարար գիտական գրադարանը Հայաստանի Հանրապետության ամենախոշոր գիտական, տեղեկատվական կենտրոններից Է: Իր հիմնադրման օրվանից այն դարձել Է գիտական մտքի պահպանման, փոխանցման և զարգացման հուսալի հենարան՝ պահպանելով եզակի հավաքածուներ, ձևավորելով մասնագիտական հատուկ միջավայր և ժամանակի մարտահրավերներին համընթաց նորացնելով իր գործառույթները:
    Բեռնել
  • - Մուրադ Հասրաթյան
    4 Էջ | 312-316 | DOI՝ 10.54503/0135-0536-2026.1-312 |

    Ստացվել է՝ 0001-01-01 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2026-03-20

    Տպագրված է 2026 N 1(231) / Լրատու

    ՀՀ գիտությունների ազգային ակադեմիան և ՀՀ ԳԱԱ արվեստի ինստիտուտը, ծանր ու անդառնալի կորուստ կրեցին։ 2026 թ. հունվարի 15-ին 91 տարեկան հասակում կյանքից հեռացավ հայ ճարտարապետագիտության պատրիարք, ՀՀ ԳԱԱ թղթակից անդամ, Արվեստի ինստիտուտի տնօրենի խորհրդական, Ճարտարապետության բաժնի երկարամյա վարիչ, ՀՀ վաստակավոր ճարտարապետ, ՀՀ պետական մրցանակի դափնեկիր, ճարտարապետության դոկտոր, պրոֆեսոր Մուրադ Մարգարի (Մորուսի) Հասրաթյանը։
    Բեռնել
  • Հրաչյա Բալոյան - Կրթամշակութային խոշոր կենտրոնը․ Լազարյան ճեմարան
    14 Էջ | 3-17 | DOI՝ 10.54503/0135-0536-2026.2-3 |

    Ստացվել է՝ 2026-04-22 | Գրախոսվել է՝ 2026-05-07 | Ընդունվել տպագրության՝ 2026-06-18

    Տպագրված է 2026 N 2 (232) / Պատմություն

    Հայ իրականության մեջ խոշոր դերակատարություն ունեցած կրթական հաստատություններից է Մոսկվայի Լազարյան ճեմարանը: Լազարյան (Եղիազարյան) տոհմի կողմից հիմնադրվելով և գործելով օտար երկրում՝ այն անգնահատելի ծառայություն է մատուցել հայ ժողովրդին: Կրթօջախը դռները բացել է 1815 թվականին, որն էլ պաշտոնապես համարվում է նրա հիմնադրման թվականը:

    Բանալի բառերՄոսկվա Լազարյաններ Լազարյան ճեմարան լեզու սան ուսում առարկա

    Բեռնել
  • Էդիկ Մինասյան - Մեծանուն հայը․ Ալեքսանդր Մյասնիկյան
    19 Էջ | 18-37 | DOI՝ 10.54503/0135-0536-2026.2-18 |

    Ստացվել է՝ 2026-05-19 | Գրախոսվել է՝ 2026-05-27 | Ընդունվել տպագրության՝ 2026-06-18

    Տպագրված է 2026 N 2 (232) / Պատմություն

    Խորհրդային պետական, կուսակցական և ռազմական ականավոր գործիչ, հրապարակախոս ու գրականագետ Ալեքսանդր Աստվածատուրի (Ֆեոդոր) Մյասնիկյանը (Մյասնիկով, կեղծանունը՝ Ալ. Մարտունի, 1881­1925) հայոց նորագույն պատմության մեծագույն դեմքերից է, որի կարճատև կյանքն ու բազմաբեղուն գործունեությունը սերտորեն կապված են եղել նաև հայ ժողովրդի ազատության ու ազգային վերածննդի հետ: Նոր Նախիջևանի (ներկայիս Դոնի Ռոստովի շրջագծում) հայ-ռուսական միջավայրը, դպրոցական ուսումնառությունը՝ տեղի ծխական ու թեմական դպրոցներում (սեմինարիա), ապա՝ Մոսկվայի Լազարյան ճեմարանում, նպաստեցին Մյասնիկյանի հայրենասիրական, ազգային դիմագծի ձևավորմանը, իսկ կրթության շարունակությունը Մոսկվայի համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետում:

    Բանալի բառերԱլեքսանդր Մյասնիկյան Նոր Նախիջևան Մոսկվա Լազարյան ճեմարան Միքայել Նալբանդյան Արևմտյան ռազմաճակատ գլխավոր հրամանատար կենտգործկոմի նախագահ Խորհրդային Հայաստանի ժողովրդական կոմիսարների խորհրդի նախագահ

