Դավիթ Գյուլզատյան - Հոլովումների տիպաբանության հարցի շուրջ (գրաբարի, գրական արևելահայերենի, լատիներենի, գերմաներենի, ռուսերենի համեմատությամբ)

11 Էջ | 154-165 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2023.1-154 |

Ստացվել է՝ 2023-02-08 | Գրախոսվել է՝ 2023-03-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2023-03-23

Տպագրված է 2023 N 1 (222) / Լեզվաբանություն

Ամփոփում / Բանալի բառեր

Հոլովակիր լեզուներում հոլովման հարացույցները տարբեր սկզբունքներով են ձևավորվում: Ըստ այդ սկզբունքների էլ առանձնացվում են հոլովման տիպերը: Հարաժամանակյա հայեցակետով համեմատելով մի քանի լեզվական հորինվածքներ՝ դրանցից սեռազուրկ հոլովման համակարգերով հայերենի երկու գոյաձևի և սեռակիր հոլովման համակարգերով լեզուների համար երկու տարբեր սկզբունքով կատարում ենք հոլովման տիպերի նորովի խմբավորում:

Բանալի բառերհոլովման տիպեր միաթեք հոլովում երկթեք հոլովում նշան նշանակիչ նշանակյալ նշանային լիածավալ և միաբևեռ հոլովումներ արական հոլովումներ իգական և իգականաձև հոլովումներ չեզոք հոլովումներ:

Բեռնել

Արսեն Բոբոխյան - Աստվածները, հերոսները և սրբերը. հայոց լեռները որպես սրբազան թաղումների միջավայր

16 Էջ | 166-182 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2023.1-166 |

Ստացվել է՝ 2023-02-14 | Գրախոսվել է՝ 2023-02-25 | Ընդունվել տպագրության՝ 2023-03-23

Տպագրված է 2023 N 1 (222) / Հնագիտություն

Ամփոփում / Բանալի բառեր

Վաղ կոթողային արվեստին նվիրված իր արժեքավոր ուսումնասիրության մեջ Գարեգին Հովսեփյանը գրում է. «Քրիստոնեական արվեստի նշանավոր պատմաբան Կրաուզը մի խոսք ունի, թե ազգերի արվեստը գերեզմաններից է սկսվում. այս ճշմարիտ է ոչ միայն նախնական ազգերի համար, որոնց շինարարություններն ու ստեղծագործական երևույթները իրոք գերեզմանների հետ են կապված, այլև հետագա դարերի նոր հոսանքների ընդունելության ժամանակ, համապատասխան նոր արվեստի և մշակույթի ստեղծագործության աղբյուր է դառնում, հետզհետե հնից դեպի նորը փոխակերպվելով» :

Բանալի բառերաստվածներ հերոսներ սրբեր վիշապ բարձր լեռնային գոտիներ հնագիտական հուշարձաններ ավանդազրույցներ:

Բեռնել

Կարեն Բայրամյան - Աշխարհբեկ Քալանթարի հուշարձանապահպան գործունեությունը (1930-ական թվականներ)

12 Էջ | 183-195 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2023.1-183 |

Ստացվել է՝ 2023-02-28 | Գրախոսվել է՝ 2023-03-03 | Ընդունվել տպագրության՝ 2023-03-23

Տպագրված է 2023 N 1 (222) / Հնագիտություն

Ամփոփում / Բանալի բառեր

1930-ական թվականները քաղաքական, տնտեսական և մշակութային տեսակետից հարուստ ժամանակաշրջան էր խորհրդային պետության պատմության մեջ: Երկրում ողջ թափով ընթանում էին առաջին հնգամյա պլանի կատարման աշխատանքները: Խորհրդային Հայաստանում աննախընթաց վերելք էր ապրում սոցիալիստական շինարարությունը. կառուցվում էին գործարաններ, շարք էին մտնում նոր հիդրոէլեկտրակայաններ և այլն: Բնականաբար, այդ ամենը, անշուշտ, ոչ միայն դրական, այլև բացասական հետևանքներ էր թողնում մշակութային կյանքի վրա: Դրականն այն էր, որ գնալով ավելանում էին ժողովրդական կրթությանը և մշակույթի զարգացմանը հատկացվող միջոցները, տարեցտարի ամրանում էր տեխնիկական բազան:

Բանալի բառերԱշխարհբեկ Քալանթար Խորհրդային Հայաստան սոցիալիստական շինարարություն Հնությունների պահպանության կոմիտե հուշարձանների պահպանություն դիմակայություն հետազոտություն լուսաբանում:

Բեռնել

Ստյոպա Պետոյան - «Արցախ» անունով ամսագիր հրատարակելու Վ. Դադյանցի նախաձեռնությունը (1887–1888 թթ.) (ռուս.)

10 Էջ | 196-206 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2023.1-196 |

Ստացվել է՝ 2023-02-20 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2023-03-23

Տպագրված է 2023 N 1 (222) / Հրապարակումներ

Բեռնել

Անուշավան Զաքարյան - Դավիթ Անանուն. նամակների ընտրանի

39 Էջ | 207-246 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2023.1-207 |

Ստացվել է՝ 2022-10-18 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2023-03-23

Տպագրված է 2023 N 1 (222) / Հրապարակումներ

Ամփոփում / Բանալի բառեր

XX դ. առաջին երեսնամյակի հայ իրականության երևելի դեմքերի շարքում առանձնահատուկ տեղ ունի հայագետ, հասարակական-քաղաքական գործիչ Դավիթ Անանունը (Դավիթ Տեր-Դանիելյան, 1880–1943): Նրա գիտական, քաղաքական ու գրական ժառանգության մեջ և՛ իրենց քանակով, և; հասցեատերերի բազմազանությամբ ու, ամենակարևորը, արծարծված թեմաների և հարցերի առումով նշանակալի տեղ են գրավում գրած ու ստացած նամակներն անվանի գրողներից, գիտնականներից, հասարակական-քաղաքական և մշակութային գործիչներից, հասարակական-քաղաքական կազմակերպություններից:

Բեռնել

Ռոբերտ Ղազարյան - Արամ Քոսյան. Խեթական թագավորություն (քաղաքական պատմություն) (անգլ.)

3 Էջ | 247-250 |

Ստացվել է՝ 2023-01-17 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2023-03-23

Տպագրված է 2023 N 1 (222) / Գրախոսություններ

Բեռնել

Սուսաննա Հովհաննիսյան - Մագդա Ջանփոլադյան. «Աշխարհում միայն մեկ Հայաստան կա…»

8 Էջ | 251-259 |

Ստացվել է՝ 2022-10-03 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2023-03-23

Տպագրված է 2023 N 1 (222) / Գրախոսություններ

Ամփոփում / Բանալի բառեր

Հայ գրականագիտությունը բազմիցս է անդրադարձել այլազգի գրող-ների, գիտնականների ու քննադատների՝ Հայաստանի, հայ ժողովրդի, նրա կյանքի ու բազմադարյա պատմության մասին ուսումնասիրությունների, գեղարվեստական ու հրապարակախոսական երկերի քննությանը։ Սակայն վերջին շրջանում այդպիսի երկերը չափազանց կարևոր են և՛ մեր մշակույթի միջազգայնացման առումով, և՛ ինքներս մեզ օտարի աչքերով տեսնելու, մեր կեցությունն ու պատմությունն առավել բազմակողմանի ընկալելու, ինքներս մեզ ճանաչելու առումով։ Այս առումով առանձնանում է վերջերս լույս տեսած բ. գ. դ., պրոֆ. Մագդա Ջանփոլադյանի՝ «Աշխարհում միայն մի Հայաստան կա…» խորագրով ռուսերեն ժողովածուն։

Բանալի բառերՄ. Ջանփոլադյան Հայաստանի կերպարը Մ. Պետրովիխ Օ. Մանդելշտամ Արցախ եղեռն ռուս պոետներ:

Բեռնել

Գեղամ Հովհաննիսյան - Սարգիս Մեհրաբյան. Խանասորի Վարդանի հիշատակարանը

5 Էջ | 260-265 |

Ստացվել է՝ 2023-03-06 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2023-03-23

Տպագրված է 2023 N 1 (222) / Գրախոսություններ

Ամփոփում / Բանալի բառեր

Հայ ազգային-ազատագրական շարժման նվիրյալների կյանքի և գործունեության ուսումնասիրությունը մեր պատմագրության կարևոր ուղղություններից է: Այս համատեքստում կարևոր տեղ են զբաղեցնում առանձին գործիչների հուշերը, որոնք լույս են սփռում ժամանակաշրջանի պատմական իրադարձությունների վրա և դրանով ստանում աղբյուրագիտական արժեքի նշանակություն: XIX դարավերջի և XX դարասկզբի հայ ազգային-ազատագրական շարժման գործիչների հուշագրությունները հրատարակության նախապատրաստելու գործում զգալի աշխատանք է կատարել պ. գ. դ., ՀՀ ԳԱԱ պատմության ինստիտուտի նոր պատմության բաժնի վարիչ Ռուբեն Սահակյանը:

Բանալի բառերԽանասորի Վարդան հայ-թաթարական կռիվներ ինքնապաշտպանական մարտեր կամավորական շարժում Հայ հեղափոխական դաշնակցություն Թուրքիա Ռուսաստան:

Բեռնել

Պետրոս Դեմիրճյան - Զինաիդա Բալայան. Արցախը XIX դարի հայ գրականության մեջ

4 Էջ | 266-270 |

Ստացվել է՝ 2023-01-26 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2023-03-23

Տպագրված է 2023 N 1 (222) / Գրախոսություններ

Ամփոփում / Բանալի բառեր

Երեք տասնամյակ առաջ, Անկախության շարժման հզոր ալիքի ներքո, մասնավորապես՝ արցախյան ազգային-ազատագրական պատերազմի հաղթական ելքի և Արցախի Հանրապետության (ԱՀ) ինքնորոշմանն ուղղված իրավական քայլերի համատեքստում, օրակարգային դարձավ այդ ամենը նաև պատմագիտական, գրական-մշակութային փաստերով, վերլուծություններով հիմնավորելու և ամրապնդելու խնդիրը: Ավելորդ է ասել, որ այսօր, երբ 2020 թ. 44-օրյա պատերազմի արդյունքում, ցավոք, մենք դարձյալ կանգնել ենք հազարավոր հայ քաջորդիների կորստի և Հայոց Արցախի պատմական տարածքների մեծ մասի բռնազավթման փաստի առջև, անշուշտ, ավելի է շեշտադրվում նշված խնդրի իրականացման կարևորությունը:

Բանալի բառերԶինաիդա Բալայան Արցախ Անկախության շարժում Պլատոն Զուբով Րաֆֆի Մուրացան Ապրես Բեկնազարյանց Մակար Բարխուդարյան գրական ժանր բանագիտություն:

Բեռնել

Արտակ Վարդանյան - Վիկտոր Կատվալյան. Բայազետի բարբառի բառարան (անգլ.)

2 Էջ | 271-273 |

Ստացվել է՝ 2023-03-13 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2023-03-23

Տպագրված է 2023 N 1 (222) / Գրախոսություններ

Ամփոփում / Բանալի բառեր

In the eight decades of its existence, the Institute of Language named after H. Acharyan of the National Academy of Sciences of the Republic of Armenia has done a huge amount of work in the field of Armenian language studies, particularly in the field of Armenian dialectology. As one of the most important branches of Armenian linguistics, it has always been the center of attention for many Armenian and foreign researchers, as well as for this academic institution.

Բեռնել

- Ալմաստ Զաքարյան – 100

5 Էջ | 274-279 |

Ստացվել է՝ 2023-01-23 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2023-03-23

Տպագրված է 2023 N 1 (222) / Մեր երախտավորները

Ամփոփում / Բանալի բառեր

Լրացավ գրականագետ, Չարենցի ժառանգության արժանավոր հետազոտող Ալմաստ Գրիգորի Զաքարյանի ծննդյան 100-ամյակը: Մեծ վաստակի տեր մի անուն, որին համապատասխան բնութագրական արտահայտություն որոնելու դեպքում պետք է ասենք գրական աշխատավոր: Փառքի, մրցանակների ու պաշտոնների համար երբեք չպայքարեց. այնպես չէ, որ այդ ամենի կողքով անցավ անտարբեր, պարզապես, ըստ ժամանակի տերերի, այդ ամենը նրա համար չէին:

Բեռնել

Մագդա Ջանփոլադյան - Լևոն Մկրտչյան (ծննդյան 90-ամյակի առթիվ)

6 Էջ | 280-286 |

Ստացվել է՝ 2023-02-06 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2023-03-23

Տպագրված է 2023 N 1 (222) / Մեր երախտավորները

Ամփոփում / Բանալի բառեր

Լևոն Մկրտչի Մկրտչյանը ծնվել է 1933 թ. մար¬տի 2-ին Վրաստանի Ախալցխա քաղաքում: 1936 թ. ընտանիքը տեղափոխվում է Բաթում: Իր «Аттестат зрелости, или «А» упало, «Б» пропало» ինքնակենսագրական վիպակում հեղինակը վառ նկարագրել էր իր մանկության և պատանեկության տարիները: Այդ տարիներն այդքան էլ սովորական չէին: Երկրորդ դասարանը նա ավարտել էր գովասանագրով, սակայն երբ սկսվեց Հայրենական մեծ պատերազմը, նրան տեղափոխեցին այլ դպրոց: Ուսուցչուհին չսիրեց նրան: Եվ 11 տարեկան Լևոնին հեռացրեցին դպրոցից՝ որպես անհույս, վատ սովորող աշակերտի: Նա սկսեց փողոցներում ծխախոտ վաճառել…

Բեռնել

Ռիմա Գրիգորյան - Հարցազրույց Արմեն Պետրոսյանի հետ (ծննդյան 75-ամյակի առթիվ)

5 Էջ | 287-292 |

Ստացվել է՝ 2023-03-10 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2023-03-23

Տպագրված է 2023 N 1 (222) / Մեր հոբելյարները

Ամփոփում / Բանալի բառեր

ՌԻՄԱ ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ – Պարո՛ն Պետրոսյան, ինչպե՞ս սկսեցիք Ձեր գիտական ուղին։ ԱՐՄԵՆ ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ – Ես մանկուց սիրել եմ կարդալ, ամեն ինչ, բայց, իհարկե, հատկապես գեղարվեստական գրականություն։ Տանը հարուստ գրադարան ունեինք: Հայրս՝ գրականագետ Եղիշե Պետրոսյանն էր, և մենք ստանում էինք հայագիտական մի շարք հանդեսներ, որոնք նույնպես սիրով կարդում էի: Ութերորդ դասարանում կարդացի Աճառյանի «Լիակատար քերականության» առաջին հատորը, ապա՝ «Հայոց լեզվի պատմության» երկրորդ հատորը (առաջինը չունեինք)։ Ես կարծես նոր աշխարհ հայտնաբերեցի ինձ համար և տարվեցի նրանով։

Բեռնել

Թերեզա Շահվերդյան - Գուրգեն Կիպրոնի Խաչատրյան (ծննդյան 70-ամյակի առթիվ)

7 Էջ | 293-300 |

Ստացվել է՝ 2023-01-20 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2023-03-23

Տպագրված է 2023 N 1 (222) / Մեր հոբելյարները

Ամփոփում / Բանալի բառեր

Փետրվարի 1-ին լրացավ բ. գ. դ., պրոֆ. Գուրգեն Կիպրոնի Խա-չատրյանի ծննդյան 70-ամյակը: Աստված նրան պարգևել է ամենակարևորը՝ տոհմիկ մանկավարժի ընտանիքի զավակ լինելու բախտավորություն և բնական խելք, ջանասիրություն ու իմաստնություն: Եվ ահա շուրջ քառասուն տարի է՝ Գ. Խաչատրյանն իր գիտական ներդրումն է բերում հայ լեզվաբանական մտքի զարգացման գործում:Իր առաջին գիտական աշխատանքը՝ «Նախդիրների և նախադրությունների առնչակցությունը» («Հայոց լեզուն և գրականությունը դպրոցում», 1981, № 6, էջ 51–56) հոդվածը, լույս է ընծայել դեռևս դպրոցում հայոց լեզու և գրականություն դասավանդելու տարիներին:

Բեռնել

Մերի Կիրակոսյան - «Երիտասարդ հայ արվեստաբանների գիտական տասնհինգերորդ նստաշրջան»-ը՝ նվիրված Հայաստանի կոմպոզիտորների միության հիմնադրման 90-ամյա հոբելյանին

