Historical and philological journal
PUBLISHED SINCE 1958

ԼՈՒՅՍ Է ՏԵՍՆՈՒՄ 1958 ԹՎԱԿԱՆԻՑ
Историко-филологический журнал
ИЗДАЕТСЯ С 1958 ГОДА
  • Աննա Ասատրյան - Անահիտ Չթյան. Հայ թատրոնը Եգիպտոսում: Ակնարկներ սփյուռքահայ թատրոնի պատմության: Գիրք 3
    3 Էջ | 284-287 |

    Ստացվել է՝ 2021-06-23 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2021-07-01

    Տպագրված է 2021 N 2 (217) / Գրախոսություններ

    Ինչպես հայտնի է, Հայագիտության զարգացման հայեցակարգի՝ «I. Ընդհանուր դրույթներ» հոդվածի առաջին կետում ամրագրված է. «Հայագիտության կարևոր բնագավառներից են սփյուռքագիտությունը, հարևան ժողովուրդների հետ հայերի պատմամշակութային հարաբերությունների ուսումնասիրությունը»: Միևնույն ժամանակ՝ սփյուռքահայ արվեստի ուսումնասիրությունը միշտ եղել է Արվեստի ինստիտուտի գիտական հետազոտությունների կարևոր ուղղություններից մեկը, որի արդյունքում հրատարակվել է պատկառելի գրականություն:

    Բանալի բառերեգիպտահայ թատրոն «Եգիպտահայ դրամատիկ» խումբ «Եգիպտահայ կոմեդի» թատերախումբ եգիպտահայ մամուլ:

    Բեռնել
  • Արմանուշ Կոզմոյան - Անահիտ Յահյամասիհի. Սադեղ Հեդայաթ. կյանքը և գիտագրական ժառանգությունը
    2 Էջ | 288-290 |

    Ստացվել է՝ 2021-05-24 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2021-06-11

    Տպագրված է 2021 N 2 (217) / Գրախոսություններ

    Վերջերս լույս ընծայվեց բ. գ. թ. Անահիտ Յահյամասիհիի ուսումնասիրությունը՝ նվիրված XX դ. պարսից մեծ արձակագիր, գիտական և հասարակական մտքի ջատագով Սադեղ Հեդայաթի կյանքին, գեղարվեստական արձակին ու ազգագրական հետազոտություններին։ Աշխատությունը ներառում է չորս գլուխ, որոնցում լուսաբանվում են՝ Հեդայաթի ժամանակաշրջանն ու Իրանի սոցիալ-պատմական իրողությունները, այդ հոլովույթում կայացած նրա գրական արձակը, բանագիտության ձևավորումը XIX–XX դդ. Իրանում և Հեդայաթի դերն այդ կարևոր դիսցիպլինի զարգացման գործում։

    Բանալի բառերԻրան Սադեղ Հեդայաթ նովել ավանդույթ ազգագրություն բանագիտություն Խայամ մշակույթ։

    Բեռնել
  • Վահե Թորոսյան - Արևելյան աղբյուրագիտություն, հ. 2
    8 Էջ | 291-299 |

    Ստացվել է՝ 2021-04-28 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2021-06-01

    Տպագրված է 2021 N 2 (217) / Գրախոսություններ

    Երեսուներկուամյա դադարից հետո՝ 2020 թ., 2-րդ հատորի հրատարակմամբ վերածնվեց «Արևելյան աղբյուրագիտություն» հույժ կարևոր պարբերականը: Խորհրդանշական է, որ այս հատորը նվիրված է նրա հիմնադիրներից վաստակաշատ հայագետ-արևելագետ Արամ Տեր-Ղևոնդյանի 90-ամյակին և պարունակում է նրա հոբելյանին նվիրված՝ «Արևելյան աղբյուրագիտությունը և պատմագրությունը ԻԱ դարասկզբի Հայաստանում՝ միջազգային գիտաժողովի նյութերը»:

    Բանալի բառերԱրևելյան աղբյուրագիտություն Արամ Տեր-Ղևոնդյան հայագիտություն արևելագիտություն արաբական աղբյուրներ թուրքական աղբյուրներ պարսկական աղբյուրներ ասորական աղբյուրներ մատենաշար պարբերական մամուլ:

    Բեռնել
  • Լավրենտի Հովհաննիսյան - Վաստակաշատ գիտնականն ու ազնիվ հայ քաղաքացին (Սեդա Գասպարյանի ծննդյան 75-ամյակի առթիվ)
    7 Էջ | 300-307 |

    Ստացվել է՝ 2021-05-29 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2021-06-15

    Տպագրված է 2021 N 2 (217) / Մեր հոբելյարները

    Լրացավ վաստակաշատ լեզվաբան, բանասիրական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր, ՀՀ ԳԱԱ թղթակից անդամ, ՀՀ գիտության վաստակավոր գործիչ, Երևանի պետական համալսարանի անգլիական բանասիրության ամբիոնի վարիչ Սեդա Քերոբի Գասպարյանի ծննդյան 75-ամյակը: Արգասաբեր է բազմավաստակ գիտնականի, մանկավարժի, գիտակրթական գործի հմուտ կազմակերպչի անցած ուղին:
    Բեռնել
  • Աննա Ասատրյան - Արվեստագիտության եռանդուն գործիչը (Արարատ Աղասյանի ծննդյան 65-ամյակի առթիվ)
    9 Էջ | 308-317 |

    Ստացվել է՝ 2021-06-21 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2021-06-29

    Տպագրված է 2021 N 2 (217) / Մեր հոբելյարները

    Լրացավ ՀՀ ԳԱԱ արվեստի ինստիտուտի տնօրեն, ՀՀ ԳԱԱ թղթակից անդամ, ՀՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ, ՀՀ պետական մրցանակի դափնեկիր, արվեստագիտության դոկտոր, պրոֆեսոր Արարատ Աղասյանի ծննդյան 65-ամյա հոբելյանը:Ա. Աղասյանը ծնվել է 1956 թ. օգոստոսի 11-ին ՀՍՍՀ Սիսիան քաղաքում, ԽՍՀՄ Պետական բանկի հայկական գրասենյակի կառավարիչ, ՀՍՍՀ պետական ագրոարդյունաբերական կոմիտեի նախագահի առաջին տեղակալ, ՀՍՍՀ վաստակավոր տնտեսագետ, տնտեսագիտության թեկնածու Վլադիմիր Աղասյանի և մանկավարժ, անգլերեն լեզվի ուսուցչուհի Մարգարիտա Ասոյանի ընտանիքում:
    Բեռնել
  • Թաթուլ Ասոյան - Հայ բարբառագիտության նվիրյալը (Վիկտոր Կատվալյանի ծննդյան 60-ամյակի առթիվ)
    4 Էջ | 318-322 |

    Ստացվել է՝ 2021-06-10 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2021-06-15

    Տպագրված է 2021 N 2 (217) / Մեր հոբելյարները

    Բ. գ. դ., ՀՀ ԳԱԱ Հր. Աճառյանի անվան լեզվի ինստիտուտի տնօրեն Վիկտոր Լիպարիտի Կատվալյանն արդեն 60 տարեկան է: Ծնվել է 1961 թ. հուլիսի 10-ին Գեղարքունիքի մարզի Սարուխան գյուղում: 1967–1977 թթ. սովորել է տեղի Ս. Մակարյանի անվան դպրոցում: 1979 թ. ընդունվել է Երևանի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետի հայոց լեզվի և գրականության բաժինը:
    Բեռնել
  • - Գիտական նստաշրջան Պետերբուրգում՝ նվիրված Մկրտիչ Ա Խրիմյանի և Հայր Ղևոնդ Ալիշանի ծննդյան 200-ամյակներին
    1 Էջ | 323-324 |

    Ստացվել է՝ 0001-01-01 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 0001-01-01

    Տպագրված է 2021 N 2 (217) / Գիտական կյանք

    ՀՀ ԳԱԱ հայագիտության և հասարակական գիտությունների բաժանմունքում ավանդույթ է ձևավորվել հայ գրականության ու մշակույթի մեծերի նշանակալից հոբելյաններն առանձին գիտական նստաշրջաններով նշել նաև Ռուսաստանի Դաշնության ակադեմիական հաստատություններում: 2019 թ. Հովհաննես Թումանյանի և Կոմիտաս վարդապետի 150-ամյակները Մոսկվայում նշվեցին Ա. Մ. Գորկու անվան համաշխարհային գրականության ինստիտուտի և Ռուսաստանի Հայոց թեմի հետ համատեղ:
    Բեռնել
  • - Գրիգոր Եգորի Ասատրյան
    7 Էջ | 325-332 |

    Ստացվել է՝ 0001-01-01 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 0001-01-01

    Տպագրված է 2021 N 2 (217) / Լրատու

    Հայ հասարակայնությունը, գիտական հանրությունն ու բարձրագույն դպրոցը ծանր կորուստ կրեցին. 2021 թ. ապրիլի 27-ին, կյանքի 86-րդ տարում COVID-19-ի հետևանքով կյանքից հեռացավ պետական-քաղաքական ականավոր գործիչ, Հումանիզմի պրոբլեմների ակադեմիայի նախագահ, Հյուսիսային համալսարանի գիտական կենտրոնի ղեկավար, ՀՀ ԳԱԱ արվեստի ինստիտուտի տնօրենի խորհրդական, փիլիսոփայական գիտությունների դոկտոր Գրիգոր Եգորի Ասատրյանը:
    Բեռնել
  • Հերիքնազ Որսկանյան - Վլադիմիր Աղասու Կիրակոսյան
    3 Էջ | 333-336 |

    Ստացվել է՝ 0001-01-01 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 0001-01-01

    Տպագրված է 2021 N 2 (217) / Լրատու

    85 տարեկան հասակում կյանքից հեռացավ գրականագետ, բանասիրական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր Վլադիմիր Աղասու Կիրակոսյանը՝ նախանձելի եռանդով, բարյացակամությամբ ու պատասխանատվությամբ օժտված մտավորական, ով ավելի քան վեց տասնամյակ ՀՀ ԳԱԱ Մ. Աբեղյանի անվան գրականության ինստիտուտում տքնաջան աշխատանքով իր նշանակալի նպաստը բերեց հայագիտությանը:
    Բեռնել
  • Օֆելյա Խաչատրյան - Լիանա Սամվելի Հովսեփյան
    2 Էջ | 337-339 |

    Ստացվել է՝ 0001-01-01 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 0001-01-01

    Տպագրված է 2021 N 2 (217) / Լրատու

    ՀՀ ԳԱԱ Հր. Աճառյանի անվան լեզվի ինստիտուտի կիրառական լեզվաբանության բաժնի վարիչ (2016-ից), Երևանի պետական համալսարանի ընդհանուր լեզվաբանության ամբիոնի երկար տարիների դասախոս, նույն ամբիոնի վարիչ (1997–2013 թթ.), բանասիրական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր Լիանա Սամվելի Հովսեփյանը հայ լեզվաբանության հենասյուներից ու ճանաչված դեմքերից էր:
    Բեռնել
  • Ազատ Բոզոյան - Հայրապետ Գևորգի Մարգարյան
    3 Էջ | 340-343 |

    Ստացվել է՝ 0001-01-01 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 0001-01-01

    Տպագրված է 2021 N 2 (217) / Լրատու

    Հայաստանի պատմագրությունը ցավալի կորուստ կրեց. կյանքից անժամանակ հեռացավ Երևանի պետական համալսարանի Հայաստանի և հարակից երկրների պատմության ամբիոնի վարիչ, հայագետ, վրացագետ, միջնադարագետ, պ. գ. դ., պրոֆ․ Հայրապետ Գևորգի Մարգարյանը:
    Բեռնել
  • Վարդան Դևրիկյան - Հայր Ղևոնդ Ալիշանի գիտական և գրական ժառանգությունը
    28 Էջ | 3-31 | DOI՝ doi:10.52853/01350536-2021.3-3 |

    Ստացվել է՝ 2020-07-13 | Գրախոսվել է՝ 2021-09-06 | Ընդունվել տպագրության՝ 2021-11-29

    Տպագրված է 2021 N 3 (218) / Հոդվածներ, հաղորդումներ

    Մխիթարյան միաբանությունը Մխիթար Սեբաստացու մահից հետո էլ շարունակեց հավատարիմ մնալ հիմնադրի սկզբնավորած գործին՝ անցյալի մոռացությունից վեր հանել մեր հին մատենագրությունն ու ազգային մյուս արժեքները, նաև միաբանությունը դարձնել մի ոսպնյակ, որում բեկվեր եվրոպական գիտության ու կենցաղավարության լույսը և իր անդրադարձը գտներ հայկական կյանքում:Մխիթարյանները դարձան XVIII դ. եվրոպական հանրագիտակ մտածողության ազգային կրողները:

    Բանալի բառերՀայր Ղևոնդ Ալիշան Մխիթարյան միաբանություն «Նահապետի երգեր» Հայաստանի աշխարհագրություն Անի Շիրակ Զեյթուն Սյունիք Վարդան Մամիկոնյան վարդ և բլբուլ Օսսեան լուսին:

    Բեռնել
  • Դավիթ Գասպարյան - Պետրոս Դուրյանի գեղարվեստական աշխարհը
    27 Էջ | 32-59 | DOI՝ Doi.10.52853/01350536-2021.3-32 |

    Ստացվել է՝ 2021-07-22 | Գրախոսվել է՝ 2021-08-17 | Ընդունվել տպագրության՝ 2021-10-11

    Տպագրված է 2021 N 3 (218) / Հոդվածներ, հաղորդումներ

    Պետրոս Դուրյանը երկրային կյանքում միայն «իր մեռնիլն» չզգաց, այլև տեսավ իր հանճարի լույսը, որ պիտի շողարձակեր հայ գրականության ճանապարհին: Նա կարծես ծնվել էր մահվան ապրումների մասին գրելու, մահը բանաստեղծականացնելու համար, որով լեցուն են և՛ քերթվածները, և՛ նամակները: Մահից անմիջապես հետո՝ 1872-ին, լույս տեսած «Տաղք և թատերգությունք» ժողովածուն դրա անմիջական վկայությունն է, որ միանգամից աննախադեպ սեր ու ճանաչում բերեց բանաստեղծին. այդպես տա-րիներ անց մեկ էլ եղել է Վահան Տերյանի «Մթնշաղի անուրջներ»-ի (1908) հետ: Ընթերցողը զգայուն է հոգեշահ պոեզիայի հանդեպ, պարտադրվածից խորշում է:

    Բանալի բառերՊետրոս Դուրյան արևմտահայերեն նե թատրոն սիրել դրժել լճակ տրտունջք մահ գերեզման հիշատակ Հայաստան Կոստանդնուպոլիս Սկյուտար:

    Բեռնել
  • Աշոտ Մելքոնյան - Ջալալ Տեր-Գրիգորյան (Սալլյումյան). Ջավախքի արցախցի զավակը
    11 Էջ | 60-71 | DOI՝ Doi.10.52853/01350536-2021.3-60 |

    Ստացվել է՝ 2021-11-02 | Գրախոսվել է՝ 2021-11-19 | Ընդունվել տպագրության՝ 2021-11-23