    Բեռնել
  • Արման Եղիազարյան - Հայ-բյուզանդական եկեղեցաքաղաքական առնչությունների մի կարևոր դրվագի շուրջ (X դարի առաջին քառորդ)
    13 Էջ | 38-51 | DOI՝ 10.54503/0135-0536-2026.2-38 |

    Ստացվել է՝ 2026-05-26 | Գրախոսվել է՝ 2026-05-27 | Ընդունվել տպագրության՝ 2026-06-18

    Տպագրված է 2026 N 2 (232) / Պատմություն

    Հայ-բյուզանդական հարաբերություններում եկեղեցադավանաբանական խնդիրները, դրանց վերաբերյալ քննարկումներն ու հայ-բյուզանդական եկեղեցական միությանը միտված ծրագրերը կարևոր և ազդեցիկ տեղ են զբաղեցնում։ Հայաստանի և Բյուզանդիայի միջև գրեթե միշտ եկեղեցադավանաբանական խնդիրները ձևավորել են բարդ իրավիճակներ ու թելադրել ուրույն զարգացումներ։ Այս առումով Հայոց թագավորության վերահաստատումը Հայաստանում IX դարի վերջին հայ-բյուզանդական հարաբերություններում նոր դարաշրջանի սկիզբ եղավ։

    Բանալի բառերհայ-բյուզանդական հարաբերություններ Աշոտ Երկաթ եկեղեցիների միություն դավանանք Հովհաննես Դրասխանակերտցի Նիկողայոս Միստիկոս Կոստանդնուպոլսի պատրիարք

    Բեռնել
  • Աելիտա Դոլուխանյան - Եզակի բյուզանդագետն ու հայագետը․ Նիկողայոս Ադոնց
    22 Էջ | 52-74 | DOI՝ 10.54503/0135-0536-2026.2-52 |

    Ստացվել է՝ 2026-05-18 | Գրախոսվել է՝ 2026-05-21 | Ընդունվել տպագրության՝ 2026-06-18

    Տպագրված է 2026 N 2 (232) / Գրականագիտություն

    Նիկողայոս Ադոնցը (1871–1942) անկրկնելի դեմք է բյուզանդագիտության, հայագիտության, պատմագիտության, բանասիրության, մանկավարժության բնագավառում։ Նա թե՛ հոր և թե՛ մոր կողմից ունեցել է ազնվական ծագում։ Օրբելյան իշխանական տան ու Դավիթ Բեկի խիզախ զինակից Տեր-Ավետիքի շառավիղը ծնվել էր, ինչպես ինքն էր Խաչատուր Աբովյանի մասին ասում, Աստծու նշանը ճակատին ու երազանքը հոգում։Ն․ Ադոնցն իր ժամանակի համար ստացել է փայլուն կրթություն։ Հավասարապես գրում և խոսում էր գրաբարով, արևելահայերենով ու արևմտահայերենով։ Նրա համար գրոց լեզուներ էին ռուսերենը, ֆրանսերենը, անգլերենը, գերմաներենը։

    Բանալի բառերԱդոնց Մառ բյուզանդագետ հայագետ Ուրարտու Տիգրան Մեծ Մակեդոնյան հարստություն Պետերբուրգ Գևորգյան ճեմարան Դիոնիսիոս Թրակացի հայ դատ

    Բեռնել
  • Պետրոս Դեմիրճյան - Թովմաս Թերզյանը՝ Արշակ Չոպանյանի գնահատմամբ
    11 Էջ | 75-86 | DOI՝ 10.54503/0135-0536-2026.2-75 |

    Ստացվել է՝ 2026-03-11 | Գրախոսվել է՝ 2026-03-22 | Ընդունվել տպագրության՝ 2026-06-18

    Տպագրված է 2026 N 2 (232) / Գրականագիտություն

    Արևմտահայ ականավոր գրող, քննադատ, հրապարակագիր, թարգմանիչ, ազգային-մշակութային գործիչ Արշակ Չոպանյանը (1872–1954) ավագ սերնդի նույնքան նշանավոր բանաստեղծ, թատերագիր, թարգմանիչ, գեղագետ ու մանկավարժ Թովմաս Թերզյանի (1840–1909) անձի և գործի վերլուծությանն ու գնահատությանն անդրադարձել է բազմիցս՝ սկսած 1890-ական թվականների սկզբից, քառորդ դարի ընթացքում: Տարբեր առիթներով գրված այդ անդրադարձները ներառում են ինչպես Թերզյանի կենսագրությանը, անհատական նկարագրին, մանկավարժական ունակություններին, ստեղծագործություններին նվիրված հոդվածներ, այնպես էլ ծավալուն հետազոտություններ և չափածո խոսք՝ քերթված:

    Բանալի բառերԿ․ Պոլիս Թովմաս Թերզյան Արշակ Չոպանյան մանկավարժ բանաստեղծ թատերագիր թարգմանիչ

    Բեռնել
  • Սամվել Ռամազյան - "Սասնա ծռեր" էպոսի որոշ երկրանունների շուրջ
    42 Էջ | 87-129 | DOI՝ 10.54503/0135-0536-2026.2-87 |

    Ստացվել է՝ 2026-04-20 | Գրախոսվել է՝ 2026-04-22 | Ընդունվել տպագրության՝ 2026-06-18

    Տպագրված է 2026 N 2 (232) / Բանագիտություն

    Սասնա ծռեր էպոսի համահավաք բնագրում 1936 թ. տեղ է գտել Հադրբեջան կամ Ադրբեջան երկրանունը, ինչը ԽՍՀՄ օրոք նույնացվել և կապակցվել է Ադրբեջանական ԽՍՀ հետ: Քննության արդյունքում պարզաբանվում է, որ վերոհիշյալը հիմնված է ընդամենը երկու պատումի վրա, որոնք XIX դ. վերջին գրառվել են պանդխտության մեկնած մոկացի բանասացներից: Այդ կերպ բանասացները նկատի են ունեցել պատմական Ատրպատականը, այն է՝ իրանական Ադրբեջանը: Ընդ որում, պատումներից մեկում երկրանունն անորոշ նշվում է՝ փոխարինելով Գյուրջիստանին (Վրաստան): Իսկ էպոսի առավել մեծ թվով այլ պատումների համանման դրվագներում հիշատակվում են այլ երկրանուններ, այդ թվում՝ Չինաստանն ու Հնդկաստանը, և այս դեպքում վճռորոշ դեր է ունեցել քաղաքական ենթատեքստը:

    Բանալի բառեր "Սասնա ծռեր" էպոս Հադրբեջան (Ադրբեջան) Ատրպատական Գյուրջիստան (Վրաստան) Իրան Մ․ Աբեղյան Ս․ Կանայան բանասաց Գորգիզ (Գորգի)

    Բեռնել
  • Լուսինե Մարգարյան - Վերանվանման գործընթացը Արցախի տեղանվանական համակարգում․ հիմունքներ, պատճառներ ու հետևանքներ
    21 Էջ | 130-151 | DOI՝ 10.54503/0135-0536-2026.2-130 |

    Ստացվել է՝ 2026-05-27 | Գրախոսվել է՝ 2026-06-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2026-06-18

    Տպագրված է 2026 N 2 (232) / Լեզվաբանություն

    Արցախի տեղանվանական համակարգում բնականունների վերանվանումը պատմական, լեզվական, մշակութային և քաղաքական գործոնների փոխազդեցությամբ ձևավորվող բազմաշերտ գործընթաց է։ Անվանափոխության միջոցով վերաիմաստավորվում են բնականվան բովանդակությունը, պատմական կենսագրության ընկալումը և հանրային գիտակցության մեջ նրա ունեցած խորհրդանշական արժեքը։Վերանվանումների հիմքում ընկած են վարչատարածքային վերաձևումները, հասարակատնտեսական հարաբերություններն ու դրանք արտացոլող գաղափարական փոփոխությունները, լեզվական շփումները, գրավոր արձանագրության և քարտեզագրության պահանջները։

    Բանալի բառերԱրցախ տեղանուն բնականուն վերանվանում տեղանվանական համակարգ պատմական հիշողություն վարչատարածքային փոփոխություն լեզվական ստանդարտացում ինքնություն քարտեզագրություն

    Բեռնել
  • Կարինե Առաքելյան - Երգիծանքի լեզվաոճական միջոցները Երվանդ Թոլայանի արձակում
    14 Էջ | 152-166 | DOI՝ 10.54503/0135-0536-2026.2-152 |

    Ստացվել է՝ 2026-05-18 | Գրախոսվել է՝ 2026-05-29 | Ընդունվել տպագրության՝ 2026-06-18