4 Էջ | 301-305 |

Ստացվել է՝ 2023-01-04 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2023-03-23

Տպագրված է 2023 N 1 (222) / Գիտական կյանք

Ամփոփում / Բանալի բառեր

ՀՀ ԳԱԱ արվեստի ինստիտուտի նախաձեռնությամբ 2022 թ. դեկտեմբերի 1–2 գումարվեց «Երիտասարդ հայ արվեստաբանների գիտական տասնհինգերորդ նստաշրջան»-ը՝ նվիրված Հայաստանի կոմպոզիտորների միության հիմնադրման 90-ամյա հոբելյանին: Նստաշրջանի աշխատանքներին մասնակցեցին երիտասարդ արվեստաբաններ ՀՀ ԳԱԱ արվեստի ինստիտուտից (ԱԻ), Հայաստանի գեղարվեստի պետական ակադեմիայից (ՀԳՊԱ), Ք. Քուշնարյանի անվան արվեստի դպրոցից, Երևանի պետական համալսարանից (ԵՊՀ), Ճարտարապետության և շինարարության Հայաստանի ազգային համալսարանից (ՃՇՀԱՀ), Երևանի թատրոնի և կինոյի պետական ինստիտուտից (ԵԹԿՊԻ), նաև մեկ մասնակից՝ Չինաստանից (հեռավար):

Բեռնել

Թաթուլ Ասոյան - Մայրենին ազգապահպանության հիմք

1 Էջ | 306-307 |

Ստացվել է՝ 2023-03-13 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2023-03-23

Տպագրված է 2023 N 1 (222) / Գիտական կյանք

Ամփոփում / Բանալի բառեր

Բոլոր ժամանակներում լեզուն անվերապահորեն համարվել է ազգային գոյության հիմնական երաշխիքը: Մասնավորապես, հայոց լեզուն դարերով պետականություն չունեցած հայ ժողովրդի համար դարձել է մտքի ջահ, ձեռքի սուր ու հոգևոր վահան՝ օտարների ամենակուլ ոտնձգությունների դեմ:Լեզուն ուսումնասիրվում է, նրա պահպանման ու զարգացման ուղիներ են նախանշվում, մշակվում են կիրառության ու գործադրման կանոններ, մաքրության հետ կապված խնդիրներ են լուծվում, սակայն այդ ամենը մտքի աշխատանք է, կարող ես հասկանալ ու գնահատել, բայց չզգալ և չընկալել նրա գեղեցկությունը:

Բեռնել

Վարդան Ալեքսանյան - Հովհաննես Դրասխանակերտցին հայոց պետականության գաղափարախոս կաթողիկոս

31 Էջ | 3-34 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2023.2-3 |

Ստացվել է՝ 2023-01-25 | Գրախոսվել է՝ 2023-01-30 | Ընդունվել տպագրության՝ 2023-06-19

Տպագրված է 2023 N 2 (223) / Պատմություն

Ամփոփում / Բանալի բառեր

IX դարի վերջին և X դարի առաջին քառորդին նորաստեղծ հայկական պետականության պահպանման համար պայքարում կարևոր դերակատարություն է ունեցել միջնադարյան Հայաստանի կրոնական ու քաղաքական նշանավոր գործիչ, պատմաբան, կաթողիկոս Հովհաննես Դրասխանակերտցին (898–925): Նա հայոց անկախ թագավորության հռչակման (885) ականատեսներից էր ու Հայաստանի քաղաքական ամբողջականության համար մղվող պայքարի գործուն մասնակիցը: Դրասխանակերտցին գործել է դարաշրջանային բնույթ ունեցող մի պատմափուլում, երբ արտաքին և ներքին թշնամիների դեմ պայքարում վճռվում էր հայոց պետականության շարունակականության հարցը:

Բանալի բառերՀովհաննես Դրասխանակերտցի Սմբատ Ա Աշոտ Երկաթ Յուսուֆ միասնություն հաշտարար միջնորդություն իշխաններ ներիշխանական կռիվներ քաղաքական ամբողջություն գաղափարախոս հալածանք նամակագրություն Բյուզանդիա Դվին Վասպուրական արաբական ասպատակություն:

Բեռնել

Արգիշտի Վարդանյան - Հայ-աղվանական զինակցությունը պարսկական տիրապետության դեմ (V դարի կեսին)

17 Էջ | 35-52 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2023.2-35 |

Ստացվել է՝ 2022-12-15 | Գրախոսվել է՝ 2023-01-19 | Ընդունվել տպագրության՝ 2023-06-19

Տպագրված է 2023 N 2 (223) / Պատմություն

Ամփոփում / Բանալի բառեր

Աղվանքում պետական միավորման ստեղծման պահից սկսած ՝ այն մեծ մասամբ բարիդրացիական հարաբերություններ է ունեցել իր հարևանների՝ մասնավորապես՝ Մեծ Հայքի թագավորության հետ։ Սակայն 226 թ. Սասանյան աշխարհակալության ի հայտ գալով՝ նրանք իրենց կառավարման հենց սկզբից խնդիր էին դրել վերացնել Պարսկաստանին հարևան երկրներում գոյություն ունեցող Արշակունյաց հարստության բոլոր ճյուղերը։ Այդ ճանապարհին առաջինը հայ Արշակունիներն էին, քանի որ վերջիններս, պարթև Արշակունիների անկումից հետո, այդ թվում՝ նաև IV դ. 30-ական թվականների վերջերից, Աղվանքում կառավարող Արշակունի հարստությունների մեջ գերակա դիրք էին գրավում և դրա արդյունքում առաջնությունն անցել էր հայ Արշակունիներին։

Բանալի բառերՀայաստան Այսրկովկաս Աղվանք Սասանյան Պարսկաստան Վարդան Մամիկոնյան Վասակ Սյունի Եղիշե Ղազար Փարպեցի Խաղխաղի ճակատամարտ Կուր գետ Սեբուխտ հոներ։

Բեռնել

Վահան Բայբուրդյան - Քրդերի և Քրդստանի միջնադարյան շրջանի պատմության մի շարք հարցեր քննական լույսի ներքո

11 Էջ | 53-64 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2023.2-53 |

Ստացվել է՝ 2023-04-03 | Գրախոսվել է՝ 2023-04-18 | Ընդունվել տպագրության՝ 2023-06-19

Տպագրված է 2023 N 2 (223) / Պատմություն

Ամփոփում / Բանալի բառեր

Քուրդ ժողովրդի միջնադարյան շրջանի պատմությունը չափազանց վատ է ուսումնասիրված և, ըստ էության, քրդագիտության բաց էջերից մեկն է։ Արևելագետ Վլադիմիր Մինորսկու կարծիքով մինչև IX դարը քրդերի պատմությունը պարուրված է անորոշության մշուշով ։ Դրա հիմնական պատճառն աղբյուրների սղությունն է կամ գրեթե բացակայությունը։ Արաբական աղբյուրներն անդրադառնում են քրդերի պատմությանը՝ սկսած Օմայան խալիֆայության շրջանից (661–750 թթ.)։

Բանալի բառերքրդեր խալիֆայություն արևելագետ Ուռհայեցի Տիգրիս Հայաստան:

Բեռնել

Անի Ոսկանյան - Ադանայի նահանգի հայերի 1915 թ. բնաջնջումը և ունեզրկումը

14 Էջ | 65-79 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2023.2-65 |

Ստացվել է՝ 2023-05-11 | Գրախոսվել է՝ 2023-02-24 | Ընդունվել տպագրության՝ 2023-06-19

Տպագրված է 2023 N 2 (223) / Պատմություն

Ամփոփում / Բանալի բառեր

1908 թ. երիտթուրքական հեղաշրջումից հետո 1909 թ. Ադանայի կոտորածն օսմանյան իշխանությունների կողմից իրականացվելիք ծրագրի նախանշանը հանդիսացավ: Դեռևս իշխանություն պահպանած համիդեականները և երկրի քաղաքական իրադրությանը տիրապետող «սահմանադրական» երիտթուրքերը հայերի նկատմամբ հերթական ոճրագործությունն իրականացրեցին:Ադանայի կոտորածը կազմակերպվել և իրականացվել է միաժամանակ և՛ հին, և՛ նոր վարչակազմերի կողմից: Աբդուլ Համիդի վարչախումբն այդ փաստն արդեն իսկ հաստատել էր 1890-ական թվականների հայերի զանգվածային կոտորածներով, իսկ երիտթուրքերի կառավարությունը դա ապացուցում է Սալոնիկի 1911 թ. գաղտնի ժողովում իր ընդունած ցեղասպանական ծրագրով և 1915 թ. դրա իրականացումով :

Բանալի բառերՀայոց ցեղասպանություն Օսմանյան կայսրություն Կիլիկիա Ադանայի նահանգ Օսմանյան իշխանություններ երիտթուրքական կառավարություն անհատական ու ազգապատկան գույք բռնագաղթ բնաջնջում բռնագրավում:

Բեռնել

Գայանե Մախմուրյան - Ֆրանսիական քաղաքականությունը Հայաստանի Հանրապետությունում և Անդրկովկասում 1920 թվականին (անգլ.)

19 Էջ | 80-99 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2023.2-80 |

Ստացվել է՝ 2023-03-14 | Գրախոսվել է՝ 2023-03-21 | Ընդունվել տպագրության՝ 2023-06-19

Տպագրված է 2023 N 2 (223) / Պատմություն

Ամփոփում / Բանալի բառեր

Ֆրանսիայի վարչապետեր ու արտաքին գործոց նախարարներ Ալեքսանդր Միլյերանի և Ժորժ Լեյգի՝ Կովկասում Գերագույն հանձնակատարներին հասցեագրած 1920 թ. փետրվարի 12-ի, սեպտեմբերի 20-ի ու նոյեմբերի 4-ի հրահանգները Անդրկովկասում և Հայաստանում նրանց վարած քաղաքականության նպատակների ու խնդիրների մասին էին: 1920 թ. հունվարի 19-ին Դաշնակիցների կողմից Հայաստանի Հանրապետության փաստացի ճանաչումից հետո, Ֆրանսիան դիվանագիտական աշխատանք ծավալեց այստեղ։

Բանալի բառերՀայաստանի Հանրապետություն Ֆրանսիա Թուրքիա Անդրկովկաս արտաքին քաղաքականություն Ալ. Միլյերան Ժ. Լեյգ 1920 թ. Սևրի պայմանագիր բարձրագույն հանձնակատար Դ. դը Մարտել ՌԽՖՍՀ:

Բեռնել

Մարիամ Հովսեփյան - Պոլսահայ պարբերականները "Նեմեսիս" գործողության մասին (1920–1922 թթ.)

13 Էջ | 100-113 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2023.2-100 |

Ստացվել է՝ 2023-06-08 | Գրախոսվել է՝ 2023-06-11 | Ընդունվել տպագրության՝ 2023-06-19

Տպագրված է 2023 N 2 (223) / Պատմություն

Ամփոփում / Բանալի բառեր

1919 թ․ սեպտեմբերի 27-ից հոկտեմբերի 30-ը Երևանում տեղի ունեցած ՀՅԴ 9-րդ Ընդհանուր ժողովում որոշում է ընդունվում Հայոց ցեղասպանության կազմակերպիչների նկատմամբ իրականացնել "Նեմեսիս" պատժիչ գործողությունը։ Այդ ձեռնարկներն ունեցել են հասարակական մեծ հնչեղություն, որը ներկայացված է նաև 1920–1922 թթ․ պոլսահայ պարբերականների էջերում։

Բանալի բառերպոլսահայ պարբերականներ "Նեմեսիս" գործողություն օսմանյան ռազմական դատարան հայ վրիժառուներ Հայոց ցեղասպանություն Հայոց ցեղասպանության կազմակերպիչներ։

Բեռնել

Վահե Սարգսյան - Վրաստանի հայ բնակչության դինամիկան 1959–2014 թթ. (ըստ պաշտոնական մարդահամարների տվյալների)

13 Էջ | 114-127 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2023.2-114 |

Ստացվել է՝ 2023-03-15 | Գրախոսվել է՝ 2023-04-16 | Ընդունվել տպագրության՝ 2023-06-19

Տպագրված է 2023 N 2 (223) / Պատմություն

Ամփոփում / Բանալի բառեր

Վրաստանը ոչ միայն Հայաստանի Հանրապետության հարևանն է, այլև՝ ռազմավարական ու տարանցիկ կարևոր նշանակություն ունեցող երկիր: Բնականաբար, այդտեղ ապրող հայությունը չի կարող դիտվել սոսկ, դասական իմաստով, համայնք. այն, իբրև մտավոր, հոգևոր-մշակութային, ֆինանսատնտեսական պատկառելի ներուժ ունեցող և Վրաստանի պատմության մեջ ամենամեծ դերակատարություն ունեցած էթնիկ միավոր, էական ազդեցություն կարող է ունենալ ՀՀ–Վրաստան զարգացող հարաբերություններում:

Բանալի բառերՎրաստան Աբխազիա Հարավային Օսիա հայություն մարդահամար պաշտոնական վիճակագրություն դինամիկա ուծացում:

Ալինա Ղարիբյան - Արտատեր Պառավի կերպարը "Սասնա ծռեր" էպոսում

17 Էջ | 128-145 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2023.2-128 |

Ստացվել է՝ 2023-06-08 | Գրախոսվել է՝ 2023-06-14 | Ընդունվել տպագրության՝ 2023-06-19

Տպագրված է 2023 N 2 (223) / Բանասիրություն

Ամփոփում / Բանալի բառեր

Պառավի կերպարը հաճախ է հանդիպում ընդհանուր առասպելաբանության մեջ: Այն դիպաշարերի և գործառույթների բավականին հարուստ ընդգրկում ունի նաև "Սասնա ծռեր" էպոսում: Հանդես է գալիս էպոսի չորս ճյուղերում էլ՝ յուրաքանչյուր դեպքում հանդես բերելով հերոս-պառավ փոխհարաբերությունների յուրօրինակ որակներ՝ ճյուղի ներքին տրամաբանությանը համապատասխան գործառույթներով: Կայուն մոտիվաշարերով ու կարևոր դերակատարմամբ առանձնանում է Արտատեր Պառավի կերպարը էպոսի երրորդ ճյուղում:

Բանալի բառերԱրտատեր Պառավ "Սասնա ծռեր" էպոս պատում Սասունցի Դավիթ դիպաշար գործառույթ մոտիվ առասպել վարուցանք անեծք:

Բեռնել

Քնար Հարությունյան - Գրիգոր Բ. Վկայասերի ձեռագրական ժառանգությունը (ըստ մատենագրական և հիշատակարանային տեղեկությունների)

17 Էջ | 146-163 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2023.2-146 |

Ստացվել է՝ 2022-11-21 | Գրախոսվել է՝ 2022-11-23 | Ընդունվել տպագրության՝ 2023-06-19

Տպագրված է 2023 N 2 (223) / Բանասիրություն

Ամփոփում / Բանալի բառեր

Դարեր շարունակ հայոց կաթողիկոսների բազմարդյուն գործունեության կարևոր ասպարեզներից մեկը հայ գրքի ու մատենագրության ստեղծման հովանավորությունն ու մեկենասությունն է: Հայոց հայրապետները ոչ միայն հովանավորել են հայ գրի ու դպրության զարգացումը, այլև շատերը թողել են մատենագրական հարուստ ժառանգություն, պատվիրել և ստացել են ձեռագրեր (ապա՝ տպագիր գրքեր) իրենց, կաթողիկոսական գրադարանի, վանքերի ու այլոց համար, իսկ ոմանք էլ ժամանակ են գտել՝ անձամբ ընդօրինակելու ձեռագիր մատյաններ:

Բանալի բառերհայերեն ձեռագիր մատյան կաթողիկոս կաթողիկոսների ձեռագրական ժառանգություն Գրիգոր Բ. Վկայասեր հիշատակարան հայ մատենագրություն ձեռագրացուցակ:

Բեռնել

Պետրոս Դեմիրճյան - Գոյության առեղծվածի խնդիրը Եղիա Տեմիրճիպաշյանի մտածողության համակարգում

10 Էջ | 164-174 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2023.2-164 |

Ստացվել է՝ 2022-12-19 | Գրախոսվել է՝ 2022-12-20 | Ընդունվել տպագրության՝ 2023-06-19