    Տպագրված է 2021 N 3 (218) / Հոդվածներ, հաղորդումներ

    Հայաստանի յուրաքանչյուր պատմաազգագրական երկրամաս իր ուրույն ու ծանրակշիռ տեղն ունի հայ ժողովրդի պատմամշակութային ահռելի ժառանգության մեջ։ Կասկածից վեր է, որ Հայոց Արևելից կողմանց, մասնավորապես նրա կարևորագույն մասը կազմող Արցախ աշխարհի ու արցախահայության դերն այդ առումով բացառիկ է, որն առաջին հերթին պայմանավորված է Հայոց պետականության պահպանման ու զարգացման գործում նրանց խաղացած վճռորոշ դերով։

    Բանալի բառերԱրցախ Ջավախք Ջալալ Տեր-Գրիգորյան (Սալլյում¬յան) «Վերնատուն»:

    Բեռնել
  • Վահե Սարգսյան - Հայկական եկեղեցիների պատկանելության խնդիրը վրացական մամուլում (XXI դարի առաջին տասնամյակ)
    30 Էջ | 72-102 | DOI՝ Doi.10.52853/01350536-2021.3-72 |

    Ստացվել է՝ 2021-09-21 | Գրախոսվել է՝ 2021-11-16 | Ընդունվել տպագրության՝ 2021-11-22

    Տպագրված է 2021 N 3 (218) / Հոդվածներ, հաղորդումներ

    Ներկայիս Վրաստանի տարածքում գտնվող կանգուն, կիսավեր կամ ավերված եկեղեցիների , խորհրդային կարգերի օրոք Հայ Առաքելական եկեղեցու (ՀԱԵ) Վիրահայոց թեմից խլված ունեցվածքի, եկեղեցապատկան կալվածքների (հողատարածքների և այլևայլ շարժական ու անշարժ գույքի)՝ Վիրահայոց թեմին վերադարձնելու գործընթացը մինչ օրս տեղի չի ունեցել: Վրաստանի անկախացումից ի վեր չընդունվեց կրոնական կազմակերպությունների ոլորտը կանոնակարգող և վերջիններիս իրավունքներն ու պարտավորությունները սահմանող «Խղճի ազատության և կրոնական կազմակերպությունների մասին» օրենքը։

    Բանալի բառերՎրաստան Վրաց Ուղղափառ եկեղեցի Թբիլիսի Հայ Առաքելական եկեղեցու Վիրահայոց թեմ եկեղեցիներ Ջավախք Լոռի Գուգարք Տայք ուղղափառ (օրթոդոքս) հայություն վրաց հասարակական-քաղաքական և գիտական շրջանակներ մամուլ:

    Բեռնել
  • Ռուբեն Սահակյան - Ալեքսանդրապոլի և գավառի թուրքական բռնազավթման մասին («Կոմունիստ» թերթի 1920–1921 թթ. հաղորդագրություններում)
    17 Էջ | 103-120 | DOI՝ Doi.10.52853/01350536-2021.3-103 |

    Ստացվել է՝ 2021-09-11 | Գրախոսվել է՝ 2021-09-15 | Ընդունվել տպագրության՝ 2021-10-01

    Տպագրված է 2021 N 3 (218) / Հոդվածներ, հաղորդումներ

    Ինչպես 1918 թ. մայիսին, այնպես էլ 1920 թ. նոյեմբեր – 1921 թ. ապրիլ ամիսներին թուրքական զորքը, գրավելով Ալեքսանդրապոլը և գավառը, բազմաթիվ անօրինականություններ է իրագործում : Երևանում հայերենով հրատարակվող Հայաստանի կոմունիստական կուսակցության կենտրոնական կոմիտեի ու ՀՍԽՀ Ռազմհեղկոմի օրգան «Կոմունիստ» թերթը 1920 – 1921 թթ. մեկնաբանություններ և տեղեկատվություն է տվել հայկական տարածքները բռնազավթած թուրքական զորքի, քրդական ու մահմեդական ավազակախմբերի կողմից կատարված հանցագործությունների մասին, Ալեքսանդրապոլի հեղկոմի հանցավոր համագործակցությունը զավթիչների հետ, Հայաստանի և Ռուսաստանի իշխանությունների փորձերը թուրքական զորքը քաղաքից ու գավառից դուրս բերելու և այլ հիմնախնդիրների մասին:

    Բանալի բառերԱլեքսանդրապոլ թուրքական բռնազավթում «Կոմունիստ» թերթ հայերի ցեղասպանություն Մ. Տեր-Գրիգորյան Ա. Նուրիջանյան Ս. Կասյան Ա. Բեկզադյան Պ. Մակինցյան:

    Բեռնել
  • Լուսինե Սահակյան - Դիտարկումներ Կոմիտաս Վարդապետ և Հայ Առաքելական եկեղեցի առնչությունների շուրջ
    12 Էջ | 121-133 | DOI՝ Doi.10.52853/01350536-2021.3-121 |

    Ստացվել է՝ 2021-08-25 | Գրախոսվել է՝ 2021-09-08 | Ընդունվել տպագրության՝ 2021-10-17

    Տպագրված է 2021 N 3 (218) / Հոդվածներ, հաղորդումներ

    Հայ ազգային կոմպոզիտորական դպրոցի հիմնադիր Կոմիտաս Վարդապետի գիտական կենսագրության մեջ Ս. Էջմիածնի Գևորգյան ճեմարանը կարևոր նշանակություն ունի: Այս հոգևոր դարբնոցում է ապագա Մեծ երաժիշտը ստացել իր նախնական կրթությունը, ուսումնասիրել հայոց գիրը և գրականությունը, հայ ժողովրդի պատմությունն ու հոգևոր երաժշտությունը:

    Բանալի բառերԿոմիտաս Վարդապետ Ս. Էջմիածին Հայ Առաքելական եկեղեցի հոգևոր ժառանգություն երաժշտություն մշակույթ:

    Բեռնել
  • Արմենուհի Ղամբարյան - Հայաստանի առաջին Հանրապետության քաղաքացիական առաքելությունն ԱՄՆ (1919 թ. վերջ – 1920 թ. սկիզբ)
    14 Էջ | 134-148 | DOI՝ Doi.10.52853/01350536-2021.3-134 |

    Ստացվել է՝ 2021-09-25 | Գրախոսվել է՝ 2021-09-30 | Ընդունվել տպագրության՝ 2021-10-28

    Տպագրված է 2021 N 3 (218) / Հոդվածներ, հաղորդումներ

    1919 թ. սկզբին երիտասարդ Հայաստանի Հանրապետության կառավարության առջև ծառացած բազմաթիվ խնդիրների շարքում պարենավորման հարցը շարունակում էր մնալ լրջագույններից մեկը: Այն լուծելու նպատակով ՀՀ կառավարությունը 1919 թ. հունվարի վերջին կայացնում է որոշում , որը փետրվարի 4-ին որպես հատուկ օրինագիծ հաստատվում է Խորհրդարանի կողմից:

    Բանալի բառերՀայաստանի Հանրապետություն ԱՄՆ ճանաչում բանաձև քաղաքացիական առաքելություն ենթահանձնաժողով օժանդակություն պարեն փոխառություն համայնք միասնություն հանրահավաք:

    Բեռնել
  • Ռաֆիկ Նահապետյան - Հայկական ժողովրդական ավանդական բնակարանային համալիրների որոշ առանձնահատկությունների շուրջ (XIX դար – XX դարասկիզբ)
    23 Էջ | 149-172 | DOI՝ Doi.10.52853/01350536-2021.3-149 |

    Ստացվել է՝ 2021-06-09 | Գրախոսվել է՝ 2021-06-21 | Ընդունվել տպագրության՝ 2021-07-28

    Տպագրված է 2021 N 3 (218) / Հոդվածներ, հաղորդումներ

    Բնակարանը կենսապահովման մշակույթի էթնիկ առանձնահատկությունները կրող ակնառու համալիրներից է: Անկախ պատմաաշխարհագրական, բնաէկոլոգիական և տնտեսավարման գերակայությամբ պայմանավորված գործոններից՝ հայ բնակչությանը շրջապատող ռազմատենչ այլէթնիկ թշնամական տարրերից սպառնացող վտանգն ամենուրեք հայ մարդուն հարկադրել է հիմնել կյանքի և գույքի անվտանգության համար հնարավորինս համախմբված, ներփակ, բազմաբաժին բնակարանային համալիր:

    Բանալի բառերԱրևմտյան Հայաստան Արևելյան Հայաստան օդա հազարաշեն գետնափոր տուն հատակագիծ:

  • Սիլվա Մինասյան (Արցախ) - Հատուկ անուններից կերտված նորակազմությունների կաղապարները Հովհաննես Շիրազի ստեղծագործություններում
    13 Էջ | 173-186 |

    Ստացվել է՝ 2021-06-02 | Գրախոսվել է՝ 2021-07-12 | Ընդունվել տպագրության՝ 2021-09-10

    Տպագրված է 2021 N 3 (218) / Հոդվածներ, հաղորդումներ

    Հայ մեծանուն բանաստեղծ Հովհ. Շիրազի ստեղծագործություններում հատուկ անուններից (հիմնականում անձնանուն, տեղանուն) բառասերմամբ հարյուրից ավելի նոր բառույթներ կան: Դրանք հիմնականում բազմաձևույթ հասարակ գոյական, ածական և բայ խոսքի մասեր են: Հատուկ անուններից բառասերմամբ սովորական կաղապարներ են ձևավորվել, որտեղ հնչեղությամբ ու իմաստաբանական առանձնահատկությամբ իշխում են բայակազմական ածանցներով դրսևորվածները:

    Բանալի բառերՀովհաննես Շիրազ հատուկ անունից կերտված նորակազմություն // նորաբանություն կաղապար հատուկ անունից կերտված գոյական ածական բայ ածանցավոր բարդ բարդածանցավոր բառույթներ բարդ բառույթների բառահիմք բարդությունների բաղադրիչների ձևաբանական արտահայտություն բարդությունների բաղադրիչների շարահյուսական հարաբերություններ:

    Բեռնել
  • Աշոտ Մանուչարյան - Արշարունյաց եպիսկոպոսական թեմը (IV–XI դդ.).
    15 Էջ | 187-202 |

    Ստացվել է՝ 2021-05-14 | Գրախոսվել է՝ 2021-05-31 | Ընդունվել տպագրության՝ 2021-06-23

    Տպագրված է 2021 N 3 (218) / Հոդվածներ, հաղորդումներ

    Արշարունյաց եպիսկոպոսությունը Հայաստանի հնագույն թեմերից է: Այն կազմավորվել է Սուրբ Գրիգոր Լուսավորչի (302–325) իրականացրած թեմական երկրորդ բաժանման ժամանակ: Թեմական այդ նոր բաժանման ուխտանեսյան անվանացանկում Արշարունիքի եպիսկոպոսությունը 30 թեմերի շարքում 17-րդ աթոռն է : Ստեփանոս Օրբելյանը թեմերի թիվը ներկայացնում է 36՝ առանց Ուխտանեսի նման հանվանե թվարկելով դրանք :

    Բանալի բառերեպիսկոպոսություն կաթողիկոս աթոռ հոգևոր կենտրոն աթոռակալություն արձանագրություն ժողով հիշատակություն մատենագրական աստվածաբանական:

    Բեռնել
  • Երվանդ Գրեկյան - Հացահատիկի պաշարների կուտակումն ու վերաբաշխումը Ուրարտական թագավորությունում
    24 Էջ | 203-227 | DOI՝ Doi.10.52853/01350536-2021.3-203 |

    Ստացվել է՝ 2021-09-06 | Գրախոսվել է՝ 2021-09-30 | Ընդունվել տպագրության՝ 2021-11-16

    Տպագրված է 2021 N 3 (218) / Քննարկումներ

    Ուրարտական թագավորությունը (Բիայնիլի, Ք. ա. IX–VII դդ.) վերաբաշխման համակարգով տնտեսությամբ առաջավորասիական տիպի պետություն էր և նմանվում էր, օրինակ, շումերական Ուրի III հարստությանը, միկենյան քաղաք-պետություններին կամ խեթական տերությանը Ք. ա. III–II հազարամյակներում : Պատահական չէ, որ մեզ հասած ուրարտական կառույցների մի զգալի մասը թագավորության քաղաքներում/վարչատնտեսական կենտրոններում բացված խոշորածավալ ամբարներ ու մառաններ են: Այդ նույնը վերաբերում է նաև ուրարտական գրավոր աղբյուրներին:

    Բանալի բառերՈւրարտական թագավորություն տաճարային-պալատական տնտեսություն սեպագիր արձանագրություններ հնագիտական աղբյուրներ հացահատիկի պաշարներ օրապահիկ վերաբաշխում:

    Բեռնել
  • Վարդան Պետրոսյան - Հին հայերենի շչական բաղաձայնները (ապաժամանակյա և տարաժամանակյա հայեցակետեր)
    13 Էջ | 228-241 | DOI՝ Doi.10.52853/01350536-2021.3-228 |

    Ստացվել է՝ 2021-07-21 | Գրախոսվել է՝ 2021-09-21 | Ընդունվել տպագրության՝ 2021-11-12

    Տպագրված է 2021 N 3 (218) / Քննարկումներ

    Ի տարբերություն շփական *s-ի և նրա դիրքային ձայնեղ տարբերակի՝ *z-ի, որոնք համեմատական լեզվաբանությունը վերականգնում է ընդհանուր հնդեվրոպականում, հիմք-լեզվում *š և *ž հնչույթներ չեն վերականգնվում: Հետևաբար հասկանալի է, որ հայերենի շ (š) և ժ (ž) հնչույթների համար հնա-րավոր չէ կանխատեսել նախալեզվյան ուղիղ ծագում:

    Բանալի բառերսուլաշչական իրանական փոխառություններ ձայնեղ շչական հին սլավոներեն սլավոնագիտություն նախալեզու լիտվերեն Ավեստա կովկասյան լեզուներ տիպաբանական զուգահեռներ տարաժամանակյա հայեցակետ ապաժամանակյա հայեցակետ:

    Բեռնել
  • Անուշավան Զաքարյան - Իրազեկի (Հ. Տեր-Հակոբյան) հոդվածաշարը Գողթան գավառի կարևոր նշանակության մասին
    15 Էջ | 242-257 |

    Ստացվել է՝ 2021-07-22 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2021-09-16

    Տպագրված է 2021 N 3 (218) / Հրապարակումներ

    Գողթան գավառը (ներկայումս՝ Նախիջևանի Հանրապետության Օրդուբադի շրջան) վաղնջական ժամանակներից եղել է պատմական Հայաստանի բաղկացուցիչ մասը : Դարեր շարունակ գավառը կրել է այն բոլոր արհավիրքները, ինչ ողջ Հայաստանը. ավեր, կոտորած, տեղահանություն, գաղթ ... Այս առումով խիստ արդիական նշանակություն ունի երկրամասի՝ հատկապես 1918–1921 թթ. ժամանակահատվածի ուսումնասիրությունը, երբ ադրբեջանաթուրքական հրոսակները մահ ու ավեր էին տարածում գավառում:
    Բեռնել
  • Աելիտա Դոլուխանյան - Սրբոց տոներին նվիրված գանձարանային կանոնները (խլաթեցիական և հետխլաթեցիական խմբագրության գանձարաններում)
    3 Էջ | 258-261 |