    Տպագրված է 2026 N 2 (232) / Լեզվաբանություն

    Արևմտահայ իրականությունը ծնունդ տվեց երգիծաբանների մի մեծ փաղանգի, որն իր կայուն տեղն ու անուրանալի դերն ունի հայ գրականության պատմության մեջ: Նրանցից շատերը, սակայն, հակառակ իրենց վաստակի, ցարդ մնում են հայ ընթերցողին գրեթե անծանոթ և հանիրավի մոռացված: Այդ երգիծաբաններից է Երվանդ Թոլայանը (1883–1937)՝ գրող, խմբագիր, հրապարակախոս, դերասան, որ հայտնի անուն էր XX դարասկզբի պոլսահայ մշակութային կյանքում: 1910 թ. լույս է տեսել նրա հիմնական գործը՝ «Իտէալին ետեւէն» երգիծավեպը, որը ներկայացնում է Կ. Պոլսի, մասնավորապես Բերա թաղամասի հայության կյանքն ու բարքերը՝ համեմված երգիծական տարրով:

    Բանալի բառերԵրվանդ Թոլայան երգիծանք լեզու խոսք ոճ պատկերավորման միջոց բառապաշարային շերտեր

    Բեռնել
  • Մհեր Նավոյան, Նանե Միսակյան - Ութձայն համակարգի ուսումնասիրության հիմնարար սկզբունքների շուրջ (Արմաշական ավանդույթի օրինակով)
    26 Էջ | 167-193 | DOI՝ 10.54503/0135-0536-2026.2-167 |

    Ստացվել է՝ 2026-05-18 | Գրախոսվել է՝ 2026-05-22 | Ընդունվել տպագրության՝ 2026-06-18

    Տպագրված է 2026 N 2 (232) / Արվեստագիտություն

    Հայ հոգևոր երգարվեստի ուսումնասիրության առաջնային ու կարևորագույն խնդիրներից է Ութձայն համակարգի համալիր հետազոտությունը, իմա՝ շարականների ձայնեղանակային կառույցների, դրանց ձայնակարգերի, գործառութային աստիճանների, մեղեդիական բնորոշ դարձվածքների և ինտոնացիոն զարգացման առանձնահատկությունների մանրամասն վերլուծությունը։ Ուսումնասիրությունը համակողմանի դարձնելու նպատակով անհրաժեշտ է խնդիրը դիտարկել հայ հոգևոր երաժշտության երգվածքներից յուրաքանչյուրում՝ հետագայում իրականացնելով դրանց համեմատական քննությունը։

    Բանալի բառերՈւթձայն ձայնեղանակ ձայնակարգ գործառութային աստիճաններ մեղեդիական բնորոշ դարձվածք երաժշտական լեզվաոճ շարական համեմատական վերլուծություն հետազոտության մեթոդաբանություն

    Բեռնել
  • Արծվի Բախչինյան - Արթուր Ադամովը և հայ իրականությունը
    11 Էջ | 194-205 | DOI՝ 10.54503/0135-0536-2026.2-194 |

    Ստացվել է՝ 2026-04-05 | Գրախոսվել է՝ 2026-04-17 | Ընդունվել տպագրության՝ 2026-06-18

    Տպագրված է 2026 N 2 (232) / Արվեստագիտություն

    Հայազգի ֆրանսիացի գրող Արթուր Ադամովը (Հարություն Ադամյան, 1908–1970) աբսուրդի թատերգության հիմնադիրներից է, ֆրանսիական հետպատերազմյան թատրոնի կարևորագույն ներկայացուցիչներից, նորարար թատերագիր, թատերագրության նոր լեզվի ստեղծող։ Կիսլովոդսկում (Ռուսաստան) ծնված և մանկուց Եվրոպայում բնակված Ադամովը, չնայած հեռու է եղել հայ իրականությունից, սակայն հայության հետ ունեցել է որոշակի առնչություններ։ Քանի որ զտարյուն հայ էր, առաջին լեզուն եղել է հայերենը, և նա մկրտվել է Հայ Առաքելական Եկեղեցում։ Նրա տատը՝ Եկատերինա Բահաթուրը, եղել է առաջին հայ կին թատերագիրը։

    Բանալի բառերԱրթուր Ադամով ֆրանսիական գրականություն և թատրոն Եկատերինա Բահաթուր ռուսահայ վտարանդիներ Ֆրանսիայում Աննա Բուդաղյան Ռուբեն Զարյան