Տպագրված է 2023 N 2 (223) / Բանասիրություն

Ամփոփում / Բանալի բառեր

Արևմտահայ բանաստեղծ, արձակագիր, իմաստասեր Եղիա Տեմիրճիպաշյանի (1851–1908 թթ.) գործունեության ակտիվ շրջանում՝ XIX դ. վերջին քառորդին, գոյության առեղծվածի՝ նյութի և հոգու, կյանքի, մահվան ու անմահության հարցերը տևական քննարկման էին ենթարկվում ժամանակի հայ և համաշխարհային գրական-գիտական-իմաստասիրական մտքի կողմից: «Իմաստասէրք ոմանք կ՚ենթադրեն, թէ մարդկային մեծ ամբողջն միայն անկորնչելի,– գրում էր Եղիշէ վրդ. Այվազեանը,– եւ թէ անձնիւր կեանք, իւր անհատութեան մէջ, երեւոյթ մի է անցաւոր եւ խաբուսիկ:

Բանալի բառերԵղիա Տեմիրճիպաշյան նյութ հոգի կյանք մահ սեր գոյություն պարզ բարդ առեղծված Նիրվանա:

Բեռնել

Անուշավան Զաքարյան - Դավիթ Անանուն և Հովհաննես Թումանյան. գրական-հասարակական առնչություններ

26 Էջ | 175-201 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2023.2-175 |

Ստացվել է՝ 2023-04-18 | Գրախոսվել է՝ 2023-05-26 | Ընդունվել տպագրության՝ 2023-06-19

Տպագրված է 2023 N 2 (223) / Բանասիրություն

Ամփոփում / Բանալի բառեր

Պատմաբան-տնտեսագետ, փիլիսոփա-սոցիոլոգ, հրապարակագիր-խմբագիր, գրականագետ, միով բանիվ հայագետ Դավիթ Անանունը [Դավիթ Օհանի (Հովհաննեսի) Տեր-Դանիելյան, 1880–1943] XX դարի առաջին երեսնամյակի հայ հասարակական-քաղաքական, գրական֊մշակութային կյանքի կարկառուն դեմքերից է: Իր բազմաբովանդակ գործունեության ընթացքում նա շփվել, համագործակցել, սերտ կապեր է ունեցել ժամանակի հայ իրականության բազմաթիվ դեմքերի հետ , մասնավորապես՝ առանձնահատուկ հետաքրքրություն են ներկայացնում նրա գրական-հասարակական առնչություններն Ամենայն հայոց բանաստեղծ Հովհաննես Թումանյանի հետ:

Բանալի բառերԴ. Անանուն Հովհ. Թումանյան նամակներ Հայ գրողների կովկասյան ընկերություն «Մշակ» թերթ հոդվածներ Քննիչ հանձնաժողով «Հայաստանի կոոպերացիա» երկշաբաթաթերթ քառյակներ:

Բեռնել

Լալա Գրքիկյան - Ժամանակակից հայերենի` խնդրառությամբ երկարժույթ չեզոք սեռի բայերը

10 Էջ | 202-212 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2023.2-202 |

Ստացվել է՝ 2023-02-22 | Գրախոսվել է՝ 2023-03-03 | Ընդունվել տպագրության՝ 2023-06-19

Տպագրված է 2023 N 2 (223) / Բանասիրություն

Ամփոփում / Բանալի բառեր

Հայերենի բայի խնդրառական արժույթին հայ լեզվաբաններից առաջինն անդրադարձել է անվանի լեզվաբան Գևորգ Ջահուկյանը՝ ժամանակակից հայերենում առանձնացնելով միարժույթ և երկարժույթ բայեր : Դրանից բացի՝ նա տարանջատում է «կառավարության» երկու տեսակ՝ միակի և բազմակի ՝ դրանք համարելով ուժեղ կառավարության արտահայտություն : Գ. Ջահուկյանին մասնակիորեն հետևում է հայտնի լեզվաբան Հմայակ Օհանյանը: Նախընտրելով ոչ թե կառավարություն, այլ խնդրառություն եզրույթը՝ նա նույնպես առանձնացնում է խնդրառության երկու տեսակ, սակայն միակի խնդրառություն և կրկնակի խնդրառություն ձևակերպումներով:

Բանալի բառերարժույթ չեզոք սեռի բայեր անուղղակի խնդիր կապակցելիություն կառավարում անմիջական կառավարում միջնորդական կառավարում կապական կառույց:

Բեռնել

Էմմա Պետրոսյան - Ուրարտական պետության կանանց բրոնզե գոտու իմաստաբանությունը (ռուս.)

18 Էջ | 213-231 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2023.2-213 |

Ստացվել է՝ 2022-02-21 | Գրախոսվել է՝ 2023-02-16 | Ընդունվել տպագրության՝ 2023-06-19

Տպագրված է 2023 N 2 (223) / Հնագիտություն

Ամփոփում / Բանալի բառեր

Կանանց բրոնզե գոտիները Ուրարտուի մշակույթի ուսումնասիրության կարևոր աղբյուրներն են: Դիտարկված է հնագետ Իրիտ Զիֆֆերի հրապարակած մ. թ. ա. VIII դ. № 4 կանանց գոտու պատկերագրությունը՝ համեմատելով հայերի՝ որպես մշակույթի ժառանգների ծեսերի հետ: Ներկայացված գոտու վրա պատկերված է աղախին-քրմուհիների երթը: Մի կին՝ հավանաբար թագուհի / աստվածուհի, նստած է զոհասեղանի առջև, որի վրա դրված է կիսալուսնաձև ու արև խորհրդանշող ծիսական հացը։ Նշենք, որ հայերը ևս ծիսական հացեր են թխել, օրինակ՝ «տարի հաց»:

Բանալի բառերտոն պար երաժշտական գործիքներ ակրոբատ աստվածուհի աղախին-քրմուհիներ ծիսական հաց գինի զոհաբերություն:

Բեռնել

Անի Սարատիկյան - Հովսեփ Աբովյանցն ու նրա ջրաշինարարական գործունեությունը

8 Էջ | 232-240 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2023.2-232 |

Ստացվել է՝ 2023-01-11 | Գրախոսվել է՝ 2023-01-14 | Ընդունվել տպագրության՝ 2023-06-19

Տպագրված է 2023 N 2 (223) / Հնագիտություն

Ամփոփում / Բանալի բառեր

XIX–XX դդ. ակտիվ ջրաշինարարական աշխատանքներ էին ընթանում ամբողջ Հայաստանում : Առանձին շրջաններում այդ գործընթացը նույնպես բուռն ընթացք ուներ. օրինակ՝ Իջևանի շրջանում (այժմ՝ Տավուշի մարզում) ջրաշինարարական առանցքային կետերից էր Ջողազի ջրամբարի կառուցումը , որի հիմնանպատակն էր ոռոգման ջրով ապահովել սահմանամերձ Կոթի, Բարեկամավան, Ոսկեվան, Բաղանիս և մի քանի այլ գյուղերին: Տավուշի սահմանամերձ գյուղերի ջրամատակարարման հարցերի մասին առանձնակի կարևորություն ունեն պահպանված ձեռագրերն ու արխիվային փաստաթղթերը:

Բանալի բառերՀովսեփ Աբովյանց Տավուշ Կոթի Բարեկամավան Ալավերդի ընտանեկան արխիվ օրագիր հուշաղբյուր ջրհոր ճանապարհ շինարարություն:

Բեռնել

- Տղամարդու կերպարը Հմայակ Հակոբյանի դիմանկարներում

13 Էջ | 241-254 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2023.2-241 |

Ստացվել է՝ 2023-06-09 | Գրախոսվել է՝ 2023-06-12 | Ընդունվել տպագրության՝ 2023-06-19

Տպագրված է 2023 N 2 (223) / Արվեստագիտություն

Ամփոփում / Բանալի բառեր

Կերպարվեստի պատմության ընթացքում մարդու կերպարը եղել է բոլոր ժողովուրդների գլխավոր թեմաներից։ Մարդու առաջին պատկերները երևան են եկել նախնադարյան հասարակության մեջ: Դրա մասին են վկայում մարդկանց պարզունակ կյանքն արտացոլող բազմաթիվ ժայռապատկերներ՝ որսի տեսարաններ, մարտեր, պարեր, ծեսեր և այլն։ Սակայն, ինչպես նշում է արվեստաբան Մ. Զոլոտիխը, հնագույն «գեղանկարներում» մարդուն միշտ պատկերել են անդեմ։

Բանալի բառերՀմայակ Հակոբյան դիմանկարի ժանր գրաֆիկական և գեղանկարչական դիմանկարներ ռեալիստական մոտեցումներ տղամարդու կերպար:

Բեռնել

Արեգ Վարդանյան - "Բյուզանդահայի տեսիլ"-ն ու դրա առնչությունները հայ և բյուզանդական վախճանաբանության հետ

18 Էջ | 255-273 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2023.2-255 |

Ստացվել է՝ 2023-04-10 | Գրախոսվել է՝ 2023-04-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2023-06-19

Տպագրված է 2023 N 2 (223) / Քննարկումներ

Ամփոփում / Բանալի բառեր

Մի քանի տարի առաջ "Բանբեր Մատենադարանի" հանդեսի 23-րդ համարում բ. գ. դ. Արամ Թոփչյանի կողմից հրատարակվել են Կեղծ-Մեթոդիոսի տեսիլի հայերեն տարբերակները։ Հոդվածում ներկայացվում է Կեղծ-Մեթոդիոսի տեսիլի հիմնական թարգմանությունը՝ համեմատված հունարեն տարբերակի հետ, ինչպես նաև նրա հեղինակությամբ ավանդված, սակայն հիմնական տարբերակից խիստ տարբերվող մի այլ բնագիր, որը պահվում է Մ. Մաշտոցի անվան Մատենադարանի (ՄՄ) № 2270 ձեռագրում։ Այս բնագրի "շեղումը" Կեղծ-Մեթոդիոսի հիմնական տարբերակից արտահայտվում է մի քանի ցայտուն հանգամանքներով։

Բանալի բառերհայ վախճանաբանություն բյուզանդական վախճանաբանություն Կոմնենոսներ բյուզանդահայ մատենագրություն Դանիելի տեսիլ Կեղծ-Մեթոդիոս հայերը Բյուզանդիայում 4-րդ խաչակրաց արշավանք Նիկետաս Քոնիատես օտարի ընկալումը:

Բեռնել

Համո Սուքիասյան, Ջեննի Թամարյան - Վրաստանի արտգործնախարարության տեղեկագիրը՝ 1919 թ. Զանգեզուրի պատկանելության վերաբերյալ

10 Էջ | 274-284 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2023.2-274 |

Ստացվել է՝ 2023-06-12 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2023-06-19

Տպագրված է 2023 N 2 (223) / Հրապարակումներ

Ամփոփում / Բանալի բառեր

1918 թ. մայիսին՝ Հայաստանի անկախության վերականգնումից հետո, նորաստեղծ հանրապետության առջև ծառացած առանցքային խնդիրներից մեկը հարևան պետությունների հետ սահմանների որոշման հարցն էր: Հատկապես սուր էր Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև եղած հակասությունը, որի հիմնական պատճառը Լեռնային Ղարաբաղի, Զանգեզուրի և Նախիջևանի պատկանելության վերաբերյալ վեճերն էին: Դրանք այնքան խորն էին, որ 1918–1920 թթ. ընթացքում Հայաստանի Հանրապետությունը և Ադրբեջանական Դեմոկրատական Հանրապետությունը միմյանց սահմանները ճանաչելու մասին որևէ համաձայնագիր կամ պայմանագիր չեն ստորագրել:

Բեռնել

Եվա Մնացականյան - Հովհաննես Թումանյանի կյանքի և ստեղծագործության տարեգրություն. հ. I (1869–1908), հ. II (1909–1914), հ. III (1915–1919), հ. IV (1920–1923)

7 Էջ | 285-292 |

Ստացվել է՝ 2023-03-13 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2023-06-19

Տպագրված է 2023 N 2 (223) / Գրախոսություններ

Ամփոփում / Բանալի բառեր

Մեկ դարից ավելի է՝ Հովհ. Թումանյանը գտնվում է հայ գրականության պատմության մշտական ընթացքի մեջ: Հայ գրականագիտության մեջ և՛ հընթացս, և՛ հետագայում նրա մասին ստեղծվել են բազմաթիվ արժեքավոր ու լրջագույն ուսումնասիրություններ, որոնք վստահաբար հիմք են տալիս խոսելու նախընթաց թումանյանագիտության պատմության, հնարավորինս հավաքված ու համակարգված քննադատական ահռելի նյութի մասին:

Բանալի բառեր Հովհ. Թումանյան կյանքի և ստեղծագործության տարեգրություն քառահատոր գիտական սկզբունքներ ժամանակագրական պարբերացում օբյեկտիվություն վավերականություն անթվակիր նամակներ արխիվային նոր նյութեր:

Բեռնել

Գևորգ Գյուլումյան - Վայոց ձոր. պատմամշակութային ժառանգության դրվագներ

11 Էջ | 293-304 |

Ստացվել է՝ 2023-02-21 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2023-06-19

Տպագրված է 2023 N 2 (223) / Գրախոսություններ

Ամփոփում / Բանալի բառեր

Ներկայացվող հավաքական մենագրությունն ընդգրկում է ավելի քան երկու տասնյակ հետազոտողների ուսումնասիրություններ՝ կապված Վայոց-ձորի մարզի բանահյուսական, ազգագրական, ճարտարապետական, պատմական անցյալի ու ներկայի հետ: Ինչպես գրքի առաջաբանում գրում են ՀՀ ԳԱԱ թղթակից անդամ Պավել Ավետիսյանն ու խմբագիր, բ. գ. թ. Տորք Դալալյանը, «Յուրաքանչյուր հոդված, ըստ էության, կազմում է Վայոց- ձորի պատմամշակութային ժառանգության մի դրվագը, և այդ դրվագները, տրամաբանական շղթայով դրվելով կողք-կողքի ու ամբողջանալով՝ դառնում են իր տեսակի մեջ եզակի կոլեկտիվ մենագրություն, որն իրականացել է տարբեր գիտական հաստատությունների աշխատակիցների միջգիտակարգային հետազոտական ջանքերով» (էջ 12):

Բանալի բառերՎայոց ձոր ազգագրություն բանահյուսություն հնագիտություն Արենի Շատին Քաջբերունի:

Բեռնել

Անուշավան Զաքարյան - Դավիթ Գասպարյան. Եղիշե Չարենցի կյանքը և ժամանակը

9 Էջ | 305-314 |

Ստացվել է՝ 2023-01-07 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2023-06-19

Տպագրված է 2023 N 2 (223) / Գրախոսություններ

Ամփոփում / Բանալի բառեր

Բանասիրական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր, ՀՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ, ԳԱԱ պատմության ինստիտուտի նորագույն շրջանի պատմության բաժնի առաջատար գիտաշխատող Դավիթ Գասպարյանն ընթերցող լայն հանրությանն է ներկայացրել «Եղիշե Չարենցի կյանքը և ժամանակը» վերնագրով ծավալուն մենագրությունը: Աշխատությունը գրականագետի տարիների վաստակի արդյունքն է՝ նախատեսված երեք հատորներից (հաջորդ երկու հատորը լույս կտեսնեն «Եղիշե Չարենցի ստեղծագործությունը» և «Եղիշե Չարենցի արվեստը» վերնագրերով):

Բանալի բառերԵղիշե Չարենց Կարս Երևան Թիֆլիս Մոսկվա բանաստեղծություն պոեմ դեկլարացիա գրական խմբակցություն բանավեճ Մյասնիկյան Խանջյան Ստալին:

Բեռնել

Արմեն Շ. Սարգսյան - Սերգեյ Վարդանյան. Բանահյուսական պատումի միջավայրը (կրոնափոխ համշենահայերի մի զվարճապատումի տարբերակները)

2 Էջ | 315-317 |

Ստացվել է՝ 2023-04-04 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2023-06-19

Տպագրված է 2023 N 2 (223) / Գրախոսություններ

Ամփոփում / Բանալի բառեր

ՀՀ ԳԱԱ հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտի գիտաշխատող, բանահավաք, բանագետ, ազգագրագետ և բարբառագետ Սերգեյ Վարդանյանն իր ծննդյան 70-ամյակը նշանավորեց հաճելի անակնկալով՝ լույս ընծայելով իր հերթական գիտական աշխատությունը՝ «Բանահյուսական պատումի միջավայրը (կրոնափոխ համշենահայերի մի զվարճապատումի տարբերակները)» գիրքը։ Այն հաճելի և ինքնատիպ նվեր է նաև ժողովրդագետների, բարբառագետների, մշակութաբանների և ուսանողության համար։