    Ստացվել է՝ 2021-07-30 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2021-09-07

    Տպագրված է 2021 N 3 (218) / Գրախոսություններ

    Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի հրատարակչությունը լույս է ընծայել «Սրբոց տոներին նվիրված գանձարանային կանոնները» ժողովածուն, որում զետեղված են խլաթեցիական և հետխլաթեցիական խմբագրությամբ ստեղծված «Գանձարան» ժողովածուների անտիպ նյութերը:

    Բանալի բառերգանձ Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածին Վ. Դևրիկյան ձեռագիր անտիպ պատմական հայրենասիրական Գր. Խլաթեցի ծիսական:

    Բեռնել
  • Աննա Ասատրյան - Պետրոս Ադամյանը ժամանակակիցների հուշերում (անգլ.)
    4 Էջ | 262-266 |

    Ստացվել է՝ 2021-06-28 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2021-06-01

    Տպագրված է 2021 N 3 (218) / Գրախոսություններ

    Բեռնել
  • Թաթուլ Ասոյան - Վիկտոր Կատվալյան. Հայաստանի Հանրապետության բարբառային համապատկեր. Գիրք 2. Կոտայքի մարզ
    4 Էջ | 267-271 |

    Ստացվել է՝ 2021-08-24 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2021-09-20

    Տպագրված է 2021 N 3 (218) / Գրախոսություններ

    2020 թ. լույս է տեսել ՀՀ ԳԱԱ Հր. Աճառյանի անվան լեզվի ինստիտուտի տնօրեն, բանասիրական գիտությունների դոկտոր Վ. Կատվալյանի՝ ՀՀ-ում առկա բարբառների ու խոսվածքների նկարագրությանը և ուսումնասիրությանը վերաբերող երկրորդ գիրքը՝ նվիրված Կոտայքի մարզին: Առաջինը լույս է տեսել 2018 թ. և նվիրված էր Գեղարքունիքի մարզին:

    Բանալի բառերԿոտայքի մարզ խոսվածք համապատկեր քերականություն բառապաշար բանահյուսական նյութեր բարբառագիտություն զուգաբանություններ տարբերակայնություն:

    Բեռնել
  • Արսեն Հարությունյան - Արգամ Այվազյան. Հայաստանի հունարեն վիմագրությունները և 18–21-րդ դարի 10-ական թվականների հունական համայնքը
    5 Էջ | 272-277 |

    Ստացվել է՝ 2021-08-25 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2021-09-14

    Տպագրված է 2021 N 3 (218) / Գրախոսություններ

    Հայոց պատմության՝ Ք. ա. III–I դդ. ընդգրկող ժամանկաշրջանն ընդունված է կոչել բուն հելլենիզմի (հելլենիստական) կամ հունականության շրջափուլ, որն իր ուղղակի ազդեցությունն ունեցավ նաև հետագա՝ Ք. հ. I–III դդ. վրա, ինչով պայմանավորված՝ այդ շրջանը կոչում են ոչ միայն նախաքրիստոնեական կամ մինչ քրիստոնեության ընդունման, այլև՝ հետհելլենիստական ժամանակաշրջան:

    Բանալի բառերՀելլենիզմ հունական համայնք վիմագրություն տապանաքար հունաբնակ վայրեր հանքարդյունաբերություն հունական եկեղեցի գերեզմանոց:

    Բեռնել
  • Վարդան Պետրոսյան - Վազգեն Համբարձումյան. Հայերենը և կելտական լեզուները (համեմատական-տիպաբանական տարբերակայնություն)
    5 Էջ | 278-283 |

    Ստացվել է՝ 2021-10-11 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2021-11-08

    Տպագրված է 2021 N 3 (218) / Գրախոսություններ

    Կելտական լեզուները հնդեվրոպական լեզվաընտանիքի այն լեզուներից են, որոնց հետ հայերենը կարող էր ունենալ միայն ծագումնաբանական բնույթի առնչություններ, քանզի հայերն ու կելտական ժողովուրդները (իռլանդացիներ, շոտլանդացիներ, գալլեր, պիկտեր և ուրիշներ) նախահնդեվրոպական միասնության տրոհումին հաջորդող հազարամյակների ընթացքում այլևս շփումներ չեն ունեցել կամ գոնե առայժմ գիտությանը հայտնի չէ այդպիսի շփումների մասին:

    Բանալի բառերհայերեն կելտական լեզուներ հ.-ե. հիմք-լեզու հնչյունական զուգաբանություն բառային զուգաբանություն թեմատիկ խմբեր Գ. Զոլտա Է. Մակաև բարբառային հնաբանություն ընդհանուրկելտական նախաձև:

    Բեռնել
  • Ռուբեն Բադալյան, Արսեն Բոբոխյան, Պավել Ավետիսյան - Հարություն Մարտիրոսյան. անվանի հնագետի 100-ամյակի կապակցությամբ
    4 Էջ | 284-288 |

    Ստացվել է՝ 2021-11-03 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2021-11-12

    Տպագրված է 2021 N 3 (218) / Մեր երախտավորները

    Լրացավ հայ հնագիտության երախտավոր Հարություն Արտաշեսի Մարտիրոսյանի ծննդյան 100-ամյակը: Հ. Մարտիրոսյանը ծնվել է 1921 թ. մայիսի 1-ին Գյումրի քաղաքում: 1938–1948 թթ. սովորել է Երևանի պետական համալսարանի պատմության ֆակուլտետում՝ հընթացս մաս-նակցելով նաև Երկրորդ աշխարհամարտին: 1948–1951 թթ. շարունակել է կրթությունը Լենինգրադի ասպիրանտուրայում, հաջողությամբ պաշտպանել թեկնածուական (1951 թ.), ապա դոկտորական (1965 թ.) ատենախոսությունները:
    Բեռնել
  • Մհեր Նավոյան - Հենրիկ Հովհաննիսյան (ծննդյան 85-ամյակի առթիվ)
    7 Էջ | 289-296 |

    Ստացվել է՝ 2021-10-27 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2021-11-03

    Տպագրված է 2021 N 3 (218) / Մեր հոբելյարները

    Հենրիկ Հովհաննիսյանի ութսունհինգամյա հոբելյանն առիթ է մեկ անգամ ևս անդրադառնալու հայ արվեստագիտության երևելիներից մեկի գործին, որ փուլ է ձևավորել այդ դաշտում։ Եվ ինչպես առիթն է պահանջում, փորձենք շրջագծել նրա կենսագրության կարևոր հանգույցները։
  • Անուշավան Զաքարյան, Վահան Խաչատրյան - Վաչե Հովակիմյան (ծննդյան 70-ամյակի առթիվ)
    2 Էջ | 297-299 |

    Ստացվել է՝ 2021-11-10 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2021-11-15

    Տպագրված է 2021 N 3 (218) / Մեր հոբելյարները

    Լրացավ ՀՀ գիտությունների ազգային ակադեմիայի «Գիտություն» հրատարակչական-արտադրական պետական փակ բաժնետիրական ընկերության գլխավոր տնօրեն, պատմական գիտությունների թեկնածու, Հայաստանի ժուռնալիստների միության անդամ Վաչե Խաչիկի Հովակիմյանի 70-ամյակը: Նրա շուրջ կեսդարյա գործունեությունը կապված է Գիտությունների ազգային ակադեմիայի հետ:
    Բեռնել
  • Գոռ Մարգարյան, Ռոբերտ Ղազարյան, Ռուսլան Ցականյան - Արևելագիտության ինստիտուտը 50 տարեկան է
    2 Էջ | 300-302 |

    Ստացվել է՝ 0001-01-01 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 0001-01-01

    Տպագրված է 2021 N 3 (218) / Գիտական կյանք

    այի արևելագիտության ինստիտուտը (ՀՀ ԳԱԱ ԱԻ) հիմնվել է 1971 թ., դեռևս, 1958 թ. ստեղծված արևելագիտական սեկ¬տորի հիմքի վրա: Հայաս-տանում արևելագիտական կենտրոնի ստեղծման գործում մեծ են ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոս Մ. Գ. Ներսիսյանի, պ. գ. դ. Հ. Գ. Ինճիկյանի (սեկտորի ղեկավար 1958–1971 թթ.), ինստիտուտի առաջին տնօրեն (1971–1994 թթ.) ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոս Գ. Խ. Սարգսյանի, 1995–2006 թթ. տնօրեն, ՀՀ ԳԱԱ թղթակից անդամ Ն. Հ. Հովհաննիսյանի ծառայությունները: 2006–2020 թթ. ՀՀ ԳԱԱ ԱԻ-ի տնօրենն էր ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոս Ռ. Ա. Սաֆրաստյանը, իսկ 2020 թ. դեկտեմբերից՝ պ. գ. թ. Ռ. Պ․ Ղազարյանը:
    Բեռնել
  • Լիլիթ Հովհաննիսյան - Միջազգային գիտաժողով՝ նվիրված Արցախի Հանրապետության և Հայաստանի (երրորդ) Հանրապետության հռչակման 30-րդ տարեդարձին
    4 Էջ | 303-307 |

    Ստացվել է՝ 0001-01-01 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 0001-01-01

    Տպագրված է 2021 N 3 (218) / Գիտական կյանք

    2021 թ. սեպտեմբերի 19–21-ն Արցախի Հանրապետության մայրաքաղաք Ստեփանակերտում և սեպտեմբերի 23-ին Երևանում տեղի ունեցավ միջազգային գիտաժողով՝ նվիրված Արցախի Հանրապետության և Հայաստանի (երրորդ) Հանրապետության հռչակման 30-րդ տարեդարձին։ Այն կազմակերպել էին ԱՀ Ազգային ժողովն (ԱԺ) ու Կրթության, գիտության, մշակույթի և սպորտի (ԿԳՄՍ) նախարարությունը՝ ՀՀ Գիտությունների ազգային ակադեմիայի (ՀՀ ԳԱԱ) հետ։
    Բեռնել
  • Քնարիկ Ավագյան - «Օտար աղբյուրները հայկական գաղթավայրերի մասին». միջազգային երկրորդ գիտաժողովը
    2 Էջ | 308-310 |

    Ստացվել է՝ 0001-01-01 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 0001-01-01

    Տպագրված է 2021 N 3 (218) / Գիտական կյանք

    Արդեն երկրորդ տարին է, ինչ ՀՀ ԳԱԱ պատմության ինստիտուտի Հայկական գաղթօջախների և Սփյուռքի պատմության բաժինը կազմակերպում է «Օտար աղբյուրները հայկական գաղթավայրերի մասին» խորագրով միջազգային գիտաժողով: Առաջինն անց էր կացվել 2020 թ. սեպտեմբերի 15–16-ին և նվիրված էր հայ մեծանուն բանասեր, պատմաբան, հնագետ, աշխարհագրագետ, բանաստեղծ, թարգմանիչ, մանկավարժ, խմբագիր, Վենետիկի Մխիթարյան միաբանության անդամ Հայր Ղևոնդ Ալիշանի ծննդյան 200-ամյակին:
    Բեռնել
  • Նինետա Ադամյան - «Կովկասի հայոց բարեգործական ընկերության» հիմնադրման 140-ամյակին նվիրված միջազգային գիտաժողով՝ «Բարեգործությունը հայոց մեջ»
    2 Էջ | 311-313 |

    Ստացվել է՝ 0001-01-01 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 0001-01-01

    Տպագրված է 2021 N 3 (218) / Գիտական կյանք

    ՀՀ ԳԱԱ պատմության ինստիտուտի Նոր պատմության բաժինը նոյեմբերի 16-ին կազմակերպել էր հիբրիդային միջազգային գիտաժողով «Բարեգործությունը հայոց մեջ» խորագրով, որը նվիրված էր «Կովկասի հայոց բարեգործական ընկերության» հիմնադրման 140-ամյակին։
    Բեռնել
  • Սամվել Ռամազյան - Հայ-հունական հարաբերությունները և Զորավար Անդրանիկը (1912–1922 թթ.)
    32 Էջ | 3-35 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2025.1-3 |

    Ստացվել է՝ 2024-10-09 | Գրախոսվել է՝ 2025-01-05 | Ընդունվել տպագրության՝ 2025-03-27

    Տպագրված է 2025 N 1 (228) / Պատմություն

    Զորավար Անդրանիկը (Անդրանիկ Օզանյան, 1865–1927 թթ.) բազմիցս շփումներ է ունեցել և համագործակցել Հունաստանի ու հույների հետ։ 1912–1913 թթ. 1-ին բալկանյան պատերազմի ժամանակ բուլղարական բանակի հայկական կամավորական վաշտի հետ Անդրանիկը մասնակցել է օսմանյան զորքերից Մակեդոնիայի և Թրակիայի հունական բնակավայրերի ազատագրությանն ու պաշտպանությանը՝ անհրաժեշտ աջակցություն ցուցաբերելով տեղի հույն բնակչությանը։

    Բանալի բառերԶորավար Անդրանիկ Հունաստան Հայկական վաշտ Գարեգին Նժդեհ Էլեֆթերիոս Վենիզելոս հունական բանակ Սալոնիկ Արշակ Մնացականյան (Արմեն Սյունի) Զմյուռնիա Եղիշե Քաջունի:

    Բեռնել
  • Անուշավան Զաքարյան, Գայանե Մախմուրյան - Մկրտիչ Խրիմյանի 1904 թ. մայիսի 30-ի նամակները Ֆրանսիայի և ԱՄՆ-ի նախագահներին՝ Արևմտյան Հայաստանում բարենորոգումների հիմնահարցի համատեքստում
    20 Էջ | 36-56 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2025.1-36 |

    Ստացվել է՝ 2024-12-11 | Գրախոսվել է՝ 2025-02-20 | Ընդունվել տպագրության՝ 2025-03-27

    Տպագրված է 2025 N 1 (228) / Պատմություն

    1878–1904 թվականներին և, հատկապես, 1895 թվականից անզիջում պայքար էր ընթանում Մեծ տերությունների կողմից Օսմանյան կայսրության լծի տակ հեծող Արևմտյան Հայաստանում բարեփոխումներ իրականացնելու և այդ գործընթացները խաթարելուն հետամուտ Բ․ Դռան միջև։ Մեծ Բրիտանիան, Ֆրանսիան և Ռուսաստանը, չնայած հակասություններին և մրցակցությանը, համատեղ ծրագրեր էին մշակում Օսմանյան կայսրությունում կապիտալիստական հիմքեր ստեղծելու համար։

    Բանալի բառերՄկրտիչ Խրիմյանի նամակները Արևմտյան Հայաստան Օսմանյան կայսրություն բարենորոգումներ կոտորածներ 1904 թ. Սասունի ինքնապաշտպանություն Թեոդոր Ռուզվելտ Էմիլ Լուբե Էդվարդ VII Հովսեփ Սարաճյան Սահակ Այվատյան Անդրանիկ Օզանյան Գևորգ Չաուշ Գեղամ Տեր-Կարապետյան։

    Բեռնել
  • Եղիշե սարկավագ Սարգսյան - Կաթողիկոսական ձեռնադրությունը և օծումը ըստ մատենագրական տեղեկությունների (IV–XII դդ․)
    15 Էջ | 57-72 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2025.1-57 |