    Բեռնել
  • Արա Ավագյան, Գոռ Ղազարյան, Մարիամ Շախմուրադյան - Նորահայտ «Անապատի օդապարուկ» Արարատ լեռան հյուսիսարևմտյան լանջերին (անգ․)
    6 Էջ | 206-212 | DOI՝ 10.54503/0135-0536-2026.2-206 |

    Ստացվել է՝ 2026-06-16 | Գրախոսվել է՝ 2026-06-18 | Ընդունվել տպագրության՝ 2026-06-18

    Տպագրված է 2026 N 2 (232) / Հնագիտություն և ազգագրություն

    Նորահայտ հնագիտական հուշարձանը գտնվում է Արաքս գետի աջ ափին՝ Արարատ լեռան հյուսիսարևմտյան լանջերին։ Հայտնաբերվել է արբանյակային լուսանկարների համակարգված ուսումնասիրության արդյունքում։ Հուշարձանը ցուցաբերում է «անապատի օդապարուկներին» բնորոշ կառուցվածքային հատկանիշներ, այդ թվում՝ ընդարձակ շրջապարիսպ, արտաքին խցեր և կողային ելուստներ։ Թվագրությունը հայտնի չէ, քանի որ հուշարձանի տարածքում դաշտային աշխատանքներ դեռևս չեն իրականացվել։ Կառույցը նոր տվյալներ է հաղորդում տարածաշրջանում այս տեսակի հուշարձանների տարածական բաշխվածության ու ձևաբանական հատկանիշների վերաբերյալ։

    Բանալի բառեր"անապատի օդապարուկներ" Արարատ լեռ Արաքս գետի ավազան հեռահար զոնդավորման հնագիտություն արբանյակային պատկերներ

    Բեռնել
  • Երվանդ Գրեկյան - Արշակունյաց Հայաստանի թագավորության անկման պատճառների շուրջ
    34 Էջ | 213-247 | DOI՝ 10.54503/0135-0536-2026.2-213 |

    Ստացվել է՝ 2026-04-15 | Գրախոսվել է՝ 2026-04-30 | Ընդունվել տպագրության՝ 2026-06-18

    Տպագրված է 2026 N 2 (232) / Քննարկումներ

    Մեծ Հայքի Արշակունյաց թագավորության անկումը 428 թ. գերազանցապես դիտարկվում է IV դ. երկրորդ կես – V դ. սկզբների աշխարհաքաղաքական և ներքին հակասությունների համատեքստում։ Մինչդեռ Արշակունյաց գահի թուլացումը տարբեր գործոնների հետևանք էր։ Մասնավորապես, կլիմայական և միջավայրային փոփոխությունները, որոնք փաստագրվել են հնակլիմայական և հնամիջավայրային տարաբնույթ հետազոտություններով, վկայում են տարածաշրջանում մոտ 350–450 թթ. ընթացքում տեղ գտած համընդգրկուն կլիմայական երևույթի մասին, որը մասնագիտական գրականության մեջ ստացել է «Ուշ հռոմեական գերերաշտ» անվանումը:

    Բանալի բառերՄեծ Հայքի թագավորություն Արշակունյաց հարստություն Արշակ II Պապ եկեղեցի ճգնաժամ ապաբնակեցում երաշտ կլիմայի փոփոխություն անկում

    Բեռնել
  • Գեղամ Հովհաննիսյան - Հնչակյան կուսակցության տեղեկատվական գրությունը Ռուսաստանի ժողովրդական կոմիսարների խորհրդին Կիլիկիայի և Արարատյան Հանրապետության դրության մասին (ռուս․)
    13 Էջ | 248-261 | DOI՝ 10.54503/0135-0536-2026.2-248 |

    Ստացվել է՝ 2026-05-25 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2026-06-18

    Տպագրված է 2026 N 2 (232) / Հրապարակումներ

    Բեռնել
  • Անուշավան Զաքարյան - Նիկոլ Աղբալյանի գրախոսությունը Յուրի Վեսելովսկու «Стихотворные переводы» գրքույկի մասին
    7 Էջ | 262-269 | DOI՝ 10.54503/0135-0536-2026.2-262 |

    Ստացվել է՝ 2026-04-02 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2026-06-18