Բանալի բառերկրոնափոխ համշենահայեր զվարճապատում նույնասյուժե ստեղծագործություններ փոփոխակներ խեղապակասության թեմա:

Բեռնել

Էդուարդ Զոհրաբյան - Կարեն Խաչատրյան. ԽՍՀՄ կազմավորումը և Հայաստանը: Գործընթացը: Արդյունքներ (ԽՍՀՄ կազմավորման 100 ամյակին)

2 Էջ | 318-320 |

Ստացվել է՝ 2026-06-08 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2023-06-19

Տպագրված է 2023 N 2 (223) / Գրախոսություններ

Ամփոփում / Բանալի բառեր

Պատմության ուսուցողական նշանակության խորհուրդն ավելին է, քան այն որպես միայն անցյալի հիշողության ընկալումը և իրադարձությունների պարզ նկարագրությունը։ Հետհամայնավարական տարիներին Խորհրդային Հայաստանի պատմության վերաիմաստավորմանն ու վերագնահատմանը զուգահեռ ինքնին հասկանալի պատճառներով այդ ժամանակաշրջանի նկատմամբ հետաքրքրությունը նոր հասարակարգի իրողությունների ետնախորքի վրա ակնհայտորեն նվազեց։

Բանալի բառերԽորհրդային Հայաստան Խորհրդային Անդրդաշնություն ԽՍՀՄ Լեռնային Ղարաբաղի ինքնավար մարզ խորհրդային պետականություն արդյունքներ:

Բեռնել

Ռոբերտ Բաղդասարյան - Կարեն Միքայելյան (ծննդյան 140-ամյակի առթիվ)

5 Էջ | 321-326 |

Ստացվել է՝ 2023-03-03 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2023-06-19

Տպագրված է 2023 N 2 (223) / Մեր երախտավորները

Ամփոփում / Բանալի բառեր

Գրական, հասարակական և մշակութային ականավոր գործիչ, արձակագիր, դրամատուրգ, թարգմանիչ, հրապարակախոս Կարեն Սարգսի (ռուսական միջավայրում՝ Գերասիմ Սերգեևիչ) Միքայելյանը (1883–1941) ապրել և ստեղծագործել է պատմական մի ժամանակաշրջանում, որը հագեցած էր քաղաքական բուռն զարգացումներով։ XX դարի առաջին կեսի հայ գրականության ու մշակույթի պատմության մեջ Կ. Միքայելյանն իր գրական, հասարակական-հայրենասիրական գործունեությամբ արժանի տեղ է գրավում։

Բեռնել

Սուրեն Ավետիսյան - Հրաչիկ Սիմոնյան (ծննդյան 95-ամյակի առթիվ)

4 Էջ | 327-331 |

Ստացվել է՝ 2023-04-03 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2023-06-19

Տպագրված է 2023 N 2 (223) / Մեր երախտավորները

Ամփոփում / Բանալի բառեր

Լրացավ հասարակական-քաղաքական և ազգային անվանի գործիչ, ազնիվ մտավորական, ՀՀ պետական մրցանակի դափնեկիր, ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոս Հրաչիկ Ռուբենի Սիմոնյանի ծննդյան 95-ամյակը։ Հ․ Սիմոնյանը ծնվել է 1928 թ. դեկտեմբերի 8-ին Գորիսի շրջանի Շի-նուհայր գյուղում: Տեղի միջնակարգ դպրոցն ավարտելուց հետո ընդունվել է Երևանի պետական համալսարանի պատմության ֆակուլտետը և գերազանց առաջադիմությամբ ավարտել 1952 թվականին: Նույն թվականին աշխատանքի է անցել «Խորհրդային Հայաստան» թերթում՝ որպես գրական աշխատող, այնուհետև՝ գործուղվել ծննդավայր՝ որպես շրջանային թերթի պատասխանատու քարտուղար:

Բեռնել

- Յուրի Միքայելի Սուվարյան (ծննդյան 80-ամյակի առթիվ)

1 Էջ | 332-333 |

Ստացվել է՝ 2023-06-07 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2023-06-19

Տպագրված է 2023 N 2 (223) / Մեր հոբելյարները

Ամփոփում / Բանալի բառեր

Լրացավ վաստակաշատ գիտնական, ՀՀ ԳԱԱ հայագիտության և հասարակական գիտությունների բաժանմունքի ակադեմիկոս-քարտուղար, տնտեսագիտության դոկտոր, պրոֆեսոր Յուրի Սուվարյանի ծննդյան 80-ամյակը։ Ծնվել է 1943-ի մայիսի 25-ին ԼՂ Սղնախ գյուղում: 1960-ին ավարտել է Ավետարանոց գյուղի միջնակարգ դպրոցը, 1965-ին՝ Երևանի պետական համալսարանի տնտեսագիտական ֆակուլտետը, 1968-ին՝ ասպիրանտուրան: ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոս Յուրի Միքայելի Սուվարյանը, իր ավելի քան 55 տարիների գիտական գործունեությամբ, մեծ նվաճումների է հասել տնտեսագիտության ասպարեզում, ակտիվ գիտահետազոտական աշխատանք է կատարել տնտեսագիտության և կառավարման տեսության հիմնարար խնդիրների վերաբերյալ։

Բեռնել

Վարդան Դևրիկյան - Կարեն Մաթևոսյան (ծննդյան 65-ամյակի առթիվ)

7 Էջ | 334-341 |

Ստացվել է՝ 2023-03-24 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2023-06-19

Տպագրված է 2023 N 2 (223) / Մեր հոբելյարները

Ամփոփում / Բանալի բառեր

Պատմական գիտությունների դոկտոր (2008), պրոֆեսոր (2015), Մեսրոպ Մաշտոցի անվան Մատենադարանի գիտական գծով փոխտնօրեն (2018), տնօրենի ժամանակավոր պաշտոնակատար (2023 թ. մարտից) Կարեն Արտաշեսի Մաթևոսյանը 65 տարեկան է։Ծնվել է 1958 թ. մարտի 7-ին Երևանում, մտավորականի ընտանիքում: Հայրը՝ պատմաբան, աղբյուրագետ Արտաշես Մաթևոսյանը (1922–2004), պատմական գիտությունների թեկնածու, Մատենադարանի երկարամյա գիտաշխատող և գլխավոր ավանդապահ է եղել, մայրը՝ Սեդա Մարաբյանը (1933–2011), ՀԽՍՀ ԳԱ պատմության ինստիտուտի աշխատակից էր։

Բեռնել

Եվա Մնացականյան - Հովհաննես Թումանյանի մահվան 100-րդ տարելիցին նվիրված հանրապետական գիտաժողով

1 Էջ | 342-343 |

Ստացվել է՝ 2023-04-02 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2023-06-19

Տպագրված է 2023 N 2 (223) / Գիտական կյանք

Ամփոփում / Բանալի բառեր

Ապրիլի 12–14-ին Երևանում տեղի ունեցավ Հովհաննես Թումանյանի մահվան 100-րդ տարելիցին և հիշատակի ոգեկոչմանը նվիրված հանրապետական գիտաժողով, որը կազմակերպել էին ՀՀ ԳԱԱ Մ. Աբեղյանի անվան գրականության ինստիտուտը (ԳԻ), Երևանի պետական համալսա¬րանը (ԵՊՀ), Հովհաննես Թումանյանի թանգարանը (ՀԹԹ), Հայաստանի գրողների միությունը (ՀԳՄ): Գիտաժողովը բացվեց ՀՀ ԳԱԱ նախագահության նիստերի դահլիճում: ՀՀ ԳԱԱ հայագիտության և հասարակական գիտությունների բաժանմունքի ակադեմիկոս-քարտուղար, ակադեմիկոս Յուրի Սուվարյանն իր խոսքում արժևորեց Հովհ. Թումանյանի հասարակական գործունեությունն ու գրական ժառանգությունը և կարևորեց գիտաժողովի նշանակությունը՝ որպես նոր ուսումնասիրությունների մեկնակետի: Նա նշեց, որ գիտաժողովի կազմակերպման աշխատանքներում իր մեծ ներդրումն է ունեցել ԳԻ տնօրեն, բ. գ. դ. Վարդան Դևրիկյանը:

Բեռնել

Համո Սուքիասյան, Գայանե Ղազարյան - Գիտաժողով՝ նվիրված Խորհրդային Հայաստանի պատմության "սպիտակ էջերին"

2 Էջ | 344-346 |

Ստացվել է՝ 2023-06-12 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2023-06-19

Տպագրված է 2023 N 2 (223) / Գիտական կյանք

Ամփոփում / Բանալի բառեր

Վերջին տարիներին ակնհայտորեն մեծացել է հումանիտար հետազոտողների և լայն հանրության հետաքրքրությունը Հայաստանի պատմության խորհրդային ժամանակաշրջանի նկատմամբ: Դրա վկայություններն են հրատարակված բազմաբնույթ ուսումնասիրությունները, որոնք նոր լույս են սփռում այդ ժամանակահատվածի պատմության բազում կնճռոտ խնդիրների վրա: Հայոց պատմության խորհրդային ժամանակաշրջանն առանձնահատուկ է ոչ միայն սոցիալ-տնտեսական կյանքում տեղի ունեցած փոփոխություններով, այլ՝ քաղաքական ամբողջատիրական համակարգի ներդրմամբ, որի արդյունքում հաստատվեց կոմկուսի մենատիրությունը:

Բեռնել

- ՀՀ ԳԱԱ տարեկան ընդհանուր ժողովը

16 Էջ | 347-363 |

Ստացվել է՝ 0001-01-01 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2023-06-19

Տպագրված է 2023 N 2 (223) / Լրատու

Ամփոփում / Բանալի բառեր

ՀՀ ԳԱԱ տարեկան ընդհանուր ժողովի նախօրեին՝ ս. թ. ապրիլի 20-ին, կայացան ակադեմիայի Մաթեմատիկական և տեխնիկական, Ֆիզիկայի և աստղաֆիզիկայի, Բնական, Քիմիայի և Երկրի մասին, Հայագիտության և հասարակական գիտությունների բաժանմունքների տարեկան ընդհանուր ժողովները: Բաժանմունքների ակադեմիկոս-քարտուղարներ Լենսեր Աղալովյանը, Ռադիկ Կոստանյանը, Ռուբեն Հարությունյանը, Լևոն Թավադյանը և Յուրի Սուվարյանը ներկայացրին բաժանմունքների 2022 թ. գիտական և գիտակազմակերպական գործունեության հիմնական արդյունքները:

Բեռնել

Հերիքնազ Որսկանյան - Վարդան Դևրիկյան

5 Էջ | 364-369 |

Ստացվել է՝ 0001-01-01 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2023-06-19

Տպագրված է 2023 N 2 (223) / Լրատու

Ամփոփում / Բանալի բառեր

59 տարեկանում անժամանակ ընդհատվեց ճանաչված գրականագետ, բանասիրական գիտությունների դոկտոր, ՀՀ ԳԱԱ Մ. Աբեղյանի անվան գրականության ինստիտուտի տնօրեն Վարդան Գևորգի Դևրիկյանի կյանքը:Ծնվել է 1964 թ. մայիսի 18-ին Վանաձոր քաղաքում: Երևանի Ալ. Շիրվանզադեի անվ. թիվ 21 դպրոցն ավարտելուց հետո՝ 1981 թ., ընդունվել է Երևանի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետ, 1986–1988 թթ. եղել է համալսարանի հայ գրականության ամբիոնի ասպիրանտ: 1989 թ. աշխատել է Մ. Մաշտոցի անվան Մատենադարանում: 1990–1992 թթ. եղել է «Լուսավորիչ» թերթի գլխավոր խմբագիրը:

Բեռնել

Լիլիթ Հովհաննիսյան - Անմնացորդ նվիրում («Պատմաբանասիրական հանդես»-ի 65-ամյակի առթիվ) (անգլ.)

8 Էջ | 3-11 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2023.3-3 |

Ստացվել է՝ 2023-11-15 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2023-11-29

Տպագրված է 2023 N 3 (224) / Անմնացորդ նվիրում

Ամփոփում / Բանալի բառեր

Հայ պարբերական մամուլի դարավոր պատմության մեջ առանձնահատուկ տեղ է գրավում ՀՀ ԳԱԱ «Պատմաբանասիրական հանդեսը»։ Ավելի քան վեց տասնամյակ անցնելով բարդ ու դժվարին հետազոտական, գիտակազմակերպչական և գիտահրատարակչական ուղի՝ ամսագիրը դարձել է իր ծրագրային խնդիրները հաջողությամբ իրականացնող հայագիտական հեղինակավոր պարբերականներից մեկը, նաև՝ գիտական կադրեր պատրաստող հայտնի դպրոց։ՀԽՍՀ ԳԱ նախագահության որոշմամբ ստեղծված ամսագրի առաջին համարը լույս է տեսել 1958 թ.։ Նրա «Խմբագրության կողմից» ներածական հոդվածում ներկայացված էին հայագիտական նոր պարբերականի ծրագրային նպատակներն ու խնդիրները։

Բեռնել

Քրիստինե Կոստիկյան - Քրիստոնյաները Շաքիի շրջանում և մահմեդականացած ուդի հայերի խնդրագիրը (IX–XIX դդ.)

15 Էջ | 30-45 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2023.3-30 |

Ստացվել է՝ 2023-02-25 | Գրախոսվել է՝ 2023-03-27 | Ընդունվել տպագրության՝ 2023-11-29

Տպագրված է 2023 N 3 (224) / Պատմություն

Ամփոփում / Բանալի բառեր

Արևելյան Այսրկովկասի քրիստոնյա բնակչության իսլամացման գործընթացը սկսվել էր դեռևս տարածաշրջանի արաբական նվաճման ժամանակաշրջանից՝ VIII դարից: Այն՝ հակառակ տեղի քրիստոնյաներին դավանափոխությունից ետ պահելու Աղվանից եկեղեցու մշտական ջանքերին ու պայքարին, կարողացել է դարերի ընթացքում տեղի և հարևան մահմեդական իշխանությունների խրախուսմամբ մեծ հաջողություններ գրանցել: Թեև Հայ Առաքելական եկեղեցու և նրան ենթակա Աղվանից եկեղեցու հետևորդները հիմնականում տիրապետում էին հայերենին ու շարունակում էին մեծ թիվ կազմել ընդհուպ մինչև XIX դ., այնուամենայնիվ, մահմեդական տիրապետությունը տարածաշրջանում՝ սկսած XI դ. Սելջուկյան ժամանակաշրջանից, աստիճանաբար փոխել էր ու շարունակում էր փոխել տեղի բնակչության էթնիկ և կրոնական դիմագիծը:

Բանալի բառերՇաքի քրիստոնյա հայ ուդի մահմեդականացում Աղվանից եկեղեցի խանություն խնդրագիր։

Բեռնել

Արարատ Հակոբյան - Արևելյան Հայաստանի` Ռուսաստանին միացման հիմնահարցի պատմագիտական գնահատականը խորհրդահայ պատմագրության մեջ

12 Էջ | 46-58 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2023.3-46 |

Ստացվել է՝ 2023-05-07 | Գրախոսվել է՝ 2023-05-30 | Ընդունվել տպագրության՝ 2023-11-29

Տպագրված է 2023 N 3 (224) / Պատմություն

Ամփոփում / Բանալի բառեր

Հայոց պատմության, հատկապես՝ խորհրդային ժամանակաշրջանի պատ-մագիտական գրականության մեջ, թերևս, ամենաուսումնասիրված թեմաներից է XVIII–XIX դդ. հայ-ռուսական հարաբերությունների ու դրա տրամաբանական շարունակությունը հանդիսացող Արևելյան Հայաստանի՝ Ռուսաստանին միացման հիմնահարցը: Հայտնի է, որ պատմական այդ իրադարձության կապակցությամբ հրատարակվել են փաստաթղթերի և նյութերի բազմահատոր ժողովածուներ, ստեղծվել պատմագեղարվեստական բնույթի հարուստ գրականություն, համապետական մակարդակով կազմակերպվել են հոբելյանական գիտաժողովներ, կառուցվել՝ հուշարձաններ, անվանակոչվել՝ բնակավայրեր, թողարկվել՝ հուշամեդալներ և այլն:

Բանալի բառերԱրևելյան Հայաստան Ռուսաստան պատերազմ միացում պատմագրություն Լեո Թուրքմենչայի պայմանագիր նշանակություն ինքնավարություն թագավորություն գնահատական:

Բեռնել

Գեղամ Հովհաննիսյան - Ազգային խնդիրները Լոնդոնի «Նոր կյանք» պարբերականում (1898–1902 թթ.)