    Ստացվել է՝ 2025-01-18 | Գրախոսվել է՝ 2024-08-15 | Ընդունվել տպագրության՝ 2025-03-27

    Տպագրված է 2025 N 1 (228) / Պատմություն

    Կաթողիկոսական ձեռնադրության և օծման վերաբերյալ հիշատակություններ կարելի է հանդիպել մատենագիրների երկերում, որոնց մեջ, սակայն, գրեթե չկան ծիսակարգի մանրամասն նկարագրություններ։ Մատենագրության մեջ կաթողիկոսական ձեռնադրության դրվագների առկայությունը և դրանց բովանդակությունը թույլ են տալիս եզրակացնել, որ ծիսակարգը զարգացել է աստիճանաբար։ Այն IV դ․ մինչև XII դ․ անցել է «սաղմնավորման», «ձևավորման» կամ «կայացման» շրջափուլերով։

    Բանալի բառերկաթողիկոս ձեռնադրություն օծում տվչություն մատենագրական տեղեկություններ պատմիչներ շրջափուլեր։

    Բեռնել
  • Մարինե Սարգսյան - Վահան Տերյան․ մշակութային և քաղաքական գործիչ
    30 Էջ | 73-103 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2025.1-73 |

    Ստացվել է՝ 2025-03-24 | Գրախոսվել է՝ 2025-03-26 | Ընդունվել տպագրության՝ 2025-03-27

    Տպագրված է 2025 N 1 (228) / Գրականագիտություն

    Վահան Տերյանը հայոց գրականության և մշակույթի հիմնասյուներից է: Նա ժամանակի եվրոպական բարձրակարգ գրականության գեղագիտությամբ համակարգայնորեն կենդանագրեց-ձայնանկարեց աշխարհի և մարդու՝ ներանձնային բարդ ու բազմաստիճան-բազմաձայն փոխառնչությունները, մարդկային հոգու ինքնաորոնման և ինքնորոշման բազմահանգրվան ուղին, բարդ ու բազմատարր էությունը՝ զգացողությունների, հույզերի, զգաց-մունքների ամենանրբին թրթիռներով՝ ստեղծելով մշտապես արդիական գրական արժեքներ:

    Բանալի բառերՎահան Տերյան բանաստեղծական շարք գեղարվեստական համակարգ սիմվոլիզմ հրապարակախոսություն մշակութային-քաղաքական հայեցակարգ քաղաքական և պետական գործունեություն:

    Բեռնել
  • Ալինա Ղարիբյան - Խանդութի կերպարի առասպելաբանական հիմքերը "Սասնա ծռեր" էպոսում
    22 Էջ | 104-126 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2025.1-104 |

    Ստացվել է՝ 2024-11-07 | Գրախոսվել է՝ 2025-02-02 | Ընդունվել տպագրության՝ 2025-03-27

    Տպագրված է 2025 N 1 (228) / Գրականագիտություն

    "Սասնա ծռեր" էպոսում Խանդութը ներկայանում է իբրև հերոսականության, նվիրումի, անձնազոհության բացառիկ որակներով օժտված հերոսուհի: Այդ հատկանիշները նպաստում են կողակցի՝ Դավթի կերպարի ավելի ամբողջական ընկալմանը: Խանդութին առնչվող մոտիվներն աչքի են ընկնում առատությամբ և բազմազանությամբ, ինչի շնորհիվ էպոսի կանանց մեջ նրա կերպարը նույնպես ամենաամբողջականն ու կատարյալն է դառնում: Քննելով "Սասնա ծռեր" էպոսի 94 պատումներում Խանդութի կերպարի շուրջ հյուսված դիպաշարերն ու մոտիվները՝ հաշվի ենք առել տիպաբանական երեք խմբերում (Մոկս, Մուշ, Սասուն) առկա առանձնահատկությունները:

    Բանալի բառեր"Սասնա ծռեր" էպոս Խանդութ մոտիվ մայրաստվածուհի ամազոնուհի հերոսական կին Կույս դիցուհի վիշապամարտիկ առասպելաբանություն Անահիտ դիցուհի։

    Բեռնել
  • Լիանա Օհանյան - Կարինե Խոդիկյանի "Պատմողը" պատմվածաշարը
    8 Էջ | 127-135 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2025.1-127 |

    Ստացվել է՝ 2025-03-13 | Գրախոսվել է՝ 2025-03-15 | Ընդունվել տպագրության՝ 2025-03-27

    Տպագրված է 2025 N 1 (228) / Գրականագիտություն

    Արդի հայ գրականության բազմաթեմա ու տարաբնույթ էջերում գրական և ստեղծագործական ուրույն ձեռագրով առանձնանում է արձակագիր, դրամատուրգ, հրապարակախոս և խմբագիր Կարինե Խոդիկյանը։ Նրա «Պատմողը» պատմվածաշարում վերլուծական հետաքրքիր տեսանկյունից վեր են հանվում մեր օրերում ապրող ու արարող մարդկանց, մասնավորապես՝ կնոջ ապրելակերպը, հոգեվիճակը, իրադարձային փոփոխություններին դիմակայելու և պայքարելու ձևերը։

    Բանալի բառերԿարինե Խոդիկյան արձակ սյուժե պատմվածաշար կին-տղամարդ փոխհարաբերություն կենցաղ կարծրատիպեր։

    Բեռնել
  • Նարինե Դիլբարյան - "Տուն, բնակավայր" հասկացույթի իրանական ծագման բառերը Մովսես Խորենացու "Պատմութիւն Հայոց" երկում
    13 Էջ | 136-149 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2025.1-136 |

    Ստացվել է՝ 2024-11-22 | Գրախոսվել է՝ 2024-12-10 | Ընդունվել տպագրության՝ 2025-03-27

    Տպագրված է 2025 N 1 (228) / Լեզվաբանություն

    Հին հայերենում «տուն, բնակավայր» հասկացույթ արտահայտող առանցքային միավորները բնորոշ են հայոց գրական լեզվի զարգացման բոլոր փուլերին։ Այսինքն՝ դրանք վաղնջահայերենից ժառանգված և ժամանակակից գրական լեզվին ու բարբառներին փոխանցված ընդհանուր հայերեն բառեր են։ Բացի բնիկ հնդեվրոպական արմատներից՝ «տուն, բնակավայր» նշանակող բառերի շարքում կան նաև մի շարք փոխառություններ, որոնցից հատկապես կարևոր են իրանական ծագում ունեցող միավորները։ Այս բառերը, որոնք հիմնականում փոխառվել են միջին պարսկերենից, ամբողջությամբ ենթարկվել են հայերենի լեզվական օրինաչափություններին։

    Բանալի բառեր"տուն բնակավայր" հասկացույթ աշխարհընկալում մշակութային փոխազդեցություն իրանական փոխառություններ ծագումնաբանություն իմաստաբանություն բառակազմություն։

    Բեռնել
  • Մերի Կիրակոսյան - Փանոս Թերլեմեզյան. կյանքը և գործը
    19 Էջ | 150-169 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2025.1-150 |

    Ստացվել է՝ 2024-03-03 | Գրախոսվել է՝ 2025-02-19 | Ընդունվել տպագրության՝ 2025-03-27

    Տպագրված է 2025 N 1 (228) / Արվեստագիտություն

    Փանոս Թերլեմեզյանը XIX–XX դդ. հայ կերպարվեստի ռեալիստական ուղղության կարկառուն ներկայացուցիչներից է։ Թեև բազմաժանր նկարիչն իր ստեղծագործական ժառանգության մեջ թողել է բնանկարներ, դիմանկարներ, թեմատիկ գործեր և նատյուրմորտներ, բայց նրա ստեղծագործությունում գերակշռող ժանրը մնում է բնանկարը։ Փ. Թերլեմեզյանը նպաստել է հայկական ռեալիստական բնանկարի զարգացմանը։ Նկարչի՝ դժվարին փորձություններով լի կյանքն անցել է արտասահմանում, և միայն 1928 թվականին է եկել Հայաստան։ Փ. Թերլեմեզյանը 1915 թ. Վանի ազատագրական շարժման մասնակիցներից էր:

    Բանալի բառերՓանոս Թերլեմեզյան ռեալիզմ երփնագրություն ակադեմիզմ իմպրեսիոնիզմ արդյունաբերական բնանկար դիմանկար նատյուրմորտ ցուցահանդես հասարակական գործունեություն:

    Բեռնել
  • Աստղիկ Իսրայելյան - Սրբազան ծառերը հայոց ժողովրդական հավատալիքներում
    24 Էջ | 170-194 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2025.1-170 |

    Ստացվել է՝ 2024-10-22 | Գրախոսվել է՝ 2024-11-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2025-03-27

    Տպագրված է 2025 N 1 (228) / Ազգագրություն

    Հնագույն ժամանակներից ծառերի պաշտամունքը էական տեղ է գրավում հայերի ժողովրդական հավատալիքներում։ Դրանց բազմաթիվ մոգական հատկանիշներ էին վերագրվում՝ հիվանդություններ բուժելը, եղանակ կարգավորելը, չար ուժերից պաշտպանելը և այլն։ Սուրբ էին համարվում այն ծառերը, որոնք աճում էին սրբավայրերի մոտ կամ էլ սուրբ ծառի աճած տեղն էր սրբավայր դառնում։ Մարդիկ ծառերին ուխտի էին գնում, զոհաբերություններ կատարում, նվիրաբերություններ մատուցում՝ իրենց իղձերն իրականացնելու համար։

    Բանալի բառերպաշտամունք ուխտագնացություն արգելք բուժում գուշակություն տոն ծես խորհրդանիշ։

    Բեռնել
  • Արմինե Տիգրանյան - Արցախահայերի մշակութային ժառանգության ոչնչացման և յուրացման Ադրբեջանի քաղաքականությունը՝ մշակույթի իրավունքի խախտումների համատեքստում (անգլ.)
    33 Էջ | 195-228 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2025.1-195 |

    Ստացվել է՝ 2024-09-11 | Գրախոսվել է՝ 2024-11-24 | Ընդունվել տպագրության՝ 2025-03-27

    Տպագրված է 2025 N 1 (228) / Մշակութաբանություն

    2020 թ․ սեպտեմբերի 27-ին Արցախի դեմ Ադրբեջանի սանձազերծած պատերազմի, դրան հաջորդած գործընթացներում (պատմական հայկական տարածքի Ադրբեջանի վերահսկողության տակ անցնելն ու ամբողջական հայաթափումը) հայկական մշակութային ժառանգության ոչնչացումներն ուղղակիորեն խախտում են արցախահայերի մշակույթի իրավունքը՝ նրանց զրկելով պատմական մշակութային ժառանգության հետ հաղորդակցվելու, այն պատմական իսկությամբ պահպանելու, սերունդներին փոխանցելու հնարավորությունից։ Պատմական արժեքների ավերածությունները մեծ ծավալներով շարունակվում են մինչ օրս՝ ոչնչացնելով հայկական հետքն Արցախում։

    Բանալի բառերԱրցախ հայկական մշակութային ժառանգություն մշակույթի իրավունք Ադրբեջան ժառանգության ոչնչացում յուրացում բռնի տեղահանում

    Բեռնել
  • Վանո Եղիազարյան - Քուչակի և հայրենների մասին Եղիշե Չարենցի ընկալումը
    12 Էջ | 229-241 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2025.1-229 |

    Ստացվել է՝ 2024-05-31 | Գրախոսվել է՝ 2024-07-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2025-03-27

    Տպագրված է 2025 N 1 (228) / Քննարկումներ

    1922 թ. տպագրված «Նարեկացու, Քուչակի պես լուսապսակ ճակատ չկա» տողը Չարենցը գրել է, երբ գիտությանը դեռևս անհայտ էր Քուչակի իրական աշուղական ստեղծագործությունը, ուստի բնական է կարծել, որ Չարենցը, այստեղ Քուչակ ասելով, նկատի է ունեցել հայրենները, մինչդեռ 1932 թ. գրված պոեմում բանաստեղծը հայրենների հեղինակներին անվանել է «քերթողներ գեղջուկ հայրենների»։

    Բանալի բառերՔուչակ հայրեններ Չարենց ստեղծագործություն ընկալում

    Բեռնել
  • Ռուբեն Սահակյան - Կամավորական շարժման մասնակից Կարապետ Թադևոսի Թարփոշյանի հուշերը
    13 Էջ | 242-255 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2025.1-242 |

    Ստացվել է՝ 2024-09-09 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2025-03-27

    Տպագրված է 2025 N 1 (228) / Հրապարակումներ

    Հայ կամավորական շարժման մասնակից, թալինաբնակ Կարապետ Թադևոսի Թարփոշյանի հուշերը տեղեկություններ են հաղորդում ոչ միայն մարտական գործողությունների, այլև հայ գյուղացու առօրյայի, նրա աշխատանքային գործունեության վերաբերյալ: Հուշագիրը ծանր մանկություն է ունեցել․ 1898 թ. մահանում են մայրն ու երկու եղբայրները, և Կ. Թարփոշյանը հարկադրված է եղել փոքր հասակից աշխատել տարբեր ասպարեզներում՝ հոտաղից մինչև ծառա: 23 տարեկանում անդամագրվել է Դրաստամատ Կանայանի II կամավորական խմբում, որի կազմում 1914–1916 թթ. մասնակցել է Կովկասյան ռազմաճակատում տեղի ունեցած մարտական տարբեր գործողություններին:
    Բեռնել
  • Ստյոպա Պետոյան - Պետրոս Մոճոռյանցի գիրքը և ցարական գրաքննությունը (1909 թ․ նոյեմբեր – 1910 թ․ հունվար) (ռուս.)
    8 Էջ | 256-264 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2025.1-256 |

    Ստացվել է՝ 2025-03-04 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 0205-03-27

    Տպագրված է 2025 N 1 (228) / Հրապարակումներ

    17 октября 1905 г. стало важной датой в истории Российской империи в связи с подписанием императором Николаем II Манифеста об усовершенствовании государственного порядка. Документ гласил о даровании населению «гражданской свободы на началах действительной неприкосновенности личности, свободы совести, слова, собраний и союзов» . Манифестом фактически отменялась цензура в Российской империи, а дела, связанные с преступлениями в сфере издательства, должны были рассматриваться судебными инстанциями.
    Բեռնել
  • Սվետլանա Մանուչարյան - Գարիկ Մկրտչյան․ Քննություն Ապարանի տարածաշրջանի բարբառային և խոսվածքային տարբերակների (համաժամանակային ուսումնասիրություն)
    4 Էջ | 265-269 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2025.1-265 |

    Ստացվել է՝ 2024-11-04 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2025-03-27

    Տպագրված է 2025 N 1 (228) / Գրախոսություններ

    Արդի հայ բարբառագիտության համար կարևորվում է յուրաքանչյուր կենդանի բարբառի և խոսվածքի համակողմանի ուսումնասիրությունն ու դրանց պահպանումը, հատկապես՝ գրական լեզվի գործառույթների ընդլայնման պայմաններում։ Գարիկ Մկրտչյանի՝ խնդրո առարկա հետազոտությամբ համաժամանակյա կտրվածքով հանրայնացվում է Ապարանի տարածքային միավորներում գործառող լեզվական միավորների ամբողջական պատկերը, տրվում են Ապարան քաղաքի և հարակից 21 գյուղերի խոսվածքների նմանություններն ու լեզվական առանձնահատկությունները:

    Բանալի բառերԱպարանի խոսվածքներ բարբառային տարբերակներ համաժամանակյա ուսումնասիրություն Բայազետի Խոյի Դիադինի Կարնո Մուշ–Ալաշկերտի Սյունիք–Արցախի բարբառային շերտեր։

    Բեռնել
  • Պետրոս Դեմիրճյան - Եվա Մնացականյան. Հովհաննես Թումանյանի ստեղծագործությունները ժամանակի գրաքննադատական մտքի գնահատմամբ
    5 Էջ | 270-275 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2025.1-270 |

    Ստացվել է՝ 2025-03-10 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2025-03-27

    Տպագրված է 2025 N 1 (228) / Գրախոսություններ

    Անցած ավելի քան մեկ դարի ընթացքում Հովհ. Թումանյանի կյանքի և ստեղծագործության մասին շատ է գրվել: Միայն հեղինակների անունների և աշխատությունների թվարկումը՝ Ա. Տերտերյանից, Ա. Ինճիկյանից, Մ. Մկրյանից, Ի. Սաֆրազբեկյանից, Հր. Թամրազյանից, Էդ․ Ջրբաշյանից մինչև Վլ. Կիրակոսյան, Ս. Հովհաննիսյան, Ա. Եղիազարյան և շատ ուրիշներ, բազմաթիվ էջեր կարող է զբաղեցնել: Գրվել է և դեռ գրվելու է, քանզի, իրոք, անսպառ է հանճարեղ գրողի թողած վաստակի ոսկե հանքը:

    Բանալի բառերՀովհ. Թումանյան գրաքննադատություն տարեգրություն ավանդույթ նորարարություն մեթոդաբանական սկզբունքներ:

    Բեռնել
  • Զարուհի Հակոբյան - Թորոս Թորամանյան (ծննդյան 160-ամյակի առթիվ)
    6 Էջ | 276-282 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2025.1-276 |

    Ստացվել է՝ 2025-01-14 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2025-03-27

    Տպագրված է 2025 N 1 (228) / Մեր երախտավորները

    Դժվար է պատկերացնել, որ դեռևս XX դարի սկզբին «հայկական ճարտարապետություն» ձևակերպում գոյություն չուներ, առավել ևս՝ վերջինիս ընկալումը որպես համաշխարհային մշակութային երևույթ: Այսօր դա անվիճելի փաստ է, և այդ գործընթացի նախահայրն է ազգային մշակույթի երախտավոր Թորոս Թորամանյանը՝ անվանի ճարտարապետ և ճարտարապետության խոշոր տեսաբան, որի ծննդյան 160 և մահվան 90-ամյակները լրացան վերջերս:
    Բեռնել
  • Տ. Գևորգ եպիսկոպոս Սարոյան - Երվանդ Գալուստի Տեր-Մինասյան (ծննդյան 145-ամյակի առթիվ)
    11 Էջ | 283-294 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2025.1-283 |

    Ստացվել է՝ 2024-10-30 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2025-03-27

    Տպագրված է 2025 N 1 (228) / Մեր երախտավորները

    Երվանդ Տեր-Մինասյանը ծնվել է 1879 թ. նոյեմ¬բերի 19-ին Արթիկի շրջանի Հառիճ գյուղում, Տեր Գալուստ քահանայի ընտանիքում: Տարրական կրթությունը ստացել է տեղի ծխական երկդասյան դպրոցում, որը բարձր առաջադիմությամբ ավարտել է 1892 թ.։ Միևնույն տարում ընդունվել է Սբ. Էջմիածնի Գևորգյան ճեմարան, որտեղ աշակերտել է այնպիսի նշանավոր գիտնականների, ինչպես, օրինակ՝ Կարապետ ծ. վրդ. Տեր-Մկրտյանը, Գարեգին վրդ. Հովսեփյանցը, Մեսրոպ վրդ. Տեր-Մովսիսյանը, գրաբարագետ Մկրտիչ Պալյանը, ռուսագետ-բանաստեղծ Լևոն Մանվելյանը, պատմաբան-բանասեր Կարապետ Կոստանյանը, Կոմիտաս Վարդապետը և այլք։
    Բեռնել
  • Կլիմենտ Հարությունյան - Հովհաննես Ստեփանի Իսակով (ծննդյան130-ամյակի առթիվ) (ռուս.)
    12 Էջ | 295-307 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2025.1-295 |

    Ստացվել է՝ 2024-10-28 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2025-03-27

    Տպագրված է 2025 N 1 (228) / Մեր երախտավորները

    Բեռնել
  • Ալբերտ Խառատյան, Անուշավան Զաքարյան - Վարդգես Միքայելյան (ծննդյան 100-ամյակի առթիվ)
    3 Էջ | 308-311 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2025.1-308 |

    Ստացվել է՝ 2025-01-10 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2025-03-27

    Տպագրված է 2025 N 1 (228) / Մեր երախտավորները

    Բացառիկ երևույթ է, որ մեկ անհատի մեջ միավորվեն մարդու, գիտնականի և քաղաքացու անանց որակները, և այս ամենը՝ միասին և միաժամանակ, նրա երկրային ողջ կյանքում: ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոս Վարդգես Ալեքսանի Միքայելյանին, որի ծննդյան 100-ամյակը լրանալու առթիվ են գրված այս տողերը, այդպիսի եզակի անհատներից էր: Եվ մեզ՝ նրա կրտսեր գործընկերների և աշակերտների համար շատ դժվար է այսօր՝ տարիների հեռավորությունից, նախապատվություն տալ նրա գործունեության մեջ սերտաճած այդ որակներից որևէ մեկին, որովհետև նա այդ բոլորը շռայլորեն ի հայտ էր բերում ամենուրեք՝ միայն իրեն հատուկ շիտակությամբ ու անմիջականությամբ:
    Բեռնել
  • Վաչագան Ավագյան - Սամվել Մուրադյան (ծննդյան 80-ամյակի առթիվ)
    5 Էջ | 312-317 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2025.1-312 |

    Ստացվել է՝ 2025-02-12 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2025-03-27

    Տպագրված է 2025 N 1 (228) / Մեր հոբելյարները

    Լրացավ անվանի գրականագետ, բանասիրական գիտությունների դոկտոր, Երևանի պետական համալսարանի (ԵՊՀ) ակադ. Հրանտ Թամրազյանի անվան հայ գրականության պատմության և գրականության տեսության ամբիոնի երկարամյա դասախոս, նույն ամբիոնի վարիչ (2001–2021 թթ․) ապա՝ պատվավոր վարիչ, պրոֆեսոր (2004 թ․) Սամվել Պարգևի Մուրադյանի ծննդյան 80-ամյակը: Նա իր կյանքի տարիներից շուրջ 60-ը նվիրել է Մայր բուհին՝ գիտությանը, գրականությանը և սերունդներ կրթելու պատասխանատու գործին:
    Բեռնել
  • Աշոտ Մելքոնյան - Գոհար Վարդումյան (ծննդյան 75-ամյակի առթիվ)
    3 Էջ | 318-321 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2025.1-318 |

    Ստացվել է՝ 2025-02-08 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2025-03-27

    Տպագրված է 2025 N 1 (228) / Մեր հոբելյարները

    Պատմաբան, ազգագրագետ, մշակութաբան Գոհար Վարդումյանը հայագիտության այն ներկայացուցիչներից է, որի գիտական ու մանկավարժական կենսագրությունը բազմազան է և արգասաբեր: Շուրջ կեսդարյա իր գործունեության ընթացքում զբաղվում է տարաբնույթ խնդիրների ուսումնասիրությամբ՝ խորանալով հատկապես հայոց և համաշխարհային քաղաքակրթական արժեքների հետազոտության մեջ:Գ. Վարդումյանը ծնվել է 1950 թ. փետրվարի 13-ին Երևանում: Դպրոցն ավարտելով 1967 թ. մեդալով՝ ընդունվել է Երևանի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետի անգլիական բաժինը:
    Բեռնել
  • Հենրիկ Խաչատրյան - "Քաղաքակրթական և մշակութային երկխոսությունը Կովկասում" միջազգային համաժողով (ռուս.)
    2 Էջ | 322-324 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2025.1-322 |

    Ստացվել է՝ 2024-12-02 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2025-03-27

    Տպագրված է 2025 N 1 (228) / Գիտական կյանք

    Բեռնել
  • Մերի Կիրակոսյան - Երիտասարդ հայ արվեստաբանների գիտական տասնյոթերորդ նստաշրջանը՝ նվիրված Լևոն Հախվերդյանի ծննդյան 100-ամյակին
    3 Էջ | 325-328 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2025.1-325 |

    Ստացվել է՝ 0001-01-01 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2025-03-27

    Տպագրված է 2025 N 1 (228) / Գիտական կյանք

    ՀՀ ԳԱԱ արվեստի ինստիտուտի (ԱԻ) նախաձեռնությամբ 2024 թ. դեկտեմբերի 18–19-ը գումարվեց Երիտասարդ հայ արվեստաբանների գիտական տասնյոթերորդ նստաշրջանը: Բացումը և լիագումար նիստերը տեղի ունեցան դեկտեմբերի 18-ին՝ ԳԱԱ նախագահության նիստերի դահլիճում, իսկ նիստերը՝ դեկտեմբերի 19-ին, ԳԱԱ պատմության ինստիտուտի նիստերի դահլիճում: Նստաշրջանը նվիրվեց Արվեստի ինստիտուտի նախկին տնօրեն (1987–2003 թթ․), ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ, ՀԽՍՀ Պետական մրցանակի դափնեկիր, ԳԱԱ ակադեմիկոս Լևոն Հովհաննեսի Հախվերդյանի ծննդյան 100-ամյա հոբելյանին։
    Բեռնել
  • - Արվեստի ինստիտուտի երաժշտագետները՝ Հայկական ուսումնասիրությունների միջազգային ընկերակցության համաժողովում
    1 Էջ | 329-330 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2025.1-329 |

    Ստացվել է՝ 0001-01-01 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2025-03-27

    Տպագրված է 2025 N 1 (228) / Լրատու

    Հունվարի 9–11-ը Ժնևի ու Լոզանի համալսարաններում տեղի ունեցավ Հայկական ուսումնասիրությունների միջազգային ընկերակցության (AIEA) 16-րդ գլխավոր համաժողովը, որի աշխատանքներին մասնակցեց ԳԱԱ արվեստի ինստիտուտի պատվիրակությունը:Երաժշտության բաժնի առաջատար գիտաշխատող, ՀՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ, արվեստագիտության դոկտոր, պրոֆեսոր Աննա Արևշատյանի «Տիգրան Մանսուրյանի նորօրյա շարականերգությունը» (ֆրանսերեն) զեկուցումը նվիրված էր հայ ժամանակակից երաժշտության ականավոր ներկայացուցիչ Տիգրան Մանսուրյանի՝ վերջին տասնամյակների այն երկերին, որոնցում տեղ են գտել կոմպոզիտորի ոճական զարգացման ուշագրավ դրսևորումները՝ շրջադարձ դեպի հայ հոգևոր երգարվեստն ու պոեզիան:
    Բեռնել
  • - «Հայոց պատմության» ակադեմիական բազմահատորյակի առաջին հատորի երկրորդ գրքի շնորհանդեսը
    1 Էջ | 331-332 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2025.1-331 |

    Ստացվել է՝ 0001-01-01 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2025-03-27

    Տպագրված է 2025 N 1 (228) / Լրատու

    Մարտի 18-ին ԳԱԱ նախագահության նիստերի դահլիճում տեղի ունեցավ «Հայոց պատմություն» ակադեմիական բազմահատորյակի առաջին հատորի երկրորդ գրքի շնորհանդեսը: Հատորի ստեղծմանը մասնակցել են Հին Հայաստանի պատմության տարբեր բնագավառների առաջատար գիտնականներ: Պատասխանատու խմբագիրն է ԳԱԱ պատմության ինստիտուտի տնօրեն, պ. գ. դ., պրոֆ., ակադեմիկոս Աշոտ Մելքոնյանը: Այս հրատարակությունն ունի գիտաքաղաքական մեծ նշանակություն: Հայ ժողովրդի պատմության նախորդ ակադեմիական բազմահատորյակի առաջին հատորը հրատարակվել էր ավելի քան կես դար առաջ՝ 1971 թվականին:
    Բեռնել
  • Ավետիս Հարությունյան - Վանի 1915 թ. «ապստամբության» հայեցակարգի ժխտելիության հարցի շուրջ
    30 Էջ | 3-33 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2025.2-3 |

    Ստացվել է՝ 2025-05-15 | Գրախոսվել է՝ 2025-05-22 | Ընդունվել տպագրության՝ 2025-07-11

    Տպագրված է 2025 N 2 (229) / Պատմություն

    Վանի 1915 թ․ «ապստամբության» հիմնահարցն ունի ինչպես քաղաքական, այնպես էլ գիտական մեծ կարևորություն, քանի որ այն պատճառ դարձավ Օսմանյան կայսրության մեջ բնակվող հայ և թուրք ժողովուրդների հարաբերությունների վատթարացմանն ու Հայոց ցեղասպանության իրականացման շարժառիթներից:

    Բանալի բառերՎանի 1915 թ․ «ապստամբություն» ինքնապաշտպանություն կոտորած ժխտելիություն խռովություն պանթուրքիզմ Հայոց ցեղասպանություն թուրքական դիվանագիտություն եվրոպական դիվանագիտական տեսակետներ:

    Բեռնել
  • Հենրիկ Խաչատրյան - Մարզպանական Հայաստանի եկեղեցական թեմական բաժանումը (428– 630-ական թվականներ)
    16 Էջ | 34-50 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2025.2-34 |

    Ստացվել է՝ 2025-03-26 | Գրախոսվել է՝ 2025-03-28 | Ընդունվել տպագրության՝ 2025-07-11

    Տպագրված է 2025 N 2 (229) / Պատմություն

    Հայոց եկեղեցին իր կառուցվածքով և գործառույթներով հայկական պետականության անբաժանելի մաս է կազմում։ Եկեղեցու պատմության, թեմական կառուցվածքի, առանձին թեմերի անցած ուղու և կարգավիճակի, պետություն-եկեղեցի, եկեղեցի-իշխանական դաս հարաբերությունների, ինչպես նաև անկախ պետականության բացակայության պայմաններում եկեղեցու արտաքին փոխհարաբերությունների ուսումնասիրությունը ձեռք է բերում կարևոր նշանակություն։

    Բանալի բառերՄարզպանական Հայաստան Ուխտանես եպիսկոպոս թեմ եպիսկոպոսություն եկեղեցաժողով Բագրևանդ Մարդպետական։

    Բեռնել
  • Վահե Սարգսյան - Ջավախահայության կյանքի արտացոլումը "Ջավախք" ամսաթերթի էջերում (1990-ական թվականների սկիզբ)
    21 Էջ | 51-72 |

    Ստացվել է՝ 2025-05-15 | Գրախոսվել է՝ 2025-06-24 | Ընդունվել տպագրության՝ 2025-07-11