    Տպագրված է 2026 N 2 (232) / Հրապարակումներ

    Գրականագետ, գրաքննադատ, հասարակական-քաղաքական, պետական-կուսակցական գործիչ, մանկավարժ Նիկոլ Աղբալյանը (1875–1947) հայ իրականության կարկառուն դեմքերից է։ 1896 թվականից իր գրաքննադատական գործունեությունը սկսել է Թիֆլիսում լույս տեսնող «Մուրճ» ամսագրի էջերում։ «90-ական թվականների նրա հոդվածները՝ իրենց ուղղվածությամբ, հարցադրումներով համահունչ են ամսագրի խմբագիր Ավ․ Արասխանյանի ըմբռնումներին, – գրում է անվանի գրականագետ Գ․ Անանյանը։ – Ձգտելով իր ամսագիրը դարձնել ոչ միայն գեղարվեստական անթերի գործերի ժողովածու, այլև գեղարվեստական զարգացման ընթացքը ամբողջության մեջ արտացոլող և այդ ընթացքի վրա ներգործող օրգան, Արասխանյանը «Մուրճի» էջերը լայնորեն բացել էր և՛ դասականների, և՛ սկսնակների առաջ, այստեղ տպագրվում էին և՛ ռեալիստները, և՛ ռոմանտիկները, այլ խոսքով՝ խմբագիրը ձգտում էր ընդգրկել գրական կյանքի ամբողջական համայնապատկերը։

    Բանալի բառերԱղբալյան Վեսելովսկի «Մուրճ» ամսագիր թարգմանություն գրքույկ գրախոսական

    Բեռնել
  • Միքայել Բադալյան - Կարեն Թոխաթյան․ Հայաստանի ժայռապատկերները (անգ․)
    4 Էջ | 270-274 | DOI՝ 10.54503/0135-0536-2026.2-270 |

    Ստացվել է՝ 2026-06-08 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2026-06-18

    Տպագրված է 2026 N 2 (232) / Գրախոսություններ

    Բեռնել
  • Սուրեն Սարգսյան - Ազատ Համբարյան (ծննդյան 100-ամյակի առթիվ)
    3 Էջ | 275-278 | DOI՝ 10.54503/0135-0536-2026.2-275 |

    Ստացվել է՝ 2026-05-14 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2025-06-18

    Տպագրված է 2026 N 2 (232) / Մեր երախտավորները

    Լրացավ արևմտահայ ազատագրական շարժումների ու ագրարային հարաբերությունների պատմության նշանավոր հետազոտող, ՀՀ ԳԱԱ թղթակից անդամ, պատմական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր Ազատ Սարգսի Համբարյանի ծննդյան 100-ամյակը: Հոբելյան, որը, մեր կարծիքով, նույնիսկ մերօրյա խառնաշփոթի պայմաններում պետք է արժանվույնս նշվի, քանի որ հայ պատմագիտության մեջ զգալի վաստակի տեր, կյանքի դժվարին ուղի անցած ու լուրջ գիտական ձեռքբերումներ արձանագրած մարդ-անհատ-գիտնականի օրինակը շատ ուսանելի կողմեր ունի և կարող է օրինակ ծառայել գիտության ասպարեզն ընտրած երիտասարդ սերնդի համար:
    Բեռնել
  • Գարեգին Թումանյան - Գևորգ Արտաշեսի Տիրացյան (ծննդյան 100-ամյակի առթիվ)
    6 Էջ | 279-285 | DOI՝ 10.54503/0135-0536-2026.2-279 |

    Ստացվել է՝ 2026-04-16 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2026-06-18

    Տպագրված է 2026 N 2 (232) / Մեր երախտավորները

    Այս տարի լրանում է անվանի հայագետ Գևորգ Արտաշեսի Տիրացյանի ծննդյան 100-ամյակը։ Նա ծնվել է 1926 թ. սեպտեմբերի 18-ին Ռումինիայի Չետատեա–Ալբա քաղաքում՝ ճանաչված մտավորական և ուսուցիչ Արտաշես Տիրացյանի ընտանիքում։ Լեզուների ու հին պատմության հանդեպ նրա նախասիրությունը, որն ի հայտ է գալիս արդեն դպրոցական տարիքում, հիմք է դառնում 1945 թ. Բուխարեստի համալսարանի պատմության ֆակուլտետ ընդունվելու համար։ Գ․ Տիրացյանի գիտական գործունեությունն սկսվել է դեռևս ուսանողական տարիներին։
    Բեռնել
  • Աննա Աբաջյան - Մանվել Ասատրյան (ծննդյան 100-ամյակի առթիվ)
    5 Էջ | 286-291 | DOI՝ 10.54503/0135-0536-2026.2-286 |

    Ստացվել է՝ 2026-06-01 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2026-06-18