12 Էջ | 59-71 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2023.3-59 |

Ստացվել է՝ 2023-09-12 | Գրախոսվել է՝ 2023-09-20 | Ընդունվել տպագրության՝ 2023-11-29

Տպագրված է 2023 N 3 (224) / Պատմություն

Ամփոփում / Բանալի բառեր

1890-ական թվականներին հնչակյան կուսակցության ծավալած գործունեությունը ցույց տվեց պայքարի՝ իրենց ընտրած ուղու անարդյունավետությունը: Հնչակյան գործիչների միջև գաղափարական տարաձայնությունների խորացումը հանգեցրեց կուսակցության պառակտմանը: Նախկին գործելակերպը քննադատող և սոցիալիզմի քարոզչությունն Արևմտյան Հայաստանում մերժող գործիչները՝ Արփիար Արփիարյանի գլխավորությամբ, հեռացան կուսակցության ղեկավար Ավետիս Նազարբեկյանից ու ստեղծեցին զուտ ազգային հիմքի վրա կանգնած նոր կուսակցություն, որն ավելի ուշ՝ 1898 թ., կոչվեց «Վերակազմյալ հնչակյան» անունով:

Բանալի բառեր«Նոր կյանք» Արփիարյան Վերակազմյալ հնչակյան կուսակցություն Օսմանյան Թուրքիա ազատագրական գաղափարախոսություն Արևմտյան Հայաստան Եվրոպա Ռուսաստան Արզույան:

Բեռնել

Միքայել Մարտիրոսյան - Գրիգոր Զոհրապի դերը 1913 թ. ռուս-գերմանական համաձայնության կայացման գործում

20 Էջ | 72-92 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2023.3-72 |

Ստացվել է՝ 2023-04-10 | Գրախոսվել է՝ 2023-05-02 | Ընդունվել տպագրության՝ 2023-11-29

Տպագրված է 2023 N 3 (224) / Պատմություն

Ամփոփում / Բանալի բառեր

Գրիգոր Զոհրապը (1861–1915) XIX դարավերջի և XX դարասկզբի արևմտահայ մտավորականության կարկառուն դեմքերից է: Նրա ինքնատիպ տաղանդը դրսևորվել է առաջին հերթին գրական-գեղարվեստական ստեղծագործություններում: Գ. Զոհրապը նորավեպի հայ արքան է. գրական ստեղծա-գործություններն աչքի են ընկնում արևմտահայ իրականության գերազանց իմացությամբ և մարդասիրության վեհ գաղափարներով: Արևմտահայերի ծանր գոյավիճակի և Հայաստանի ապագայի նկատմամբ ունեցած անհանգստությունը Գ. Զոհրապին դեռ երիտասարդ տարիքից մղել են զբաղվելու նաև հասարակական-քաղաքական գործունեությամբ: Նրա հա-մար շրջադարձային էր 1908 թ., երբ արևմտահայ մյուս վտարանդի գործիչների նման Փարիզից վերադարձավ Կ. Պոլիս և ծավալեց հասարակական-քաղաքական ակտիվ գործունեություն:

Բանալի բառերԳրիգոր Զոհրապ հայկական բարենորոգումներ Կ. Պոլսի հայոց պատրիարքարան ռուս-գերմանական փոխզիջումային համաձայնություն Հ. Վանգենհայմ Մ. Գիրս Ա. Մանդելշտամ:

Բեռնել

Ռուբեն Սահակյան - Առաջին համաշխարհային պատերազմի Կովկասյան ռազմաճակատը փաստաթղթերում (քննական դիտարկումներ և վերլուծություն)

30 Էջ | 93-123 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2023.3-93 |

Ստացվել է՝ 2023-06-07 | Գրախոսվել է՝ 2023-09-29 | Ընդունվել տպագրության՝ 2023-11-29

Տպագրված է 2023 N 3 (224) / Պատմություն

Ամփոփում / Բանալի բառեր

Առաջին համաշխարհային պատերազմի մասին գրվել և հրատարակվել են ուսումնասիրություններ, հետազոտություններ, վերլուծություններ, հոդվածներ և մասնակիցների հուշեր, սակայն դեռևս շատ հարցեր մնում են չլուսաբանված: Պատճառներից մեկն այն է, որ ուսումնասիրողների ուշադրության կենտրոնում հիմնականում եղել են եվրոպական թատերաբեմում ընթացած մարտական գործողությունները, իսկ պատերազմի բաղկացուցիչ մաս՝ Կովկասյան՝ ավելի ստույգ՝ ռուս-թուրքական ռազմաճակատը գրեթե անուշադրության էր մատնվել: Եվ դա այն դեպքում, երբ միակ ռազմաճակատն էր, որտեղ ռուսական բանակը փայլուն հաղթանակներ էր տանում:

Բանալի բառերԿովկասյան ռազմաճակատ Ի. Ի. Վորոնցով-Դաշկով Ն. Ն. Յուդենիչ հայ կամավորական շարժում Անդրանիկ Դրո Համազասպ Քեռի Ա. Մանուկյան Հ. Զավրյան հայերի ցեղասպանություն Հայկական հարց Սարիղամիշ Վան Էրզրում Տրապիզոն Երզնկա:

Բեռնել

Համո Սուքիասյան, Գայանե Ղազարյան - Գարեջրագործությունը Երևանի նահանգում (XIX դարի վերջ – XX դարի սկիզբ

14 Էջ | 124-138 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2023.3-124 |

Ստացվել է՝ 2023-10-02 | Գրախոսվել է՝ 2023-10-10 | Ընդունվել տպագրության՝ 2023-11-29

Տպագրված է 2023 N 3 (224) / Պատմություն

Ամփոփում / Բանալի բառեր

Հարյուրամյակներ շարունակ Հայաստանում գարեջուր են օգտագործել՝ չնայած, ի տարբերություն գինու, այն առավել սահմանափակ կիրառություն է ունեցել: Գարեջրի արտադրության և կիրառության վերաբերյալ եղած տեղեկությունները սակավ են: Այս հանգամանքով պայմանավորված՝ հայկական գարեջրագործության պատմությունն ուսումնասիրողների ուշադրությանը չի արժանացել: Նշյալ հանգամանքով է պայմանավորված XIX դարի վերջին և XX դարի սկզբին Երևանի նահանգում գործած հայկական գարեջրի գործարանների պատմության ուսումնասիրության կարևորությունը:

Բանալի բառերգարեջուր գործարան արտադրություն ալկոհոլային խմիչքներ Երևանի նահանգ Նիկոլայ Սմանով Մկրտիչ Ձիթողցյան Եգոր Օսկանով (Ոսկանյան) Խաչատուր Ավետյանց Հարություն Ավետյանց Համազասպ Ծաղիկյան:

Բեռնել

Պետրոս Դեմիրճյան - Վալերի Բրյուսովը հայ գրական-գիտական մտքի գնահատմամբ

23 Էջ | 139-162 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2023.3-139 |

Ստացվել է՝ 2023-09-10 | Գրախոսվել է՝ 2023-09-18 | Ընդունվել տպագրության՝ 2023-11-29

Տպագրված է 2023 N 3 (224) / Գրականագիտություն

Ամփոփում / Բանալի բառեր

Հայ գրական-գիտական մտքի կողմից ռուս անվանի բանաստեղծ, քննադատ, թարգմանիչ Վալերի Բրյուսովի (1873–1924) անձի և գործունեության գնահատության ընթացքն ավելի քան մեկ դարվա պատմություն ունի: Առաջին գնահատողներից մեկը՝ ընդ որում ոչ միայն հայ, այլև ռուս գրական-գիտական հանրության կողմից, Վահան Տերյանն էր: Դեռևս 1913 թ. Վ. Բրյուսովից կատարած իր մի շարք բանաստեղծական թարգմանությունների հրապարակմանն ուղեկցող ներածական խոսքում նշելով, որ «Անշուշտ բոլորովին անհայտ և անծանոթ մի անուն չէ հայ գրասեր ընթերցողի համար Վալերի Բրյուսովի անունը»՝ նա նաև ընդգծում է՝ «ռուս գրականության մեջ իսկ այս հեղինակը՝ ըստ իս, դեռևս չի գնահատված ըստ արժանվույն, թեև նրա անունն արդեն պատվավոր տեղ է գրավում լավագույն ռուս գրողների շարքում»:

Բանալի բառերՎ. Բրյուսով գրականագետ թարգմանիչ Յու. Վեսելովսկի Մ. Գորկի Վ. Տերյան Հովհ. Թումանյան «Հայաստանի պոեզիան» բրյուսովյան դասախոսություններ այցելություններ Անդրկովկաս:

Բեռնել

Սիրանուշ Մարգարյան - Կուլտուր-պատմական դպրոցը և նրա ազդեցությունը Հայր Ղևոնդ Ալիշանի և Գարեգին Սրվանձտյանցի գործերի վրա

16 Էջ | 163-179 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2023.3-163 |

Ստացվել է՝ 2023-08-28 | Գրախոսվել է՝ 2023-09-04 | Ընդունվել տպագրության՝ 2023-11-29

Տպագրված է 2023 N 3 (224) / Գրականագիտություն

Ամփոփում / Բանալի բառեր

Կուլտուր-պատմական դպրոցը հումանիտար գիտությունների՝ մշակութաբանության, արվեստի պատմության, գրականագիտության մեջ կայուն ու հիմնարար փիլիսոփայական-գեղագիտական մեթոդ-համակարգ է, որը կապվում է XІX դարի ֆրանսիացի փիլիսոփա, մշակույթի տեսաբան Հիպոլիտ Ադոլֆ Տենի (1828–1893) անվան հետ։ Այն բազմաթիվ հետևորդներ ունեցավ տարբեր երկրներում (Ջ. Բրանդես, Պ. Լակոմբ, Ժ. Ռենար, Ն. Պիպին և ուրիշներ): Ակնհայտ է, որ հայկական իրա-կանությունը, հայ մտածողները ևս չէին կարող անմասն մնալ համաեվրոպական փիլիսոփայական և մշակութաբանական այս շարժումից:

Բանալի բառերՀիպոլիտ Ադոլֆ Տեն կուլտուր-պատմական դպրոց Հայր Ղևոնդ Ալիշան Մխիթարյաններ Գարեգին եպս. Սրվանձտյանց գեղարվեստի փիլիսոփայություն պատմականություն միջավայրի պահի և ցեղային պատկանելության եռանդամ բանաձև եվրոպակենտրոն աշխարհայացք համաժամանակություն։

Բեռնել

Հասմիկ Հովսեփյան - Գրիգոր Մագիստրոսի քերականական դասագրքի դերը Սյունյաց դպրոցում

7 Էջ | 180-187 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2023.3-180 |

Ստացվել է՝ 2023-08-25 | Գրախոսվել է՝ 2023-08-28 | Ընդունվել տպագրության՝ 2023-11-29

Տպագրված է 2023 N 3 (224) / Գրականագիտություն

Ամփոփում / Բանալի բառեր

Սուրբգրային աղերսներով, հնագրությանն առնչվող բազմաբովանդակ նյութերով, առասպելավարժությամբ, ժամանակի պատմաքաղաքական, ինչպես նաև աստվածաբանական հարցեր ներառող թեմաներով ընթերցողի հետ հաղորդակցվող Գրիգոր Մագիստրոսի (990–1058) նպատակը հայ գիտական աշխարհն իր բոլոր ոլորտներով բարձր զարգացման մակարդակի տեսնելն էր, ինչի համար նա ջանք չի խնայում։ Եվ բոլորովին պատահական չէր, որ գրական երկերի, առհասարակ բնագրերի խորքային ճանաչողությունը խիստ կարևորող հեղինակն՝ իր առջև ունենալով հույն քերական Դիոնիսիոս Թրակացու արվեստն ու հայ քերականության տեսության անցած ճանապարհը, կազմում է քերականության դասագիրք՝ փոխանցելով քերականական գիտության ավանդույթը՝ միաժամանակ մշակելով քերականության մեկնության սեփական դրույթներ։

Բեռնել

Նարինե Դիլբարյան - Ծննդոց գրքի գրաբար թարգմանության՝ մարդ հասկացույթի իմաստային դաշտի հիմնաբառերը

14 Էջ | 188-202 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2023.3-188 |

Ստացվել է՝ 2023-06-19 | Գրախոսվել է՝ 2023-06-26 | Ընդունվել տպագրության՝ 2023-11-29

Տպագրված է 2023 N 3 (224) / Լեզվաբանություն

Ամփոփում / Բանալի բառեր

Աստվածաշունչ մատյանը հին հայերեն՝ գրաբար է թարգմանվել Մեսրոպ Մաշտոցի, կաթողիկոս Սահակ Պարթևի և նրանց ավագ ու կրտսեր աշակերտների կողմից հայոց գրի ստեղծումից անմիջապես հետո՝ աջակցությամբ Հայոց արքա Վռամշապուհի: Համաձայն հայոց գրերի ստեղծման հայր Մաշտոցի վարքագրության հեղինակ Կորյունի՝ հայերենի այբուբենը ձևավորելուց հետո Կոմագենեի Սանոսատ քաղաքում Մաշտոցն իր սաների՝ Հովհան Եկեղեցացու և Հովսեփ Պաղնացու հետ ձեռնամուխ է լինում Աստվածաշնչի՝ երկար սպաս-ված գրաբար թարգմանությանը՝ իբրև սկիզբ ընտրելով Սողոմոնի առակները. «Եւ եդեալ սկիզբն թարգմանելոյ զգիրս նախ յառակացն Սողոմոնի, որ ի սկզբանն իսկ ծանօթս իմաստութեանն ընծայեցուցանէ լինել, ասելով եթէ «ճանաչել զիմաստութիւն և զխրատ, իմանալ զբանս հանճարոյ» :

Բանալի բառերԱստվածաշունչ մատյան Ծննդոց գիրք գրաբար թարգմանություն բառապաշար մարդ հասարակություն նշանակող իմաստային դաշտ բնիկ բառեր փոխառություններ:

Բեռնել

Գայանե Չոփուրյան - Երկբարբառների և եռաբարբառների հնչյունափոխության արտահայտությունը հայերեն վիմական արձանագրություններում (XII–XVI դդ.)