    Տպագրված է 2025 N 2 (229) / Պատմություն

    Ջավախք ժողովրդական շարժման հիմնադրած Ջավախք ամսաթերթը կարճ ու երկարատև ընդմիջումներով հրատարակվել է Ախալքալաքում 1990–1998 թվականներին: Չնայած անկանոն հաճախականությամբ և սահմանափակ տպաքանակով լույս տեսնելու իրողությանը՝ ԽՍՀՄ փլուզման և Վրաստանի անկախության առաջին տարիներին Ջավախք-ը նոր խոսքի ու մտքի տարածման հարթակ էր ջավախահայ հասարակական-քաղաքական կյանքում:

    Բանալի բառերՎրաստան ջավախահայություն "Ջավախք" ժողովրդական շարժում "Ջավախք" ամսաթերթ աջակցություն Արցախին:

    Բեռնել
  • Հերիքնազ Որսկանյան - Ականավոր հայագետ Մանուկ Աբեղյանը` ակադեմիական գիտության ակունքներում
    27 Էջ | 73-100 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2025.2-73 |

    Ստացվել է՝ 2025-04-18 | Գրախոսվել է՝ 2025-05-22 | Ընդունվել տպագրության՝ 2025-07-11

    Տպագրված է 2025 N 2 (229) / Գրականագիտություն

    Հայ բանասիրության կարկառուն ներկայացուցիչներից է փիլիսոփայության, բանասիրական գիտությունների դոկտոր, գիտության վաստակավոր գործիչ, Հայաստանի ԳԱ ակադեմիկոս Մանուկ Աբեղյանը։ Նրա հետազոտությունները հիմնարար նշանակություն են ունեցել հայագիտության մի քանի ճյուղերում՝ բանագիտություն, գրականագիտություն, լեզվաբանություն: Նա դրել է հայկական տաղաչափության գիտական ուսումնասիրության հիմքը:

    Բանալի բառերՄանուկ Աբեղյան մանկավարժ ազգային-հասարակական գործիչ հայագետ ուղղագրական բարեփոխումներ տաղաչափություն տեսություն մեթոդաբանություն։

    Բեռնել
  • Արմեն Մանուկյան - Նիկոլ Աղբալյան. կյանքը և գործունեությունը
    22 Էջ | 101-123 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2025.2-101 |

    Ստացվել է՝ 2025-03-03 | Գրախոսվել է՝ 2025-03-14 | Ընդունվել տպագրության՝ 2025-07-11

    Տպագրված է 2025 N 2 (229) / Գրականագիտություն

    Նիկոլ Աղբալյանը XIX դ. վերջի և XX դ. առաջին կեսի հայ նշանավոր մտավորականներից է, գրականագետ, գրաքննադատ, հանրային, քաղաքական, պետական գործիչ ու մանկավարժ: Նրա՝ որպես մարդու, հայի և գործչի ձևավորման վրա մեծ ազդեցություն են ունեցել իր ծննդավայրը՝ Թիֆլիսի Հավլաբար թաղը, Սայաթ-Նովայի արվեստը, միջնադարյան հայ գրականությունը, եվրոպական ու ռուս գրականությունը և քննադատական միտքը, ինչպես նաև՝ խոր հարգանքն ու սերը Հայ առաքելական եկեղեցու նկատմամբ:
    Բեռնել
  • Սուսաննա Հովհաննիսյան - Պատմությունը Հովհաննես Թումանյանի անավարտ երկերում (պատմական դրամաներ և պատմվածքներ)
    12 Էջ | 124-136 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2025.2-124 |

    Ստացվել է՝ 2025-01-20 | Գրախոսվել է՝ 2025-02-13 | Ընդունվել տպագրության՝ 2025-07-11

    Տպագրված է 2025 N 2 (229) / Գրականագիտություն

    Հովհաննես Թումանյանի պատմափիլիսոփայական աշխարհայեցողությունն արտահայտվել է անավարտ երկերում, որոնք առայսօր առանձին ուսումնասիրության նյութ չեն դարձել, թեև տպագրվել են բանաստեղծի 2022 թ․ Երկերի լիակատար ժողովածուի V հատորում։ Գրողի պատմագիտական հայացքների քննաբանությունն ունի արդիական նշանակություն և պայմանավորված է վերջին տարիներին անվտանգային խնդիրների սրվելով՝ հայ ազգի և նրա պետականության դեմ արտաքին ուժերի չավարտվող պատերազմով։

    Բանալի բառերՀովհաննես Թումանյան Հայոց պատմություն պատմական դրամաներ Անիի կործանումը "Արտավազդ Բ" "Հովհաննես թագավոր" կամ "Սմբատ Բ" "Պատերազմի տպավորություններից":

    Բեռնել
  • Տորք Դալալյան - Վիպաբանական ընդհանուր սխեմաները հայկական և օսական էպոսներում
    19 Էջ | 137-156 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2025.2-137 |

    Ստացվել է՝ 2025-03-18 | Գրախոսվել է՝ 2025-04-04 | Ընդունվել տպագրության՝ 2025-07-11

    Տպագրված է 2025 N 2 (229) / Բանագիտություն

    Հայոց երեք էպոսները՝ ազգածնական, հեթանոսական ու միջնադարյան-քրիստոնեական, ինչպես և օսական Նարթյան էպոսը իրենց վերջնական ձևավորումը ստացել են պատմական տարբեր ժամանակաշրջաններում։ Հայկյանների ազգածնական էպոսի ձևավորումն ավարտվել է մ․ թ․ ա․ IX–VIII դդ․, Երգք վիպասանաց կամ Վիպասանք հեթանոսական էպոսի կազմավորումը՝ մ․ թ․ ա․ II – մ․ թ․ I դդ, իսկ Սասնա ծռեր-ը՝ վերջնական տեսք ստացել է գլխավորաբար IX–X դդ։

    Բանալի բառերէպոս քառաճյուղ կառուցվածք ամպրոպային նախակերպար երկվորյակներ եռորյակներ "միհրական" հերոս գլխավոր վիշապամարտիկ հերոս մեռնող-հառնող հերոս։

    Բեռնել
  • Թամար Հայրապետյան - Չափահասության խորհրդածեսի դրսևորումը հայկական և իտալական մի հեքիաթախմբում
    16 Էջ | 157-173 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2025.2-157 |

    Ստացվել է՝ 2025-02-10 | Գրախոսվել է՝ 2025-02-13 | Ընդունվել տպագրության՝ 2025-07-11

    Տպագրված է 2025 N 2 (229) / Բանագիտություն

    Գերմանացի բանագետ Հանս-Յորգ Ութերի Ժողովրդական հեքիաթների տիպերի միջազգային նշացանկի (կատալոգ) 408 թվահամարին համապատասխանող հայկական Երեք հավկիթ և իտալական Երեք նարինջ հեքիաթախմբի համեմատական քննությունը ցույց է տալիս, որ տարիքային մի խմբից անցումը մյուսին, տարբեր ժողովուրդների բանահյուսության մեջ ունեցել է զանազան դրսևորումներ ու խորհրդանշանային ծածկագրեր, բայց բոլորն էլ ամենակարևորը համարել են նախամուսնական չափահասության կարգն անցնելու ծեսի հաղթահարումը:

    Բանալի բառերչափահասության խորհրդածես հայկական և իտալական հեքիաթախումբ Հանս-Յորգ Ութեր արխայիկ մտածողություն նարինջ հավկիթ (ձու) հեքիաթ խորհրդանշան սյուժե առասպել:

    Բեռնել
  • Սամվել Ռամազյան - Թյուրքական էպոսը և Թեոդորոս Գավրասը. իշխան, զորավար և նահատակ (ռուս.)
    34 Էջ | 174-208 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2025.2-174 |

    Ստացվել է՝ 2025-06-06 | Գրախոսվել է՝ 2025-06-18 | Ընդունվել տպագրության՝ 2025-07-11

    Տպագրված է 2025 N 2 (229) / Բանագիտություն

    Դեդե Քորքութ թյուրքական էպոսը ձևավորվել է Կենտրոնական Ասիայում, սակայն թյուրք-օղուզական ցեղերի՝ դեպի Փոքր Ասիա առաջխաղացման արդյունքում V գլխից սկսած էպոսի աշխարհագրական միջավայրը փոխադրվում է Հայկական լեռնաշխարհ, որտեղ էլ ընթացել է դրա վերջնական ձևավորումը: Կարևոր հանգամանք է էպոսի VI գլխում օղուզների հակառակորդ, Տրապիզոնի և Բաբերդի քրիստոնյա տիրակալ Թագավորի (Tagavor) կերպարի առկայությունը:

    Բանալի բառերԹեոդորոս Գավրաս Բյուզանդիա Պոնտոս Տրապիզոն Հայաստան Թագավոր (Թաքֆուր) "Դեդե Քորքութ" թյուրքեր:

    Բեռնել
  • Վիկտոր Կատվալյան - Լոռու խոսվածքին հատուկ որոշ բառերի մասին (համեմատական վերլուծություն)
    16 Էջ | 209-225 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2025.2-209 |

    Ստացվել է՝ 2025-05-23 | Գրախոսվել է՝ 2025-05-29 | Ընդունվել տպագրության՝ 2025-07-11

    Տպագրված է 2025 N 2 (229) / Լեզվաբանություն

    Յուրաքանչյուր բարբառ կամ խոսվածք բնութագրվում է յուրահատուկ բառապաշարով, որը, բարբառային այլ միավորների բառապաշարի հետ հանդես բերելով ընդհանրություններ ու տարբերություններ, դրսևորվում է իբրև իմաստաբանական, բառակազմական ու ծագումնաբանական ուրույն հատկանիշներ ունեցող մի համակարգ։ Բառապաշարի քննությունը ևս կարևոր է ոչ միայն բարբառային խոսքի ամբողջական հետազոտության առումով, այլ նաև բարբառային միավորների հարաբերություններն ու ազդեցությունները որոշելու տեսանկյունով, մանավանդ երբ առկա են վիճահարույց հարցեր։

    Բանալի բառերԼոռու խոսվածք բառապաշար ազդեցություն փոխառություն լեզվամտածողություն իմաստային տեղաշարժ բաղադրյալ բառեր բառարան։

    Բեռնել
  • Գոհար Վարդումյան, Կարեն Թոխաթյան - Հայաստանի ժայռապատկերները և դրանց միջավայրը որպես սրբազան տարածք (անգլ.)
    20 Էջ | 226-246 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2025.2-226 |

    Ստացվել է՝ 2025-05-13 | Գրախոսվել է՝ 2025-05-07 | Ընդունվել տպագրության՝ 2025-07-11

    Տպագրված է 2025 N 2 (229) / Մշակութաբանություն

    Հին Հայաստանում սրբավայրերը բազմազան են եղել՝ տաճարներ, բագիններ, մեհյաններ։ Դրանք ծառայել են պաշտամունքին ու դրա տարաբնույթ դրսևորումներին, որոնցում կարևորվում էին արարողակարգը, ծիսական ավանդույթը և այլն: Վաղնջական ժամանակներում պաշտամունքային ուրույն միջավայր է եղել նաև ժայռապատկերը: Պաշտամունքային տարրերը զանազան դրսևորումներով առկա են շատ տեսարաններում ու հորինվածքներում:

    Բանալի բառերՀայաստան ժայռապատկեր պաշտամունք դիցաբանություն աշխարհարարում հմայանք ծես երևակայական էակ տիեզերաբանական պատկերացումներ Հայկ նահապետ վիշապ խորհրդանշան:

    Բեռնել
  • Գարեգին Թումանյան - Արցախի սկյութական մշակութային հատկանիշներով դամբարանները
    14 Էջ | 247-261 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2025.2-247 |

    Ստացվել է՝ 2025-04-25 | Գրախոսվել է՝ 2025-04-29 | Ընդունվել տպագրության՝ 2025-07-11

    Տպագրված է 2025 N 2 (229) / Հնագիտություն և ազգագրություն

    Հայկական լեռնաշխարհի արևելքում սկյութական ցեղերի երբեմնի ներկայության փաստը վաղուց է արժանացել ուսումնասիրողների ուշադրությանը։ Հավանական է՝ Մեծ Հայքի Ուտիք նահանգում գտնվող Գանձակի հարթավայրը, որը հայերի կողմից անվանակոչվեց Շակաշեն, Այսրկովկաս ներթափանցած սկյութական ցեղերի կենտրոնացման վայրերից էր։ Այդ տարածաշրջանին սահմանակից Արցախ նահանգի որոշ դամբանաբլուրների մասին դեռևս մեկ դար առաջ կարծիք է հայտնվել, որ դրանք կառուցվել են սկյութների կողմից։

    Բանալի բառերԱրցախ դամբարան դամբանադաշտ ննջեցյալ ձի սանձ հատկանիշ սկյութական նետասլաք։

    Բեռնել
  • Արարատ Հակոբյան - Հայ պատմիչներն ու պատմաբանները հայոց պատմության պարբերացման հիմնահարցի շուրջ (V դ. – XX դ. սկիզբ)
    21 Էջ | 262-283 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2025.2-262 |

    Ստացվել է՝ 2025-05-23 | Գրախոսվել է՝ 2025-06-05 | Ընդունվել տպագրության՝ 2025-07-11

    Տպագրված է 2025 N 2 (229) / Քննարկումներ

    Հայ պատմագրության կարևոր հիմնահարցերից է հայոց պատմության պարբերացումը, որը, անշուշտ, նպաստում է Հայաստանի ու հայ ժողովրդի պատմական անցյալի համակարգված շարադրման, գիտական հետազոտության մակարդակի բարձրացման և պատմական ճշմարտության բացահայտման իմաստով: Հայ պատմիչ-պատմագիրների հարուստ գրավոր ժառանգությունը հիմք է տալիս ասել, որ ի սկզբանե փորձեր են արվել հայոց պատմության պարբերացման ուղղությամբ:

    Բանալի բառերպատմիչ-պատմաբաններ Խորենացի Հայաստան պատմության պարբերացում հասարակարգ Չամչյան Ալիշան Լեո Ադոնց:

    Բեռնել
  • Մհեր Նավոյան - Աննա Արևշատյան․ Տիգրան Մանսուրյան
    4 Էջ | 284-288 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2025.2-284 |

    Ստացվել է՝ 2025-03-16 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2025-07-11

    Տպագրված է 2025 N 2 (229) / Գրախոսություններ

    ՀՀ ԳԱԱ արվեստի ինստիտուտի գիտական խորհրդի որոշմամբ լույս է ընծայվել ՀՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ, արվեստագիտության դոկտոր, պրոֆեսոր, Արվեստի ինստիտուտի երաժշտության բաժնի առաջատար գիտաշխատող Աննա Արևշատյանի «Տիգրան Մանսուրյան» մենագրությունը։ Այն նվիրված է կոմպոզիտորի 85-ամյակին։

    Բանալի բառերՏիգրան Մանսուրյան ազգային Կոմիտաս խմբերգային նվագարանային ստեղծագործություն ժառանգություն:

    Բեռնել
  • Աշոտ Գալստյան - Արսեն Հարությունյան. Սուրբ Էջմիածնի Մայր տաճարի քարե տարեգրությունը
    2 Էջ | 289-291 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2025.2-289 |

    Ստացվել է՝ 2024-12-15 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2025-07-11