    Տպագրված է 2026 N 2 (232) / Մեր երախտավորները

    Մեծատաղանդ գիտնական, բանասիրական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր Մանվել Եգորի Ասատրյանի ստեղծած գիտական արժեքները հայերենագիտության բնագավառում հայ ավանդական լեզվաբանության լավագույն ավանդույթների շարունակությունն ու զարգացումն են, մնայուն արժեքներ, որոնց շնորհիվ լեզվաբանը դուրս եկավ հայ քերականագիտության ամենաբարձր դիրքերը՝ գրավելով իր առանձնահատուկ ու հիմնավոր տեղը:Մ. Ասատրյանը ծնվել է 1926 թ. ապրիլի 26-ին Էջմիածնի շրջանի Արագած գյուղում: Նրա նախնիները Պարսկահայքից են՝ Խոյից:
    Բեռնել
  • Արսեն Բոբոխյան - Արամ Քոսյան (ծննդյան 70-ամյակի առթիվ)
    4 Էջ | 292-296 | DOI՝ 10.54503/0135-0536-2026.2-292 |

    Ստացվել է՝ 2026-06-07 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2026-06-18

    Տպագրված է 2026 N 2 (232) / Մեր հոբելյարները

    Հայկական արևելագիտության արդի պատմության մեջ առանձնահատուկ տեղ է զբաղեցնում խեթագետ, պատմական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր Արամ Քոսյանը, որի գիտական, մանկավարժական և կազմակերպչական գործունեությունը տասնամյակներ շարունակ էապես նպաստել է Հայաստանի և հարակից երկրների հնագույն պատմության ուսումնասիրմանը։ Նրա 70-ամյա հոբելյանը պատշաճ առիթ է գնահատելու այն նշանակալի ավանդը, որ գիտնականը ներդրել է գիտության զարգացման մեջ մեր երկրում։
    Բեռնել
  • Աշոտ Գալստյան - Վիկտոր Կատվալյան (ծննդյան 65-ամյակի առթիվ)
    3 Էջ | 297-300 | DOI՝ 10.54503/0135-0536-2026.2-297 |

    Ստացվել է՝ 2026-06-05 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2026-06-18

    Տպագրված է 2026 N 2 (232) / Մեր հոբելյարները

    Լրացավ վաստակաշատ գիտնական, ՀՀ ԳԱԱ Հ․ Աճառյանի անվան լեզվի ինստիտուտի տնօրեն, բանասիրական գիտությունների դոկտոր Վիկտոր Լիպարիտի Կատվալյանի ծննդյան 65-ամյակը: Վ. Կատվալյանը ծնվել է 1961 թ. հուլիսի 10-ին Գեղարքունիքի մարզի Սարուխան գյուղում: Սովորել է հայրենի գյուղի դպրոցում, 1984 թ. գերազանցությամբ ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի (այսուհետև՝ ԵՊՀ) բանասիրական ֆակուլտետը: 1984–1987 թթ. սովորել է ՀՀ ԳԱԱ լեզվի ինստիտուտի ասպիրանտուրայում: Երկար տարիներ աշխատել է այդ ինստիտուտում նախ իբրև կրտսեր գիտաշխատող, ապա՝ գիտաշխատող:
    Բեռնել
  • Աննա Ասատրյան - "Հայ-ֆրանսիական մշակութային կապերի պատմությունից" միջազգային գիտական առաջին կոնֆերանսը
    6 Էջ | 301-307 | DOI՝ 10.54503/0135-0536-2026.2-301 |

    Ստացվել է՝ 2026-04-23 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2026-06-18

    Տպագրված է 2026 N 2 (232) / Գիտական կյանք

    Հայաստանում Ֆրանկոֆոնիայի երկամսյակի շրջանակներում ապրիլի 17-ին ՀՀ գիտությունների ազգային ակադեմիայում տեղի ունեցավ «Հայ-ֆրանսիական մշակութային կապերի պատմությունից» միջազգային գիտական առաջին կոնֆերանսը, որը կազմակերպել էր ՀՀ ԳԱԱ արվեստի ինստիտուտը: Իր բացման խոսում ՀՀ ԳԱԱ արվեստի ինստիտուտի տնօրենի ժամանակավոր պաշտոնակատար, արվ․ դ․, պրոֆ․ Աննա Ասատրյանը նշեց, որ թեև 2010 թվականից Հայաստանում անց են կացվում Ֆրանկոֆոնիայի օրեր, որի շրջանակում տեղի են ունենում տարաբնույթ միջոցառումներ, ՀՀ ԳԱԱ արվեստի ինստիտուտն այս տարի առաջին անգամ միացավ Ֆրանկոֆոնիայի օրերին՝ գիտական միջոցառման ձևաչափով։
    Բեռնել
  • Աննա Ասատրյան - ՀՀ ԳԱԱ արվեստի ինստիտուտը և «Հաղթանակի արվեստը» միջազգային գիտական կոնֆերանսը
    1 Էջ | 308-309 | DOI՝ 10.54503/0135-0536-2026.2-308 |