14 Էջ | 203-217 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2023.3-203 |

Ստացվել է՝ 2023-06-09 | Գրախոսվել է՝ 2023-07-03 | Ընդունվել տպագրության՝ 2023-11-29

Տպագրված է 2023 N 3 (224) / Լեզվաբանություն

Ամփոփում / Բանալի բառեր

XII–XVI դդ․ հայերեն վիմական արձանագրությունները (այսուհետ՝ Արձանագրություններ) բազմաբնույթ տեղեկություններ են պարունակում ոչ միայն հայ ժողովրդի պատմության, այլև նրա լեզվամտածողության վերաբերյալ։ Պայմանավորված վիմագրության վայրով և բնույթով («Ա․ հիշատակագրային, Բ․ շինարարական, Գ․ նվիրատվական, Դ․ իրավականոնական, Ե․ կրոնաբարոյախոսական, Զ․ խառն») ՝ Արձանագրություններում, որոնք, փորագրված են «դասական գրաբարով, միջին հայերենով, բարբառախառն գրաբարով և տեղական բարբառներով կամ խոսվածքներով» , առկա են նաև լեզվական այնպիսի իրողություններ, որոնք արժեքավոր են հայոց լեզվի պատմության առումով։

Բանալի բառերվիմագրություն գրաբար միջին հայերեն բարբառ երկբարբառի պարզեցում եռաբարբառի երկբարբառացում պարզեցում հնչյունական կապակցություն:

Բեռնել

Տաթևիկ Շախկուլյան - Սասունցի Դավթի կերպարի երաժշտական մարմնավորումը

11 Էջ | 218-229 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2023.3-218 |

Ստացվել է՝ 2023-07-05 | Գրախոսվել է՝ 2023-07-13 | Ընդունվել տպագրության՝ 2023-11-29

Տպագրված է 2023 N 3 (224) / Արվեստագիտություն

Ամփոփում / Բանալի բառեր

«Սասնա ծռերը» երաժշտական բաղադրիչով պահպանված քիչ թվով էպոսներից է՝ համաշխարհային ընդգրկումով։ Երգվող էպոսներից միջազգային գիտական ասպարեզում հիմնականում շրջանառվում են տեղեկությունները ֆիննականի, սերբական-խորվաթականի, ալբանականի վերաբերյալ , սակայն, հայկական էպոսի երգերը միջազգային շրջանակներում գրեթե չեն քննարկվում , այնինչ կարող ենք համարձակորեն փաստել, որ թե՛ գեղարվեստական, թե՛ կառուցվածքային ցուցիչներով մեր էպոսի երաժշտությունը դրսևորվում է որպես ամենաինքնատիպը։

Բանալի բառեր«Սասնա ծռեր» էպոսի երգեր Դավթի երգեր օպերային դրամատուրգիա մեղեդիական գծագիր:

Բեռնել

Արսեն Հարությունյան - Տաթևի վանքի պարսպակից մուտքերի և աղբյուրի կառուցման ժամանակը

15 Էջ | 230-245 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2023.3-230 |

Ստացվել է՝ 2023-06-20 | Գրախոսվել է՝ 2023-08-06 | Ընդունվել տպագրության՝ 2023-11-29

Տպագրված է 2023 N 3 (224) / Հնագիտություն

Ամփոփում / Բանալի բառեր

Միջնադարյան Հայաստանի վանական համալիրներն ու եկեղեցիներն իրենց բազմադարյա գոյության ընթացքում քանիցս նորոգվել, վերակառուցվել, երբեմն էլ համալրվել են նոր շենք-շինություններով: Այդօրինակ հուշարձանների շարքում բացառություն չէ նաև Սյունյաց հոգևոր-մշակութային կենտրոն Տաթևի վանքը, որի՝ հիմնականում երկրաշարժերի հետևանքով պայմանավորված շինարարական փուլերին վերջերս անդրադառնալու առիթ ենք ունեցել: Գաղտնիք չէ, որ միջնադարյան վանքերն աչքի էին ընկնում ոչ միայն վանականների կենցաղավարման միասնական կանոնադրությամբ, այլև համակառույցի յուրօրինակ լուծումներով. մեկից ավելի եկեղեցիներ, գավիթ-սրահներ, զանգակատուն, վանական, տնտեսական տարաբնույթ կառույցներ , և, որ էականն է, հուշարձանախումբը պարսպապատվում էր՝ դրանով իսկ ընդգծելով արտաքին աշխարհից վանականների առանձնացված-մեկուսացված, ինչպես նաև՝ պաշտպանված լինելը:

Բանալի բառերՏաթևի վանք Ստեփանոս Օրբելյան պարսպակից հին ու նոր մուտքեր աղբյուրի շենք հնագիտական պեղումներ վիմագիր ձեռագիր հիշատակություն:

Բեռնել

Սաակ Տարոնցի - Խարբերդի «Վիշապային քարը» և դրա մշակութաառասպելաբանական համատեքստը

11 Էջ | 246-257 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2023.3-246 |

Ստացվել է՝ 2023-08-15 | Գրախոսվել է՝ 2023-09-07 | Ընդունվել տպագրության՝ 2023-11-29

Տպագրված է 2023 N 3 (224) / Հնագիտություն

Ամփոփում / Բանալի բառեր

Մշակութաբանական ուսումնասիրությունները վաղուց ի վեր ցույց են տվել, որ որոշակի տարածաշրջանի բնորոշ ավանդական պատկերացումները՝ կապված դրա աշխարհագրական տեղանքի (ռելիեֆ), բնական պաշարների, բուսական և կենդանական աշխարհների հետ, բավական կայուն են ու հարատևում են անգամ տվյալ տարածաշրջանի կրոնական, լեզվական և էթնիկ պատկերների փոփոխության պարագայում։ Սա խոսում է հօգուտ այն մոտեցման, որ անդրազգային՝ տեղական պատմույթները (նարատիվներ) հաճախ ունենում են խոր արմատներ և չեն ենթարկվում նոր լեզվական կամ աշխարհայացքային արմատական ազդեցությունների, այլ պարզապես «կոսմետիկ» ձևափոխություններ են կրում՝ «հարմարվելով» նոր պայմաններին։

Բանալի բառերՀայկական լեռնաշխարհ Ծոփք Խարբերդ վիշապ քարացման առասպելույթ:

Բեռնել

Սիրանուշ Ֆահրադյան - Երուսաղեմի XIX դարի հայ պատրիարքների կնիքների արձանագրությունները և պատկերագրությունը

19 Էջ | 258-277 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2023.3-258 |

Ստացվել է՝ 2023-06-20 | Գրախոսվել է՝ 2023-07-18 | Ընդունվել տպագրության՝ 2023-11-29

Տպագրված է 2023 N 3 (224) / Հնագիտություն

Ամփոփում / Բանալի բառեր

Երուսաղեմի Սրբոց Հակոբյանց Առաքելական Աթոռի XIX դ. պատրիարքներ Թեոդորոս Վանեցու (1801–1818), Գաբրիել Նիկոմեդացու (1819–1840), Զաքարիա Կոփեցու (1841–1846), Կիրակոս Երուսաղեմացու (1846–1850), Հովհաննես Զմյուռնիացու (1850–1860), Եսայի Թալասցու (1864–1885), Հարություն Վեհապետյանի (1889–1910) կնիքների ներկայացման և վերծանման կարևորությունը բխում է ինչպես դրանց տեղեկատվական արժեքից, այնպես էլ, իբրև արտեֆակտ՝ եկեղեցական հերալդիկայի տեսանկյունից:

Բանալի բառերԵրուսաղեմի հայոց պատրիարքություն XIX դ. վավերագրեր կնիք եկեղեցական հերալդիկա արձանագրությունների վերծանում Հարության տեսարանը կնիքներում:

Բեռնել

Հայկազ Գևորգյան - Թավասպար ցեղանունը (թաբասարանցիների անվան ծագման հարցի շուրջ) (ռուս.)

12 Էջ | 278-290 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2023.3-278 |

Ստացվել է՝ 2022-12-23 | Գրախոսվել է՝ 2022-12-29 | Ընդունվել տպագրության՝ 2023-11-29

Տպագրված է 2023 N 3 (224) / Քննարկումներ

Ամփոփում / Բանալի բառեր

Թաբասարանցիները (ինքնանվանումը՝ թաբասարանար) հնագույն ժամանակներից կենտրոնացած են Մեծ Կովկասյան լեռնաշղթայի հարավարևելյան լանջերին: Դաղստանյան այս ժողովուրդը, որի լեզուն պատկանում է իբերո-կովկասյան լեզվաընտանիքի լեզգիական խմբին, «թաւասպար(ք)» ձևով հիշատակված է V դարի հայ մատենագրության մեջ՝ Մ. Խորենացու, Եղիշեի և Բուզանդի աշխատություններում: Հայկական աղբյուրների հիշատակություններին զուգահեռ՝ թաբասարանցիների անվան ուսումնասիրության համար կարևոր տեղ են զբաղեցնում միջնադարյան արաբական աղբյուրները, որոնցում նրանց երկիրը հիշատակված է Տաբարսարան, իսկ ժողովուրդը՝ ահլ տաբարսարան (Տաբարսարանի բնակիչ) կամ տաբարսարանիյա (տաբարսարանցի) ձևերով:

Բանալի բառերթավասպար / թաւասպար թաբասարանցիներ ցեղանուն տեղանուն Հյուսիսային Կովկաս կովկասյան ցեղեր հայ պատմագրություն արաբական աղբյուրներ ստուգաբանություն Կասպիական տարածաշրջան Իրան:

Բեռնել

Լիլիթ Դալլաքյան - Հարավկովկասյան էթնոքաղաքական հակամարտությունների համեմատական բնութագիրը (1990–2020 թթ.) (անգլ.)

10 Էջ | 291-301 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2023.3-291 |

Ստացվել է՝ 2023-09-12 | Գրախոսվել է՝ 2023-11-17 | Ընդունվել տպագրության՝ 2023-11-29

Տպագրված է 2023 N 3 (224) / Քննարկումներ

Ամփոփում / Բանալի բառեր

Հարավկովկասյան էթնոքաղաքական հակամարտությունների համեմատական վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ դրանք ունեն որոշակի առանձնահատկություններ ու ընդհանրություններ, ինչը կարևոր է Լեռնային Ղարաբաղի (ԼՂ), Աբխազիայի և Հարավային Օսիայի հիմնախնդիրների ծագումնաբանությունը, պատմությունն ու ժամանակագրությունը լուսաբանելու և այդ էթնոքաղաքական հակամարտությունների հանգուցալուծման ուղիները բացահայտելու համար: Այս երեք հակամարտությունները մնում են չլուծված՝ դառնալով գերտերությունների ձեռքում գործիք՝ իրենց աշխարհաքաղաքական շահերի սպասարկման համար։

Բանալի բառերՀարավկովկասյան էթնոքաղաքական հակամարտություններ Լեռնային Ղարաբաղ-Արցախ Հարավային Օսիա Աբխազիա ազգերի ինքնորոշման իրավունք վրաց-աբխազական վրաց-հարավ օսական ռուս-վրացական ռազմական գործողություններ շովինիզմի քաղաքականություն խաղաղապահ ուժեր միջազգային իրավունք:

Բեռնել

Ստյոպա Պետոյան - Ավագ Մահտեսի-Հակոբյանցի՝ Շուշի քաղաքում թերթեր հրատարակելու փորձերը (1883–1885 թթ.) (ռուս.)

17 Էջ | 302-319 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2023.3-302 |

Ստացվել է՝ 2023-09-15 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2023-11-29

Տպագրված է 2023 N 3 (224) / Հրապարակումներ

Բեռնել

Անուշավան Զաքարյան - Դավիթ Անանունը Վալերի Բրյուսովի դասախոսության մասին

3 Էջ | 320-323 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2023.3-320 |

Ստացվել է՝ 2023-09-12 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2023-11-29

Տպագրված է 2023 N 3 (224) / Հրապարակումներ

Ամփոփում / Բանալի բառեր

Ինչպես հայտնի է, ռուս նշանավոր բանաստեղծ, թարգմանիչ, գրականագետ, գրաքննադատ և պատմաբան Վալերի Բրյուսովը (1873–1924) Մոսկվայի Հայկական կոմիտեի հանձնախմբի խնդրանքով 1915 թ. կեսերից ձեռնամուխ լինելով «Հայաստանի պոեզիան» ժողովածուն կազմելու ու խմբագրելու աշխատանքներին՝ դրան զուգընթաց լայն գործունեություն է ծավալել հայ գրա-կանությունը, մշակույթը, պատմությունը ռուս և հայ լայն հասարակայնության մեջ տարածելու ուղղությամբ: Այդ նպատակով 1915–1917 թթ. նա բազմաթիվ դասախոսություններ է կարդացել ոչ միայն Մոսկվայում, Պետրոգրադում, այլև՝ Անդրկովկասում՝ Բաքվում, Թիֆլիսում, Էջմիածնում ու Երևանում:

Բեռնել

Աելիտա Դոլուխանյան - Արարատ Աղասյան. Արվեստի պատմություն. կերպար-վեստ, գիրք 2

7 Էջ | 324-331 |

Ստացվել է՝ 2023-05-24 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2023-11-29

Տպագրված է 2023 N 3 (224) / Գրախոսություններ

Ամփոփում / Բանալի բառեր

Արարատ Աղասյանի՝ կերպարվեստի պատմության ուսումնական ձեռնարկի 2-րդ գիրքը շարունակությունն է նույն ձեռնարկի 1-ին գրքի: Այն ընդգրկում է համաշխարհային կերպարվեստի բարձրագույն դրսևորման՝ վաղ Վերածննդի դարաշրջանից մինչև XX դարի սկիզբը: Գիրքը նվիրված է եվրոպական և ռուսական կերպարվեստի գլուխգործոցներին: Դրանում տեղ է գտել նաև հայկական կերպարվեստը՝ սկսած Հովնաթանյաններից մինչև XX դարասկզբի հայ նկարիչներն ու քանդակագործները:Ա. Աղասյանը ստեղծել է լիովին ինքնուրույն գործ: Գրքի ծանուցման հատվածում կա տեղեկատվություն, որից իմացվում է, թե հեղինակն ինքնուրույն և ինքնատիպ ձևով է մատուցում գրքում զետեղված նկարիչների ու քանդակագործների գործերը:

Բանալի բառերԱրարատ Աղասյան կերպարվեստ համաշխարհային Նախավերածնունդ Բարձր Վերածնունդ նկարչություն քանդակագործություն արվեստի ուղղություններ իտալական եվրոպական ռուսական հայկական:

Բեռնել

Վանո Եղիազարյան - Զաքարիա Ծ. վրդ. Բաղումյան. Կիրակոս Երզնկացու՝ սուրբ Եվագր Պոնտացու երկերի լուծմունքները

5 Էջ | 332-337 |

Ստացվել է՝ 2023-06-21 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2023-11-29

Տպագրված է 2023 N 3 (224) / Գրախոսություններ

Ամփոփում / Բանալի բառեր

2022 թ. Մ. Մաշտոցի անվան Մատենադարանի (ՄՄ) գիտական խորհրդի որոշմամբ տպագրվել է Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի միաբան Հոգշ․ Տ․ Զաքարիա ծ. վրդ. Բաղումյանի «Կիրակոս Երզնկացու՝ սուրբ Եվագր Պոնտացու երկերի լուծմունքները» վերնագրով գիրքը: Աշխատության խմբագիրն է Մատենադարանի գլխավոր ավանդապահ, Ձեռագրագիտության և Մայր ցուցակի բաժնի վարիչ, երջանկահիշատակ Գևորգ Տեր-Վարդանյանը։ Գրախոսվող գիրքը կազմված է առաջաբանից, 5 գլխից, իսկ վերջում ներկայացվում են հեղինակի կազմած գիտաքննական բնագրերը, ինչպես նաև՝ օգտագործված աղբյուրների, գրականության ու հատկանունների ցանկերից:

Բանալի բառերԶաքարիա ծայրագույն վարդապետ Բաղումյան Կիրակոս Երզնկացի Եվագր Պոնտացու լուծմունքներ ուսումնասիրություն գիտաքննական բնագրերի հրապարակում:

Բեռնել

Արտաշես Շահնազարյան - Կարեն Մաթևոսյան. Անին և անեցիները

3 Էջ | 338-341 |

Ստացվել է՝ 2023-09-20 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2023-11-29

Տպագրված է 2023 N 3 (224) / Գրախոսություններ

Ամփոփում / Բանալի բառեր

Ինչպես գրախոսվող մենագրության ներածության հենց սկզբում նկատել է հեղինակը, Անին միջնադարյան Հայաստանի պատմության մեջ բացառիկ դեր է կատարել ոչ միայն իբրև երկրի քաղաքական ու հոգևոր կենտրոն, իսկ Բագրատունիների օրոք նաև թագավորանիստ ու կաթողիկոսանիստ, այլև քաղաքային, տնտեսական ու մշակութային կյանքի զարգացման առաջնակարգ վայր։ Այդ անհերքելի իրողությամբ պայմանավորված՝ հայոց քաղաքամայր կոչված Անիի պատմամշակութային ժառանգությունը, հատկապես՝ ճարտարապետությունը, հետազոտողների տարբեր սերունդների քննության առարկա է հանդիսացել։ Արդյունքում ավելի քան 200 տարվա ընթացքում ստեղծվել է անիագիտական բազմաքանակ գրականություն։

Բանալի բառերԱնի Գագիկ Ա Զաքարյաններ Գրիգոր Մագիստրոս Ծառաքար Հոռոմոս Բագնայր Պահլավունիներ:

Բեռնել

Գոհար Վարդումյան - Հակոբ Մանանդյան (ծննդյան 150-ամյակի առթիվ) (ռուս.)