    Տպագրված է 2025 N 2 (229) / Գրախոսություններ

    Մայր տաճարի վիմագրերը, թեև ոչ ամբողջական ընդգրկմամբ, վաղուց ի վեր եղել են հայագետների ուշադրության կիզակետում: Դրանցից մի քանիսը տեղ են գտել դեռևս XIX դարի և նախորդ դարասկզբի տեղագրական-նկարագրական բնույթի աշխատություններում :

    Բանալի բառերՄայր տաճար Սբ Էջմիածին կաթողիկոս վիմագիր գրաֆիտային հիշատակագրություն ուխտավոր-նվիրատու տարեգրություն:

    Բեռնել
  • Սուրէն Դանիէլեան - Վաչէ Պարտիզունի (ծննդյան 110-ամյակի առթիվ)
    5 Էջ | 292-297 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2025.2-292 |

    Ստացվել է՝ 2025-04-07 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2025-07-11

    Տպագրված է 2025 N 2 (229) / Մեր երախտավորները

    Խ․ Աբովեանի անուան հայկական պետական մանկավարժական համալսարանի հայագիտական ակունքներն արգասաւորած սիւներից մէկն է եղել Վաչէ Պարտիզունին (ծննդեան աւազանով՝ Թադէոսեան), որի անմնացորդ ծառայութիւնը գիտութեանը եւ հայ գրականութեան բազմահազար ուսուցիչների՝ յիսուն եւ աւելի տարիների մասնագիտական պատրաստման գործին վաղուց դարձել է նրա բերած նուիրումի բացառիկ խորհրդանշան։
    Բեռնել
  • Հրաչյա Բալոյան - Գրիգոր Գրիգորյան (ծննդյան 95-ամյակի առթիվ)
    5 Էջ | 298-303 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2025.2-298 |

    Ստացվել է՝ 2025-05-06 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2025-07-11

    Տպագրված է 2025 N 2 (229) / Մեր երախտավորները

    Սյունյաց աշխարհի պատմության լավագույն գիտակներից և իրեն ճանաչողների նվիրական հուշաշխարհում անկորնչելի տեղ ունեցող անհատներից է վիմագրագետ, պատմական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր, գիտության վաստակավոր գործիչ Գրիգոր Գրի¬գորյանը։
    Բեռնել
  • Հենրիկ Էդոյան - Պետրոս Դեմիրճյան (ծննդյան 75-ամյակի առթիվ)
    5 Էջ | 304-309 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2025.2-304 |

    Ստացվել է՝ 2025-05-22 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2025-07-11

    Տպագրված է 2025 N 2 (229) / Մեր հոբելյարները

    Բանասիրական գիտությունների դոկտոր, ՀՀ ԳԱԱ Մ. Աբեղյանի անվան գրականության ինստիտուտի Հայ նոր գրականության բաժնի առաջատար գիտաշխատող, գրաքննադատ, գրականագետ, թարգմանիչ, մանկավարժ, ազգային-պետական և գրական-մշակութային գործիչ, Հայաստանի գրողների միության (ՀԳՄ) և Ժուռնալիստների միության անդամ Պետրոս Դեմիրճյանի կենսական բազմակողմանի ուղին ավելի քան կեսդարյա պատմություն ունի, որի մեջ արտացոլված է մեր հոգեմտավոր կյանքի մի զգալի ժամանակահատված, մշակութային, ավելի կոնկրետ՝ գրական զարգացման մի մեծ, դժվար և խիտ շրջան՝ 1970-ականներից մինչև մեր օրերը:
    Բեռնել
  • - Սերգեյ Վարդանյան
    4 Էջ | 310-314 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2025.2-310 |

    Ստացվել է՝ 0001-01-01 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 0001-01-01

    Տպագրված է 2025 N 2 (229) / Լրատու

    Հայագիտության մեջ ոսկե տառերով է գրված ՀՀ ԳԱԱ հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտի Բանագիտության բաժնի գիտաշխատող, Աբխազիայի հայ գրողների «Սևծովյան այգաբաց» գրական միավորման Պատվավոր անդամ (2012 թ․) Սերգեյ Վարդանյանի անունը, ով ավելի քան կես դար զբաղվել է հայագիտությամբ և հատկապես՝ Համշենի հայերի բանահյուսության և ազգագրության ուսումնասիրությամբ։
    Բեռնել
  • Աշոտ Սարգսյան - Ագաթանգեղոսի “Հայոց պատմության” թվագրման հիմքերի շուրջ
    21 Էջ | 3-24 | DOI՝ DOI: 10.54503/0135-0536-2025.3-3 |

    Ստացվել է՝ 2025-06-11 | Գրախոսվել է՝ 2025-06-16 | Ընդունվել տպագրության՝ 2025-11-17

    Տպագրված է 2025 N 3 (230) / Պատմություն

    Միջնադարյան պատմագրության հուշարձանների ստեղծման ժամանակը որոշելիս, որպես կանոն, առաջնային նշանակություն ունեն հենց հեղինակների վկայությունները։ Սրանից ելնելով՝ Ագաթանգեղոսի «Հայոց պատմությունը», սկսած V դարից, ավանդաբար համարվել է հայ առաջին պատմագրական աշխատությունը և վերագրվել IV դարի սկզբին։ Սակայն պատմիչների վկայությունները երբեմն նաև չեն համապատասխանում իրականությանը։ Նման դեպքերում պատմական երկի թվագրման համար դիմում են բանասիրական, տեքստաբանական, պատմական-աղբյուրագիտական փաստարկների։

    Բանալի բառերԱգաթանգեղոս "Հայոց պատմություն" պատմագրություն քաղաքական օրակարգ հուշարձանի թվագրում քաղաքական շարժառիթ Գրիգոր Լուսավորիչ Խորենացի Կորյուն "Ոսկեդար"

    Բեռնել
  • Միքայել Բադալյան - Անհայտ գրային նշաններ Երևանի ուրարտական դամբարանից (անգ․)
    15 Էջ | 25-40 | DOI՝ DOI: 10.54503/0135-0536-2025.3-25 |

    Ստացվել է՝ 2025-11-16 | Գրախոսվել է՝ 2025-11-24 | Ընդունվել տպագրության՝ 2025-11-17

    Տպագրված է 2025 N 3 (230) / Պատմություն

    Երևանի ուրարտական (բիայնական) դամբարանը գտնվում է Հայաստանի Հանրապետության մայրաքաղաք Երևանում՝ ներկայիս Երևան Մոլլի տարածքում: Այն 1984 թ․ բացվել է շինարարական աշխատանքների ժամանակ, այնուհետև ենթարկվել է մանրամասն ուսումնասիրության: Չնայած դամբարանի վերաբերյալ առկա են մի քանի համապարփակ աշխատություններ, սակայն դրանցում չկա անդրադարձ դամբարանի մուտքի ճակատային հատվածի քարերից մեկին և նույն ճակատային հատվածի դիմաց հայտնաբերված տուֆե երկու քարաբեկորներին արված անհայտ գրային նշաններին:

    Բանալի բառերՈւրարտու Երևանի ուրարտական դամբարան Էթիունի աքեմենյան սեպական համակարգ անհայտ գրային նշաններ Հայաստան ծածկագրություն

    Բեռնել
  • Արմեն Կարապետյան - Հայ կամավորական շարժման լուսաբանումը Հորիզոն թերթում (1914 թ․ հոկտեմբեր – 1916 թ․ հուլիս)
    16 Էջ | 41-57 | DOI՝ DOI: 10.54503/0135-0536-2025.3-41 |

    Ստացվել է՝ 2025-09-07 | Գրախոսվել է՝ 2025-10-31 | Ընդունվել տպագրության՝ 2025-11-17

    Տպագրված է 2025 N 3 (230) / Պատմություն

    Հայ կամավորական շարժումը պայմանավորված էր հայության պատմաքաղաքական ճակատագրի նախորդ ընթացքով, երբ XIX դարավերջից Արևմտյան Հայաստանում սկիզբ առավ ֆիդայական շարժումը՝ զինյալ դիմակայությունն ընդդեմ Օսմանյան կայսրությունում արևմտահայության ստրկացված իրավիճակի։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի բռնկումը աշխարհասփյուռ հայությանը հույս ներշնչեց, որ եկել է այն բաղձալի պահը, երբ օրակարգում է հայտնվում արևմտահայության ազատագրության հիմնահարցը։ Ինչն էլ առիթ հանդիսացավ, որ հայության տարբեր հատվածների մեջ կամավորական շարժումը լայն թափ ստանա։

    Բանալի բառերԱռաջին համաշխարհային պատերազմ կամավորական գնդեր "Հորիզոն" պարբերական կոտորածներ գաղթականներ ինքնապաշտպանական մարտեր ցարական իշխանություն հերոս հրամանատարներ ազատագրված Վան

    Բեռնել
  • Շաքէ Մանկասարեան-Մենկեչեան (Տուպայ) - ԱՄԷ-ի հայկական համայնքի զարգացման արդի փուլի առանձնահատկութիւնները (անգ.)
    24 Էջ | 58-82 | DOI՝ DOI: 10.54503/0135-0536-2025.3-58 |

    Ստացվել է՝ 2025-10-30 | Գրախոսվել է՝ 2025-11-03 | Ընդունվել տպագրության՝ 2025-11-17

    Տպագրված է 2025 N 3 (230) / Պատմություն

    Արաբական Միացեալ Էմիրութիւններում (ԱՄԷ) հայկական համայնքի զարգացումը XXI դարու սկիզբը նշանագրուած է մի քանի յատկանշական առանձնայատկութիւններով, որոնք հետեւանք էին մի կողմից ԱՄԷ-ի պետական կեանքի զարգացման, միւս կողմից՝ ներհայկական իրադարձութիւններուն:

    Բանալի բառերԱՄԷ հայկական համայնք մամուլ եւ առցանց մետիա եկեղեցիներ միօրեայ եւ կիրակնօրեայ վարժարաններ ներգաղթ ու արտագաղթ իրադարձային վերլուծութիւն

    Բեռնել
  • Պետրոս Դեմիրճյան - Թովմաս Թերզյան. ինքնատիպ գրողը, գեղագետը, մանկավարժը
    11 Էջ | 83-94 | DOI՝ DOI: 10.54503/0135-0536-2025.3-83 |

    Ստացվել է՝ 2025-09-13 | Գրախոսվել է՝ 2025-09-30 | Ընդունվել տպագրության՝ 2025-11-17

    Տպագրված է 2025 N 3 (230) / Գրականագիտություն

    Թովմաս Թերզյանը XIX դարի երկրորդ կեսի արևմտահայ մտավորականության անվանի դեմքերից է: Հիմնական կրթությունը ստացել է ժամանակի համբավավոր հայկական կրթօջախներից մեկում՝ Վենետիկի Մխիթարյան միաբանության Մուրատ-Ռափայելյան վարժարանում: Նշանավոր ուսուցիչների՝ Ղևոնդ Ալիշանի, Արսեն Բագրատունու և այլոց հոգատար հայացքի ու հսկողության ներքո նա վաղ տարիքից ձևավորվել է որպես ազգային ու համաշխարհային դասական և արդիական արժեքների կրող, բազմակողմանի մտածողության ու հարուստ ներաշխարհի տեր անհատականություն:

    Բանալի բառերԹովմաս Թերզյան մանկավարժ բանաստեղծ թատերագիր գեղագետ թարգմանիչ

    Բեռնել
  • Աելիտա Դոլուխանյան - Ավետիք Իսահակյանի ստեղծագործությունը դարերի համար է
    28 Էջ | 95-123 | DOI՝ DOI: 10.54503/0135-0536-2025.3-95 |

    Ստացվել է՝ 2025-10-14 | Գրախոսվել է՝ 2025-10-27 | Ընդունվել տպագրության՝ 2025-11-17

    Տպագրված է 2025 N 3 (230) / Գրականագիտություն

    Ավետիք Իսահակյանը դարակազմիկ երևույթ է հայ գրականության պատմության մեջ: Նրա ստեղծագործությունը խորապես ուսումնասիրված ու գնահատված է ոչ միայն հայ գրականագիտական ու գրաքննադատական մտքի, այլև օտարազգի գրականագետների ու գրողների կողմից: Հայ ժողովուրդն այնքան եզակիություն և իմաստություն է տեսել նրա ստեղծագործության մեջ, որ նրան տվել է Վարպետ պատվանունը:

    Բանալի բառերԻսահակյան Վարպետ բազմաժանր "Աբու-Լալա Մահարի" "Ուստա Կարո" բալլադներ բանահյուսություն Հայկական հարց հոբելյան

    Բեռնել
  • Անուշավան Զաքարյան , Դավիթ Գասպարյան - Եղիշե Չարենցը Արշակ Չոպանյանի գնահատմամբ
    12 Էջ | 124-136 | DOI՝ DOI: 10.54503/0135-0536-2025.3-124 |

    Ստացվել է՝ 2025-09-23 | Գրախոսվել է՝ 2025-10-21 | Ընդունվել տպագրության՝ 2025-11-17

    Տպագրված է 2025 N 3 (230) / Գրականագիտություն

    Արշակ Չոպանյանն իր հիմնադրած Անահիտ հանդեսի, ինչպես նաև Ապագա շաբաթաթերթի էջերում ուշադիր էր Եղիշե Չարենցի անվան ու գործի հանդեպ: Դա գրական-քննադատական հոդվածների վերածվեց, երբ ծանոթացավ Չարենցի Երկերի ժողովածու-ին (2 հատորով, Մոսկվա, 1922) և Պոեմներ-ին (Կ. Պոլիս, 1923): Հաջորդեցին նաև մյուս հրատարակությունները՝ Էպիքական լուսաբաց (Երևան, 1930), Երկեր (Երևան, 1932) և Գիրք ճանապարհի (Երևան, 1933/1934): Չոպանյանը Չարենցին գնահատում էր որպես մեծ գրողի և նրա ստեղծագործությունը համարում համազգային նշանակության հոգևոր արժեք:

    Բանալի բառերՉարենց Չոպանյան Մակինցյան "Անահիտ" հանդես "Ապագա" շաբաթաթերթ Փարիզ նամակ հոդված Երևան գնահատում

    Բեռնել
  • Գոռ Աբրահամյան - Հայաստանի առաջին Հանրապետությունը և անկախության կորստի հիմնահարցը Վահան Թեքեյանի հրապարակախոսությունում (1918 –1922 թթ.)
    20 Էջ | 137-157 | DOI՝ DOI: 10.54503/0135-0536-2025.3-137 |

    Ստացվել է՝ 2025-04-30 | Գրախոսվել է՝ 2025-05-05 | Ընդունվել տպագրության՝ 2025-01-17

    Տպագրված է 2025 N 3 (230) / Գրականագիտություն

    Արևմտահայ, այնուհետև սփյուռքահայ նշանավոր գրող, հրապարակախոս, հասարակական-քաղաքական գործիչ, հայկական լիբերալ-ժողովրդավարական քաղաքական հոսանքի վառ ներկայացուցիչ Վահան Թեքեյանի (1878–1945) հրապարակախոսությունում Հայաստանի առաջին Հանրապետության ընկալումն ու մեկնաբանությունը դիտարկվում է Հայկական հարցի և ազգային պետականության վերականգնման, ապա ինքնիշխանությունից զրկման համատեքստում։