    Ստացվել է՝ 2026-05-04 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2026-06-18

    Տպագրված է 2026 N 2 (232) / Գիտական կյանք

    Մայիսի 4–6-ը Ռուսաստանի Դաշնության մշակույթի նախարարության Արվեստների պատմության ռուսաստանյան ինստիտուտում (Սանկտ Պետերբուրգ) անցկացվեց Հայրենական մեծ պատերազմում տարած Հաղթանակի 81-ամյակին նվիրված «Հաղթանակի արվեստը» միջոցառումների շարքը: Ծրագրի ղեկավարն էր Արվեստների պատմության ռուսաստանյան ինս-տիտուտի տնօրեն, արվեստագիտության թեկնածու, «Զուբովյան ինստիտուտի տարեգիրք» գիտական պարբերականի գլխավոր խմբագիր Դմիտրի Շումիլինը:Ծրագրի կենտրոնական իրադարձությունը դարձավ «Հաղթանակի արվեստը» երկօրյա միջազգային գիտական կոնֆերանսը, որն անցկացվեց «Գիտության և տեխնոլոգիաների տասնամյակի» շրջանակում մայիսի 4–6-ը և համախմբեց Ռուսաստանի ու Հայաստանի արվեստաբաններին, երաժշտագետներին, մշակութաբաններին, պատմաբաններին և փիլիսոփաներին:
    Բեռնել
  • Վիկտոր Կատվալյան - Արտակ Վարդանյան
    1 Էջ | 310-311 | DOI՝ 10.54503/0135-0536-2026.2-310 |

    Ստացվել է՝ 0001-01-01 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2026-06-18

    Տպագրված է 2026 N 2 (232) / Լրատու

    Մեծ ցավով ու դժվարությամբ ենք ընդունում այն իրողությունը, որ ընդհատվեց բարբառագետ, գրող, հրապարակախոս, թարգմանիչ Արտակ Վարդանյանի երկրային պայծառ ու լուսավոր ուղին … Ա․ Վարդանյանը ծնվել է 1951 թ․ Նախիջևանի Ազնաբերդ գյուղում և չնայած ութամյակը ավարտելուց հետո տեղափոխվել է Երևան, իր հայրենի եզերքի բնապատկերները, հարազատ մարդկանց մտերիմ միջավայրը միշտ նրա հետ են եղել, դարձել գիտական ու ստեղծագործական պրպտումների աղբյուր, վերակենդանացել գեղարվեստական գողտրիկ և ջերմ պատումներում ու հարազատ բարբառի ծանրակշիռ գիտական հետազոտություններում, որոնք ամփոփված են շուրջ երկու տասնյակ գրքերում, մի քանի տասնյակ հոդվածներում։
    Բեռնել
  • - Կլիմենտ Հարությունյան
    1 Էջ | 312-313 | DOI՝ 10.54503/0135-0536-2026.2-312 |

    Ստացվել է՝ 0001-01-01 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2026-06-18

    Տպագրված է 2026 N 2 (232) / Լրատու

    Մայիսի 23-ին կյանքին հրաժեշտ տվեց վաստակաշատ պատմաբան, ՀՀ ԳԱԱ պատմության ինստիտուտի գլխավոր գիտաշխատող, պատմական գիտությունների դոկտոր Կլիմենտ Ամասիայի Հարությունյանը, որը ծանրակշիռ և բացառիկ ներդրում ունի Երկրորդ աշխարհամարտին և Հայրենական մեծ պատերազմին հայ ժողովրդի մասնակցության պատմության հետազոտության բնագավառում:Կ. Հարությունյանը ծնվել է 1940 թ. մայիսի 1-ին Կապան քաղաքում: 1961–1966 թթ. սովորել ու գերազանցությամբ ավարտել է Երևանի Խ. Աբովյանի անվան հայկական պետական մանկավարժական ինստիտուտի պատմալեզվագրական ֆակուլտետի պատմության բաժինը:
    Բեռնել