3 Էջ | 343-346 |

Ստացվել է՝ 2023-11-27 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2023-11-29

Տպագրված է 2023 N 3 (224) / Մեր երախտավորները

Բեռնել

Արարատ քհն. Պողոսյան - Վազգեն Ա Ամենայն Հայոց կաթողիկոս (ծննդյան 115-ամյակի առթիվ)

5 Էջ | 347-352 |

Ստացվել է՝ 2023-11-20 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2023-11-29

Տպագրված է 2023 N 3 (224) / Մեր երախտավորները

Ամփոփում / Բանալի բառեր

Լրացավ Ամենայն Հայոց կաթողիկոս, Հայաստանի ազգային հերոս, ՀՀ ԳԱԱ պատվավոր ակադեմիկոս, երջանկահիշատակ Վազգեն Ա Վեհափառ Հայրապետի ծննդյան 115-ամյակը: Նրա ապրած կյանքը և գործունեությունն անգնահատելի են մեր ժողովրդի համար: Ապագա կաթողիկոսի հայրը՝ Աբրահամ Պալճյանը, բնիկ թեքիրդաղցի էր, արհեստով՝ կոշկարար, 1895–1896 թվականներին՝ Կոստանդնուպոլսի հայկական ողբերգական իրադարձությունների ժամանակ, եղբայրների և քույրերի հետ գաղթում է Ռումինիա ու հաստատվում Բուխարեստում։ 1907 թ. Աբրահամն ամուսնանում է էդիրնեցի օրիորդ Սիրանուշի հետ: 1908 թ. սեպտեմբերի 20-ին Պալճյան ընտանիքում ծնվում է Լևոն-Կարապետը։

Բեռնել

Սուսաննա Հովհաննիսյան - Էդվարդ Ջրբաշյան (ծննդյան 100-ամյակի առթիվ)

4 Էջ | 353-357 |

Ստացվել է՝ 2023-09-01 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2023-11-29

Տպագրված է 2023 N 3 (224) / Մեր երախտավորները

Ամփոփում / Բանալի բառեր

Լրացավ գրականագետ, ակադեմիկոս, ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ Էդվարդ Ջրբաշյանի 100-ամյակը։ Գիտությամբ ապրելու ու արարելու կեսդարյա արգասավոր ուղին ապահովեցին մեծանուն գրականագետի տեղը հայագիտության դասականների, ազգային մշակույթի ու գիտության երախտավորների շարքում։ Արմատներով վանեցի Էդ. Ջրբաշյանը ծնվել է 1923 թ. սեպտեմբերի 24-ին Երևանում, Վանի հերոսամարտի մասնակից Մկրտիչ աղայի ընտանիքում, որը երկու ակադեմիկոս տվեց ազգային գիտությանը (Էդվարդի եղբայրը ՀԽՍՀ ԳԱ մաթեմատիկայի ինստիտուտի հիմնադիր տնօրեն, ակադեմիկոս Մխիթար Ջրբաշյանն է)։

Բեռնել

Լևոն Չուգասզյան - Բաբկեն Չուգասզյան (ծննդյան 100-ամյակի առթիվ)

6 Էջ | 358-364 |

Ստացվել է՝ 2023-07-10 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2023-11-29

Տպագրված է 2023 N 3 (224) / Մեր երախտավորները

Ամփոփում / Բանալի բառեր

XX դարի երկրորդ կեսի հայագիտության մեջ իր կարևոր տեղն ունի անվանի հայագետ-արևելագետ Բաբկեն Լևոնի Չուգասզյանը: Նրա գիտական, ժառանգությունը բաղկացած է հայ միջնադարյան և ավելի նոր ժամանակների գրականությանը, արևելագիտությանը, մանավանդ՝ իրանագիտությանը նվիրված հոդվածներից, գրքերից, բնագրերի հրատարակություններից, ձեռագրերի ցուցակներից: Բ․ Չուգասզյանի ուսումնասիրությունները լույս են տեսել ինչպես առանձին գրքերով, այնպես էլ՝ հայաստանյան և արտասահմանյան գիտական ժողովածուներում ու պարբերականներում:

Բեռնել

- Լևոն Զեքիյան (ծննդյան 80-ամյակի առթիվ)

5 Էջ | 365-370 |

Ստացվել է՝ 2023-10-13 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2023-11-29

Տպագրված է 2023 N 3 (224) / Մեր հոբելյարները

Ամփոփում / Բանալի բառեր

Հանրաճանաչ հայագետ, պատմաբան, բանասեր, աստվածաբան և ազգային-մշակութային խոշոր գործիչ Լևոն Զեքիյանը բոլորեց իր կենսագրության 8-րդ տասնամյակը: Նրա անցած վաստակաշատ ուղին փաստորեն Սփյուռքի հայագիտության հանրագումարային արդյունքներից մեկն է հոբելյարի բազմաբովանդակ գործունեության համատեքստում: Լ. Զեքիյանը ծնվել է Կոստանդնուպոլսում, 1943 թ. հոկտեմբերի 21-ին, մանկությունն ու պատանեկությունն անցկացրել է հայաբնակ Բերա թաղամասում, ուսումնառության հերթական փուլերն անցնելով Բերայի Մխիթարյանների վարժարանում և միջնակարգ կրթությունը՝ նույն թաղամասի իտալական վարժարանում:

Բեռնել

Աննա Ասատրյան - Գիտաժողով՝ «ՀՀ ԳԱԱ – 80. հայ ակադեմիական արվեստագիտության երախտավորները. Քրիստափոր Քուշնարյան»: Միջազգային գիտաժողով՝ «Արամ Խաչատրյան–120»

7 Էջ | 371-378 |

Ստացվել է՝ 2023-09-21 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2023-11-29

Տպագրված է 2023 N 3 (224) / Գիտական կյանք

Ամփոփում / Բանալի բառեր

ՀՀ ԳԱԱ հիմնադրման 80-ամյա հոբելյանի շրջանակներում ՀՀ ԳԱԱ արվեստի ինստիտուտը (ԱԻ) նախաձեռնել է «ՀՀ ԳԱԱ – 80. հայ ակադեմիական արվեստագիտության երախտավորները» գիտական կոնֆերանսների շարքը, որի նպատակն է բացահայտել ՀՀ ԳԱԱ ծանրակշիռ դերը հայ արվեստագիտության զարգացման գործում: Շարքի՝ երաժշտագետներին նվիրված կոնֆերանսները, կազմակերպվելու են Հայաստանի կոմպոզիտորների միության (ՀԿՄ) հետ, քանի որ նրանց գործունեությունը սերտորեն կապված է եղել վերջինիս հետ:

Բեռնել

Սուրեն Սարգսյան - Ռիչարդ Գասպարի Հովհաննիսյան

4 Էջ | 379-383 |

Ստացվել է՝ 0001-01-01 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 0001-01-01

Տպագրված է 2023 N 3 (224) / Լրատու

Ամփոփում / Բանալի բառեր

Հայ պատմագիտական ընտանիքը ծանր և անդառնալի կորուստ ունեցավ: Հուլիսի 10-ին ԱՄՆ-ի Լոս Անջելես քաղաքում 90 տարեկան հասակում կյանքից հեռացավ աշխարհահռչակ գիտնական, ՀՀ ԳԱԱ արտասահմանյան անդամ, Կալիֆորնիայի պետական համալսարանի Արդի հայոց պատմության ամբիոնի հիմնադիր ու առաջին վարիչ, «Հայաստանի Հանրապետություն» կոթողային անգլերեն քառահատոր աշխատության և Հայոց ցեղասպանության ու պատմական հայրենիքի վերաբերյալ բազմաթիվ գրքերի հեղինակ Ռիչարդ Գ. Հովհաննիսյանը:

Բեռնել

Միքայել Մարտիրոսյան - Ազգային մեծ գործիչը և բարերարը. Պողոս Նուբար փաշա

22 Էջ | 3-25 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2022.1-3 |

Ստացվել է՝ 2021-12-06 | Գրախոսվել է՝ 2021-12-21 | Ընդունվել տպագրության՝ 2022-03-07

Տպագրված է 2022 N 1 (219) / Հոդվածներ, հաղորդումներ

Ամփոփում / Բանալի բառեր

XX դարասկզբի հայ ազգային, հասարակական և քաղաքական գործիչների անզուգական փաղանգում Պողոս Նուբար փաշան շահեկանորեն առանձնանում է իր ազգանպաստ գործունեությամբ, որի համար ժամանակակիցների շրջանում վաստակեց բարձր հեղինակություն, իսկ սերունդների հիշողության մեջ մնաց իբրև մեծ բարերար և անսահման հայրենասեր: Եվրոպական հասարակական, քաղաքական և կառավարող շրջանների հետ ունեցած անձնական կապերը և ծանոթությունները, հեղինակավոր դիրքն ու նյութական հարստությունը ծառայեցրեց Հայկական հարցի լուծմանը, որի համար աշխատեց օրնիբուն՝ չխնայելով ո՛չ ժամանակը և ո՛չ առողջությունը:

Բանալի բառերՊողոս Նուբար փաշա Գևորգ Հինգերորդ Կ. Պոլսի պատրիարքարան Հայ ազգային պատվիրակություն հայկական բարենորոգումներ ռուս-թուրքական համաձայնագիր Սևրի պայմանագիր ՀԲԸՄ մեծ բարերար ազգային գործիչ Մարի Նուբար:

Բեռնել

Աննա Ասատրյան - Հովհաննես Նալբանդյան. հայ առաջին խոշոր ջութակա¬հարը

22 Էջ | 26-48 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2022.1-26 |

Ստացվել է՝ 2022-02-21 | Գրախոսվել է՝ 2022-03-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2022-03-10

Տպագրված է 2022 N 1 (219) / Հոդվածներ, հաղորդումներ

Ամփոփում / Բանալի բառեր

«Ես մեծ հաճույքով լսեցի Լեոպոլդ Աուերի շատ հայտնի ուսանող Հովհաննես Ռոմանովիչ Նալբանդյանին, որը ջութակահարի մեծ տաղանդ ունի» . ահավասիկ աշխարհահռչակ ջութակահար Պաբլո դե Սարասատեի կարծիքը Պետերբուրգի կոնսերվատորիայի շրջանավարտ, տակավին 24-ամյա հայ տաղանդավոր ջութակահար, ՌՍՖՍՀ վաստակավոր արտիստ (1926), ՌՍՖՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1937) Հովհաննես Առաքելի (Ռոմանի) Նալբանդյանի (15 սեպտեմբերի 1871, Սիմֆերոպոլ– 23 փետրվարի 1942, Տաշքենդ) մասին Լոնդոնում 1895 թ. տեղի ունեցած նրանց հանդիպումից հետո:

Բանալի բառերՀովհաննես Նալբանդյան արտիստ ջութակահար-վիրտուոզ մանկավարժ Պետերբուրգի կոնսերվատորիա հուշագրություն Պ. Սարասատե Լ. Աուեր:

Բեռնել

Անուշավան Զաքարյան - Լիսիցյանների տաղանդավոր զավակը. Լևոն Լիսիցյան

27 Էջ | 49-76 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2022.1-49 |

Ստացվել է՝ 2021-12-27 | Գրախոսվել է՝ 2022-02-23 | Ընդունվել տպագրության՝ 2022-03-03

Տպագրված է 2022 N 1 (219) / Հոդվածներ, հաղորդումներ

Ամփոփում / Բանալի բառեր

XIX դարավերջի – XX դարի հայ իրականության մեջ իր արժանավոր տեղն ունի Լիսիցյան գերդաստանը: Վարշավայի համալսարանի պատմաբանասիրական ֆակուլտետում բազմակողմանի ուսում առած Ստեփան Լիսիցյանը (1865–1947) հայ մշակույթի մեծ երախտավոր էր՝ բանասեր, աշխարհագրագետ, ազգագրագետ, պատմաբան, մանկավարժ, հրատարակիչ, այդ թվում՝ «Հասկեր» մանկական ամսագրի հիմնադիր ու խմբագիր, Հովհ. Թումանյանի և Լ. Շանթի հետ «Լուսաբեր» մայրենի լեզվի դասագրքի կազմող, թարգմանիչ. հիշարժան է լեհերենից թարգմանած Հ. Սենկևչի հանրահայտ «Յո՞ երթաս» վեպը: Ստ. Լիսիցյանի կինը՝ Կատարինե (Եկատերինա) Լիսիցյանը (1863–1957), եղել է Թիֆլիսում հայոց երկսեռ գիմնազիայի հիմնադիրն ու տեսուչը, միաժամանակ՝ հասարակական գործիչ և հրատարակիչ:

Բանալի բառերԼիսիցյաններ Լևոն Լիսիցյան Թիֆլիս Մոսկվա Վիեննա Յո. Ստրժիգովսկի Թ. Թորամանյան կամավորական խմբեր Պետրոգրադ Ն. Մառ Լ. Աուեր Կ. Պոլիս Երևան Սարիղամիշ Էջմիածին Հովհ. Թումանյան Ավ. Իսահակյան Ալ. Կուլեբյակին Կ. Բախշի:

Բեռնել

Վահան Մելիքյան - Միջպետական տարածքային և սահմանային խնդիրները Անդրկովկասյան հանրապետությունների անկախությունների հռչակումից հետո (1918 թ. հունիս–հուլիս)

29 Էջ | 77-106 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2022.1-77 |

Ստացվել է՝ 2021-07-06 | Գրախոսվել է՝ 2021-07-30 | Ընդունվել տպագրության՝ 2022-01-24

Տպագրված է 2022 N 1 (219) / Հոդվածներ, հաղորդումներ

Ամփոփում / Բանալի բառեր

Բաթումի պայմանագիրը, որը դարձավ Վրաստանի, Ադրբեջանի ու Հայաստանի անկախությունը ճանաչող առայժմ միակ քաղաքական ակտը և այդպիսով ընդունեց անկախ հանրապետությունների տարածքներն ու պայմանական սահմանները, չկանխեց Օսմանյան Թուրքիայի և Գերմանիայի ներկայության կասեցումը տարածաշրջանում։Անդրկովկասի հանրապետությունների անկախության հայտարարման նախօրեին երկրամասի քաղաքական շրջանակներում արդեն կիսվում ու բաժանվում էին ազգային տարածքները։ Այդ գործընթացն ուղղակիորեն կապվում էր Բաթումի բանակցություններից բխող պահանջների, հայկական կողմի համար՝ թուրքական վերջնագրի հետ։

Բանալի բառերՀայաստան Վրաստան Ադրբեջան Գերմանիա Օսմանյան կայսրություն Օ․ ֆոն Լոսսով Ն․ Ժորդանիա Վեհիբ փաշա Թ․ Նազարբեկյան Արամ Մանուկյան Խ․ Կարճիկյան Լոռի Բորչալու Ախալքալաք Ղարաբաղ։

Գեղամ Հովհաննիսյան - Երիտթուրքական շարժումը և հնչակյանները (XIX դ. վերջ – XX դ. սկիզբ)

14 Էջ | 107-121 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2022.1-103 |

Ստացվել է՝ 2021-10-01 | Գրախոսվել է՝ 2022-01-10 | Ընդունվել տպագրության՝ 2022-01-20

Տպագրված է 2022 N 1 (219) / Հոդվածներ, հաղորդումներ

Ամփոփում / Բանալի բառեր

XIX դ. վերջին՝ Օսմանյան կայսրության հպատակ ժողովուրդների ազգային-ազատագրական շարժման վերելքի շրջանում, սուլթանական բռնապետության դեմ ծավալվեց նաև թուրքական ընդդիմադիր ուժերի՝ երիտթուրքերի շարժումը: Այդ շարժման սոցիալական բազան կազմող թուրք՝ նոր ձևավորվող բուրժուազիայի, մտավորականության և զինվորականության ներկայացուցիչների մի մասը ձգտում էր տապալել սուլթանական վարչակարգը, որը դիտվում էր որպես կայսրության զարգացման համար խոչընդոտ, և երկիրը դնել զարգացման եվրոպական ուղու վրա: Իրականում, XIX դ. ընթացքում Օսմանյան կայսրության քաղաքական ու տնտեսական համակարգի բարեփոխման ուղղությամբ մի շարք փորձեր կատարվեցին նաև եվրոպական մեծ պետությունների կողմից, սակայն ինչպես դրանք, այնպես էլ սուլթանների ընդունած թանզիմաթները (բարենորոգումների մասին հրովարտակները) 1839 թ. և 1856 թ. չկենսագործվեցին:

Բանալի բառերերիտթուրքական շարժում հնչակյաններ Օսմանյան կայսրություն բարենորոգումներ Հայկական հարց Ինքնավար Հայաստան Ստեփան Սապահ-Գյուլյան:

Բեռնել

Պետրոս Դեմիրճյան - Գարեգին Սրվանձտյանցի բանահավաքչական ու ազգագրական գործունեությունը

9 Էջ | 122-131 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2022.1-118 |

Ստացվել է՝ 2022-01-20 | Գրախոսվել է՝ 2022-03-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2022-03-09