    Բանալի բառերՎահան Թեքեյան հրապարակախոսություն Հայաստանի առաջին Հանրապետություն Հայկական հարց Սփյուռք ազգային ինքնություն Արևմտյան Հայաստան

    Բեռնել
  • Lուսինե Մարգարյան - Արցախի տեղանունների բառակազմական կաղապարները
    11 Էջ | 158-169 | DOI՝ DOI: 10.54503/0135-0536-2025.3-158 |

    Ստացվել է՝ 2025-07-17 | Գրախոսվել է՝ 2025-08-04 | Ընդունվել տպագրության՝ 2025-11-17

    Տպագրված է 2025 N 3 (230) / Լեզվաբանություն

    Արցախի տեղանունների բառակազմական խմբերն առանձնացնելիս հիմք են ընդունվել տեղանունների բառակազմական կաղապարների դասակարգման դասական և ժամանակակից սկզբունքները, մասնավորապես՝ Ջահուկյանի մոտեցումը (հաշվի առնելով որոշ առանձնահատկություններ)։Ըստ այդմ՝ Արցախի տեղանունները խմբավորվել են հետևյալ կարգով.Ա. Պարզ կամ արմատական տեղանուններ. դրանք դասակարգվում են.ա) բուն արմատական տեղանուններ, երբ բառարմատն է տեղանունը,բ) տեղանվանական արմատներ, այսինքն՝ իբրև այդպիսին մտածվող և արմատական ընկալվող տեղանուններ:

    Բանալի բառերԱրցախ տեղանուն բառակազմություն կաղապար դասակարգում տեղանվանական արմատ պարզ բաղադրյալ ածանցավոր բարդ

    Բեռնել
  • Զարուհի Խաչատրյան - Պարսկերենում վկայված և Ղարաբաղի բարբառում առկա որոշ ձիանուններ
    22 Էջ | 170-192 | DOI՝ DOI: 10.54503/0135-0536-2025.3-170 |

    Ստացվել է՝ 2025-09-21 | Գրախոսվել է՝ 2025-09-25 | Ընդունվել տպագրության՝ 2025-11-17

    Տպագրված է 2025 N 3 (230) / Լեզվաբանություն

    Յուրաքանչյուր լեզվի բառապաշարի հանգամանալից քննությունը ոչ միայն կարևոր է լեզվի պատմական զարգացման, փոխառությունների, բառերի դասակարգման, ձևաբանական ու իմաստային փոխհարաբերությունների տեսանկյունից, այլ նաև նպաստում է բառապաշարի՝ նախկինում չնկատված կամ աննշան համարվող, իմաստային նոր խմբերի բացահայտմանը, վերաիմաստավորմանը, տարբեր լեզուներում նույն թեմատիկ դաշտերի համադրմանը և այս ամենով հանդերձ՝ լեզվի հարստության չափմանը:

    Բանալի բառերՂարաբաղի բարբառ ձիանուններ պարսկերեն իրանական ծագում արաբերեն փոխառություն իմաստային փոփո¬խություն բառապաշար բառարան

    Բեռնել
  • Աշոտ Մանուչարյան - Սյունյաց գահակալ իշխանների Արևիքի ճյուղը
    6 Էջ | 193-199 | DOI՝ DOI: 10.54503/0135-0536-2025.3-193 |

    Ստացվել է՝ 2025-11-05 | Գրախոսվել է՝ 2025-11-11 | Ընդունվել տպագրության՝ 2025-11-17

    Տպագրված է 2025 N 3 (230) / Հնագիտություն

    ՀՀ Սյունիքի մարզի Մեղրու տարածաշրջանում վիմագրագիտական հավաքչական գործունեության, շրջագայությունների ընթացքում ընդօրինակված արձանագրությունների շարքում առանձնանում են X դարի առաջին կեսի չորս խաչքարային հիշատակագրություններ, որոնցում, ըստ էության, հիշատակվում են Սյունյաց լեռնաշխարհի պատմական Արևիք գավառի գահակալ իշխաններ: Նրանց մասին պատմագիրները լռում են:

    Բանալի բառերՍյունիք Արևիք Մեղրի գահակալ իշխան եկեղեցի խաչքար վիմագիր

    Բեռնել
  • Արմեն Պետրոսյան - Հնդեվրոպական պատանեկան "Սև" եղբայրությունները, առասպելական երկվորյակները և քաղաքների հիմնումը
    20 Էջ | 200-220 | DOI՝ DOI: 10.54503/0135-0536-2025.3-200 |

    Ստացվել է՝ 2025-09-07 | Գրախոսվել է՝ 2025-10-31 | Ընդունվել տպագրության՝ 2025-11-17

    Տպագրված է 2025 N 3 (230) / Քննարկումներ

    Հնդեվրոպաբանության մեջ վերականգնվում է պատանի ռազմիկների եղբայրությունների ինստիտուտը։ Նրանք, ավագ առաջնորդների ղեկավարությամբ, որսորդությամբ և ավազակությամբ մի քանի տարի ապրում էին ցեղի տարածքի ծայրամասերում։ Միայն դրանից հետո, նվիրագործության ծեսն անցնելով, պատանիները կարող էին դառնալ ցեղի լիիրավ անդամներ, ամուսնանալ և ունենալ իրենց սեփականությունը։ Այդ եղբայրությունները կարևոր դեր են կատարել Եվրասիայում հնդեվրոպացիների տարածման գործում։

    Բանալի բառերհնդեվրոպական պատանեկան եղբայրություններ հնդեվրոպական առասպելաբանություն հնդեվրոպական անվանաբանություն հայ վիպական բանահյուսություն Արմավիր Ռոմովե Հռոմ

    Բեռնել
  • Ջեննի Թամարյան - Վրաստանի արտաքին գործերի նախարար Ակակի Չխենկելիի նամակը և հայտարարությունը՝ սահմանային հարցերի շուրջ (1918 թվական, սեպտեմբեր)
    8 Էջ | 221-229 | DOI՝ DOI: 10.54503/0135-0536-2025.3-221 |

    Ստացվել է՝ 2025-05-02 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2025-11-17

    Տպագրված է 2025 N 3 (230) / Հրապարակումներ

    Առաջին համաշխարհային պատերազմի վերջին փուլում՝ 1918 թ., Անդրկովկասը վերաձևավորվում էր որպես աշխարհաքաղաքական նոր կենտրոն՝ ազատագրվելով նախկին կայսրությունների ազդեցությունից ու ձգտելով ձևավորել անկախ պետական կազմավորումներ։ Ռուսական կայսրության փլուզման հետևանքով ստեղծված նորանկախ պետությունները՝ Վրաստանը, Հայաստանն ու Ադրբեջանը, հայտնվել էին միաժամանակյա ճնշման տակ՝ ինչպես տարածաշրջանային ռազմական գործողությունների, այնպես էլ համաշխարհային գերտերությունների շահերի պատճառով։
    Բեռնել
  • Ֆելիքս Մովսիսյան - Սուրեն Սարգսյան․ Միհրան Տամատյան
    5 Էջ | 230-235 | DOI՝ DOI: 10.54503/0135-0536-2025.3-230 |

    Ստացվել է՝ 2025-08-05 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2025-11-17

    Տպագրված է 2025 N 3 (230) / Գրախոսություններ

    ՀՀ ԳԱԱ պատմության ինստիտուտի Նոր դարի պատմության բաժնի առաջատար գիտաշխատող, պատմական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր Սուրեն Սարգսյանի գիտական ուսումնասիրությունների շրջանակը բավական լայն է։ Նա գնահատելի աշխատանք է կատարում՝ ուսումնասիրելով հայ ազգային կուսակցությունների և պարբերական մամուլի պատմությունը, XIX դ. վերջի արևմտահայ ազգային-ազատագրական պայքարի գաղափարախոսության հեղինակների ու շարժման երևելի գործիչների կյան¬քը և հասարակական-քաղաքական գործունեությունը։

    Բանալի բառերՄիհրան Տամատյան ազգային-ազատագրական պայքար քաղաքական գործիչ Հայկական հարց անկախություն Կիլիկիա Վերակազմյալ հնչակյան ռամկավար հիմնադիր հայոց պայքարի նահապետ:

    Բեռնել
  • Հովիկ Մուսայելյան - Արցախի պատմության հիմնահարցերը ըստ սկզբնաղբյուրների և պատմագիտական գրականության (հոդվածների ժողովածու)
    3 Էջ | 236-239 | DOI՝ DOI: 10.54503/0135-0536-2025.3-236 |

    Ստացվել է՝ 2025-11-11 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2025-11-17

    Տպագրված է 2025 N 3 (230) / Գրախոսություններ

    Վերջերս ՀՀ ԳԱԱ պատմության ինստիտուտի գիտական խորհրդի որոշմամբ հրատարակվել է «Արցախի պատմության հիմնահարցերը ըստ սկզբնաղբյուրների և պատմագիտական գրականության» վերնագրով հոդվածների ժողովածուն, որը կարելի է համարել հայ պատմագիտության ձեռքբերումներից մեկը վերջին տասնամյակներում։ Ժողովածուն համակողմանիորեն ներկայացնում է Արցախի պատմության ուսումնասիրության ներկա վիճակը՝ հիմնվելով պատմական սկզբնաղբյուրների քննության և գիտական ժամանակակից մոտեցումների համադրման սկզբունքի վրա։ Գրքի գաղափարական առանցքը այն գիտական համոզմունքն է, որ Արցախի պատմության ընկալումը պետք է կառուցվի բացառապես փաստական ու սկզբնաղբյուրային հիմքերի վրա։

    Բանալի բառերԱրցախ պատմություն սկզբնաղբյուր պայքար հիմնահարց ժամանակաշրջան համակարգ

    Բեռնել
  • Լիլիա Վարդանյան - Ստեփան Լիսիցյան (ծննդյան 160-ամյակի առթիվ)
    8 Էջ | 240-248 | DOI՝ DOI: 10.54503/0135-0536-2025.3-240 |

    Ստացվել է՝ 2025-05-22 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2025-11-17

    Տպագրված է 2025 N 3 (230) / Մեր երախտավորները

    Ականավոր հայագետ, ազգագրագետ, աշխարհագրագետ, պատմաբան, գրականագետ, մանկավարժ, մանկական գրող, թարգմանիչ, գիտության վաստակավոր գործիչ, պրոֆեսոր Ստեփան Դանիելի Լիսիցյանը կյանքի գրեթե 60 տարին նվիրել է գիտությանը և հայ ժողովրդի լուսավորության գործին: Ստեփան Լիսիցյանը ծնվել է 1865 թ. սեպտեմբերի 23-ին Թիֆլիսում, հասարակական գործիչ, զինվորական բժիշկ, 1853–1856 թթ. ռուս-թուրքական պատերազմի մասնակից, գեներալ Դանիել Քրիստափորի Լիսիցյանի ընտանիքում:
    Բեռնել
  • Ալբերտ Խառատյան - Ակադեմիկոս Մկրտիչ Ներսիսյան (ծննդյան 115-ամյակի առթիվ)
    4 Էջ | 249-253 | DOI՝ DOI: 10.54503/0135-0536-2025.3-249 |

    Ստացվել է՝ 2025-09-22 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2025-11-17

    Տպագրված է 2025 N 3 (230) / Մեր երախտավորները

    Լրացավ «Պատմաբանասիրական հանդես»-ի հիմնադիր խմբագիր, ակադեմիկոս Մկրտիչ Գեղամի Ներսիսյանի ծննդյան 115-ամյակը: Մ. Ներսիսյանը ծնվել է 1910 թ. նոյեմբերի 25-ին ՀՀ Աշտարակի շրջանի Փարպի գյուղում: 1927 թ. Երևանի Խ. Աբովյանի անվան միջնակարգ դպրոցն ավարտելուց հետո ընդունվել է Երևանի համալսարանի պատմա-բանասիրական ֆակուլտետը՝ այն ավարտելով 1931 թ.:
    Բեռնել
  • Հենրիկ Հովհաննիսյան - Բաբկեն Հարությունյան (ծննդյան 100-ամյակի առթիվ)
    3 Էջ | 254-257 | DOI՝ DOI: 10.54503/0135-0536-2025.3-254 |

    Ստացվել է՝ 2025-10-25 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2025-11-17

    Տպագրված է 2025 N 3 (230) / Մեր երախտավորները

    Թատրոնի պատմությունը ժողովրդի քաղաքային կյանքի և հասարակական կազմակերպվածքի պատմության զուգահեռն է, և թատերագիտությունը՝ որպես գիտություն, ձևավորվել է այդ գիտակցությամբ ու նպատակով: Եվ կա մի էական հանգամանք, որ բարդացրել ու այսօր իսկ բարդացնում է ուսումնասիրողի աշխատանքը: Եթե հասարակությունն ստեղծում է կառավարման ձևեր, հաստատություններ ու փոխանցվող ավանդույթներ, ապա ի՞նչ է ստեղծում թատրոնը, որ այս ամենի ծանրաչափն է:
    Բեռնել
  • Թաթուլ Ասոյան - Սերգեյ Աբրահամյան (ծննդյան 100-ամյակի առթիվ)
    7 Էջ | 258-265 | DOI՝ DOI: 10.54503/0135-0536-2025.3-258 |

    Ստացվել է՝ 2025-07-07 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2025-11-17

    Տպագրված է 2025 N 3 (230) / Մեր երախտավորները

    Սերգեյ Աբրահամյանը ծնվել է 1925 թ. փետրվարի 14-ին Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության (նախկինում՝ Լեռնային Ղարաբաղի Ինքնավար Մարզ) Հադրութի շրջանի Տումի գյուղում։ 10-ամյա կրթությունն ստացել է տեղի դպրոցում։ 1942–1944 թթ․ մասնակցել է Հայրենական մեծ պատերազմին, ծանր վիրավորվել, երկար ժամանակ բուժվել, որից հետո զորացրվել է և վերադարձել հայրենի գյուղ։
    Բեռնել
  • Դոնարա Մկրտչյան (Սանկտ Պետերբուրգ) - Սուսաննա Հովհաննիսյան (ծննդյան 70-ամյակի առթիվ)
    5 Էջ | 266-271 | DOI՝ DOI: 10.54503/0135-0536-2025.3-266 |

    Ստացվել է՝ 2025-11-17 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2025-11-17

    Տպագրված է 2025 N 3 (230) / Մեր հոբելյարները

    Լրացավ ՀՀ ԳԱԱ Մանուկ Աբեղյանի անվան գրականության ինստիտուտի հայ հին և միջնադարյան գրականության բաժնի առաջատար գիտաշխատող, բ. գ. դ., դոցենտ Սուսաննա Հովհաննիսյանի 70-ամյակը։ Հայագիտության ոլորտում գրականագետի անցած ավելի քան 45-ամյա ուղին եղել է հարուստ ու արգասաբեր։ Ս. Հովհաննիսյանը ծնվել է Երևանում՝ 1955 թ. դեկտեմբերի 1-ին, Արևմտահայաստանի Մեծ Հայքի Աղձնիք նահանգի Բիթլիս (Բաղեշ) քաղաքում ծնված և Հայոց ցեղասպանությունը վերապրած Գուրգեն Հովհաննիսյանի և պատմաբան-մանկավարժ Վար¬դուշ Թորոսյանի ընտանի-քում։
    Բեռնել