Տպագրված է 2022 N 1 (219) / Հոդվածներ, հաղորդումներ

Ամփոփում / Բանալի բառեր

Գարեգին եպիսկոպոս Սրվանձտյանցը (1840–1892 թթ.) հայ ժողովրդի ամենամեծ երախտավորներից մեկն է՝ թե՛ որպես հոգևոր, ազգային-հասարակական նվիրյալ գործիչ, թե՛ որպես անզուգական բանասեր, բանահավաք ու ազգագրագետ: Հատկանշական է, որ նրա գործունեությունը տասնամյակներ շարունակ շաղկապված է եղել երջանկահիշատակ Մկրտիչ Խրիմյանի՝ Խրիմյան Հայրիկի կյանքին ու գործունեությանը: Բավական է հիշել, որ Գ. Սրվանձտյանցը եղել է 1850-ականի կեսերին Խրիմյանի հիմնած «Արծուի Վասպուրական» թերթի խմբագրի տեղակալը, որտեղ և տպագրվել են նրա՝ ազգային-ազատագրական պայքարի գաղափարով ներշնչված առաջին ծանրակշիռ հոդվածները:

Բանալի բառերԳարեգին Սրվանձտյանց բանասեր բանահավաք ազգագրագետ «Թորոս Աղբար» «Սասունցի Դավիթ կամ Մհերի դուռ» Արաբկիր քաղաք արվեստ մշակույթ Մատենադարան:

Բեռնել

Ֆելիքս Մովսիսյան - «Մասյաց աղավնին» ամերիկյան քաղաքացիական պատերազմի մասին

21 Էջ | 132-153 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2022.1-128 |

Ստացվել է՝ 2021-09-02 | Գրախոսվել է՝ 2021-09-30 | Ընդունվել տպագրության՝ 2022-02-07

Տպագրված է 2022 N 1 (219) / Հոդվածներ, հաղորդումներ

Ամփոփում / Բանալի բառեր

Ամերիկյան քաղաքացիական պատերազմը, որը «տևեց չորս տարի և վերջ դրեց առնվազն մեկ միլիոն զինվորների ու խաղաղ քաղաքացիների կյանքին, ամենամեծ պատերազմն էր, որ երբևէ մղվել էր Նոր աշխարհում»: Այդ պատերազմին հյուսիսի բանակի շարքերում մասնակցել են նաև Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում բնակվող սակավաթիվ հայ համայնքի անդամներից 30-ը և զորակոչված մեկ շարքային զինվոր: Քաղաքացիական պատերազմի տարիներին՝ 1863 թ., Նյու Յորքում բժշկի մասնագիտություն ստացած կոստանդնուպոլսեցի Կարապետ Գալուստյանը, ակնեցի Պարոնիկ Մաթևոսյանը և վիրաբույժ Սիմոն Մինասյանը ծառայել են Ֆիլադելֆիայի զինվորական հոսպիտալներում:

Բանալի բառեր«Մասյաց աղավնի» հյուսիս հարավ իշխանություն ստրկություն պատերազմ երկպառակություն խռովություն միասնություն համերաշխություն Աբրահամ Լինքոլն:

Բեռնել

Հովհաննես Այվազյան - Դարձյալ Դավիթ Բեկի ծագումնաբանության հարցի շուրջ

15 Էջ | 154-169 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2022.1-150 |

Ստացվել է՝ 2022-01-11 | Գրախոսվել է՝ 2022-01-18 | Ընդունվել տպագրության՝ 2022-03-09

Տպագրված է 2022 N 1 (219) / Հոդվածներ, հաղորդումներ

Ամփոփում / Բանալի բառեր

2022-ին լրանում է Դավիթ Բեկի գլխավորած ազատագրական պայքարի 300-ամյակը, որը հայոց պատմության ամենանշանակալի իրադարձություններից է: «Դավիթ բեկը … հայոց պատմության մեջ … իբրև ազգային ազատագրության մարմնացում՝ չուներ իր նմանը Կիլիկիայի հայոց անկա-խության խորտակումից հետո»,– գրել է Լեոն: Այդ իրադարձությունների հատուկ կարևորությունն այն է, որ դրանցով է սկսվում մահմեդական լծից ազատագրվելու հայոց նորագույն շրջանը: Հայտնի է, որ Սյունիքի ազատագրական շարժումը սկսվել է 1722-ին, ավարտվել՝ 1730-ին Մխիթար Սպարապետի դավադիր սպանությամբ: Շարժումը 1722–1728-ին գլխավորել է Դավիթ Բեկը, 1728–1730-ին՝ Մխիթար Սպարապետը:

Բանալի բառերՍյունիքի ազատագրական կռիվներ Դավիթ Բեկ Մխիթար Սպարապետ Մելիք Փարսադան Մելիք Բալի Տեր Ավետիք Ղուկաս Սեբաստացի Սամուել Արամյան «Ընտիր պատմութիւն …» Րաֆֆի Լալայան Ադոնց Հալիձոր Բեխ Շինուհայր Տաթև:

Մհեր Նավոյան - Տարբերազատման խնդիրները հայ ավանդական երաժշտաբանաստեղծական արվեստի ժողովրդապրոֆեսիոնալ ճյուղում

18 Էջ | 170-188 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2022.1-166 |

Ստացվել է՝ 2021-09-16 | Գրախոսվել է՝ 2021-12-23 | Ընդունվել տպագրության՝ 2022-01-17

Տպագրված է 2022 N 1 (219) / Հոդվածներ, հաղորդումներ

Ամփոփում / Բանալի բառեր

Հայ ավանդական երաժշտաբանաստեղծական արվեստի երեք հիմնական ճյուղերից ժողովրդապրոֆեսիոնալը, որը կարող է նաև միջնադարի ձևաչափով «Աշխարհիկ պրոֆեսիոնալ» կոչվել, արտահայտվել է «Գուսանական» ու «Աշուղական» կոչված արվեստների դրսևորումով։Այստեղ, նախ, խնդիր ենք տեսնում նշված ճյուղի տարբերազատման և նույնականացման հարցում։ Նկատի ունենք այն մշակութային արտահայտությունների երկակի բնույթը, որը դասակարգվել են մերթ որպես ժողովրդական, մերթ՝ որպես ժողովրդապրոֆեսիոնալ։ Երբեմն նույնիսկ ժողովրդականը «հավակնել» է ժողովրդապրոֆեսիոնալի դերակատարությանը՝ ի հակադրություն պրոֆեսիոնալի։

Բանալի բառերժողովրդապրոֆեսիոնալ աշխարհիկ պրոֆեսիոնալ գուսան աշուղ «Երգք ցցոց և պարուց» հագներգություն (հռապսոդիա ῥαψῳδία) պարերգական դրամա (խորային դրամա χορεία)։

Բեռնել

Արծվիկ Սուվարյան - Ժամանակակից գրական արևելահայերենի և գերմաներենի ենթակայական ու հարակատար դերբայների քերականական տիպաբանություն

11 Էջ | 189-200 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2022.1-185 |

Ստացվել է՝ 2021-09-25 | Գրախոսվել է՝ 2021-12-16 | Ընդունվել տպագրության՝ 2022-01-21

Տպագրված է 2022 N 1 (219) / Հոդվածներ, հաղորդումներ

Ամփոփում / Բանալի բառեր

Բայը հայերենում, գերմաներենում և հնդեվրոպական այլ լեզուներում դրսևորվում է անդեմ կամ դերբայական, դիմավոր կամ եղանակային ձևերով։ Օ. Մոսկալսկայան գրում է, որ դերբայները, ծագումով լինելով բայական ածականներ, հնդեվրոպական լեզուների զարգացման ընթացքում աստիճանաբար ներառվել են բայի ձևերի համակարգում՝ միաժամանակ պահպանելով ածականին բնորոշ որոշ հատկանիշներ։ Գերմաներենի դերբայները, լեզվի առաջին գրավոր հուշարձաններում, ինչպես նաև լեզվի պատմության հետագա բոլոր փուլերում, ընդգրկված են բայի համակարգում ։ Լ. Եզեկյանը գրում է, որ հայերենի դերբայները հայ քերականագիտության մեջ՝ հատկապես Մ. Աբեղյանի ուսումնասիրություններում, երկար ժամանակ դուրս էին մնացել բայի համակարգից։

Բանալի բառերերականական տիպաբանություն հայերեն և գերմաներեն ենթակայական ու հարակատար դերբայներ միաժամանակություն նախաժամանակություն ներգործական-կրավորական սեռ գրական արևելահայերեն արևմտահայերեն հարակատար+եմ/էի կառույց պարագայական գործառույթներ:

Բեռնել

Սոնա Միքայելյան - Արաբական փոխառությունների հայերեն բարբառային բառաշերտը

8 Էջ | 201-209 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2022.1-197 |

Ստացվել է՝ 2021-07-01 | Գրախոսվել է՝ 2021-07-12 | Ընդունվել տպագրության՝ 2022-03-27

Տպագրված է 2022 N 1 (219) / Հոդվածներ, հաղորդումներ

Ամփոփում / Բանալի բառեր

Լեզվի բառա‎‎‎‎‎‎‎ֆոնդի անբաժանելի մաս է փոխառյալ բառաշերտը, որը ձևավորվել է նրա պատմական զարգացման տարբեր փուլերում՝ արտալեզվական և լեզվական բազմաթիվ գործոններով պայմանավորված: Տարաժամանակյա ու համաժամանակյա հայեցակարգերով փոխառությունների ուսումնասիրության նպատակն է երևան հանել լեզուների և դրանք կրող ժողովուրդների միջև առկա պատմական, մշակութային-քաղաքակրթական փոխհարաբերությունների բնույթը (սա հանրալեզվաբանական քննության առարկա է):

Բանալի բառերփոխառություն հայերենի արաբական փոխառություններ գրական փոխառություններ բարբառային փոխառություններ ուղղակի և միջնորդավորված փոխառություններ բառիմաստային և բառակազմական փոփոխություններ կենսունակ և ոչ կենսունակ փոխառություններ:

Բեռնել

Գարեգին Թումանյան - Հայկական լեռնաշխարհում կիմերական մշակույթի ուսումնասիրության արդի վիճակը և հեռանկարները

13 Էջ | 210-223 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2022.1-206 |

Ստացվել է՝ 2021-11-30 | Գրախոսվել է՝ 2022-01-11 | Ընդունվել տպագրության՝ 2022-01-18

Տպագրված է 2022 N 1 (219) / Հոդվածներ, հաղորդումներ

Ամփոփում / Բանալի բառեր

Կիմերները, ըստ էության, Արևելյան Եվրոպայի պատմական առաջին ժողովուրդն են : Հնագիտությանը հայտնի է «կիմերական մշակույթ» եզրը: Այն սկսել են գործածել հյուսիսմերձսևծովյան նախասկյութական մշակույթները հետազոտող Դ. Յա. Սամոկվասովը, Մ. Էբերտը, Ա. Տալգրենը՝ անցած դարասկզբին: Վ. Ա. Գորոդցովը, անդրադառնալով կիմերական մշակույթի խնդրին, փորձել է առանձնացնել հիշյալ մշակույթին բնորոշ աշխատանքի գործիքների և զենքի առաջատար տիպերը: Կարծիքը, որ կիմերները կոբանյան մշակույթի կրողներն են , հետագա հետազոտություններով չի հաստատվել: Ալեքսանդր Յեսսենը գտնում էր, որ բուն կիմերական մշակույթը դեռ պետք է փնտրել:

Բանալի բառերնոր մոտեցում հատկանիշներ կիմերական մշակույթ դամբանային համալիր դամբանախմբեր թաղման ծես ցեղախմբեր հեծյալ ռազմիկներ զենք ձիասարք:

Բեռնել

Աշոտ Մելքոնյան - Դիտարկումներ տարածաշրջանային մերօրյա խնդիրների շուրջ (ադրբեջանաթուրքական տանդեմին հակադարձելու քայլեր) (անգլ.)

7 Էջ | 224-231 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2022.1-267 |

Ստացվել է՝ 2022-03-17 | Գրախոսվել է՝ 2022-03-24 | Ընդունվել տպագրության՝ 2022-04-01

Տպագրված է 2022 N 1 (219) / Քննարկումներ

Ամփոփում / Բանալի բառեր

2020 թ. հայ-ադրբեջանական 44-օրյա պատերազմից (սեպտեմբերի 27 – նոյեմբերի 9) հետո ադրբեջանական կողմը ձգտում է բանակցություններում ստանալ ավելին, քան նախատեսված է 2020 թ. նոյեմբերի 9-ի եռակողմ (Ադրբեջան, Հայաստան, Ռուսաստան) հայտարարությամբ։ Մասնավորապես՝ ճանապարհների ապաշրջափակման վերաբերյալ կետը ներկայացվում է որպես Ադրբեջանին Հայաստանի տարածքով տրվելիք միջանցք։ 1921 թ. Մոսկվայի ու Կարսի պայմանագրերով Ախուրյան–Արաքս գետերի հունը դարձել է հայ-թուրքական սահման, որի հետևաքով Թուրքիային է անցել մշտապես Երևանի նահանգի մաս կազմող, երբևէ Օսմանյան կայսրության կազմում չեղած Սուրմալուի (Սուրբ Մարի, պատմական՝ Մասյացոտն) գավառը՝ Արարատ լեռնագագաթով (շուրջ 3,6 հազ. քառ. կմ տարածք)։

Բանալի բառերադրբեջանաթուրքական տանդեմ ապաշրջափակում միջանցք Արարատի մարզ:

Բեռնել

Արամ Քոսյան - Շրջակա միջավայրի դերը հայոց պատմության մեջ (խնդրի դրվածքը) (անգլ.)

15 Էջ | 232-247 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2022.1-220 |

Ստացվել է՝ 2021-12-23 | Գրախոսվել է՝ 2021-12-25 | Ընդունվել տպագրության՝ 2022-01-10

Տպագրված է 2022 N 1 (219) / Քննարկումներ

Ամփոփում / Բանալի բառեր

Ժողովրդի պատմության և նրա քաղաքական, տնտեսական ու հոգևոր-մշակութային զարգացման արդյունքը հանդիսացող պետության և, խոշոր հաշվով, քաղաքակրթության գիտական ընկալումը մեծապես պայմանավորված է այն աշխարհագրական միջավայրով, որտեղ ձևավորվում է կամ, առնվազն, անցնում իր հետագա զարգացման հիմնական փուլերը: Հասարակությունը, որպես կոնկրետ էկոհամակարգի բաղկացուցիչ մաս, չի կարող իր վրա չկրել այդ համակարգի ուղղակի ազդեցությունը, որն էլ որոշակիորեն պայմանավորում է նրա կենսագործունեության բոլոր ոլորտների գոյությունն ու զարգացման միտումները:

Բանալի բառերշրջակա միջավայր հասարակություն աշխարհագրական դետերմինիզմ կլիմայական փոփոխություններ Հայկական լեռնաշխարհ:

Բեռնել

Եղիա Ճերեճեան - Հաճընի ինքնապաշտպանական կռիւներուն մասին

8 Էջ | 248-256 |

Ստացվել է՝ 2021-09-17 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2022-02-08

Տպագրված է 2022 N 1 (219) / Հրապարակումներ

Ամփոփում / Բանալի բառեր

1920–1921 թուականները ճակատագրական կ՚ըլլան Կիլիկիոյ հայութեան համար: 1918 Հոկտեմբեր 30-ի Մուտրոսի համաձայնագիրով, Թուրքիա կ՚ընդունի իր պարտութիւնը: Ֆրանսական բանակները, որոնց շարքին «Հայկական Լէգէոն»ի հայ կամաւորները, կը մտնեն Կիլիկիա: 1915-ին տարագրութեան ճամբան բռնած կիլիկեցիները, 1919-ին խանդավառութեամբ եւ մեծ յոյսերով կը վերադառնան իրենց բնօրրանները: Կիլիկիոյ գրաւումը ֆրանսական բանակին կողմէ, հայութեան մօտ ինքնավստահութիւն կը ներշնչէ վերարծարծելու Կիլիկիոյ ինքնավարութեան հարցը:

Բեռնել

Ստյոպա Պետոյան - Շուշի քաղաքի Էջմիածնապատկան տպարանը և «Ձեռաց Մաշտոցի» տպագրությունը (1858 թ.)

13 Էջ | 257-270 |

Ստացվել է՝ 2021-12-22 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2022-01-20

Տպագրված է 2022 N 1 (219) / Հրապարակումներ

Ամփոփում / Բանալի բառեր

Շուշի քաղաքում տպագրությունը սկիզբ է առել 1828 թ., որի նախադրյալը Շվեյցարիայի Բազել քաղաքի Ավետարանական քարոզչական ըն-կերության գործունեությունն էր տարածաշրջանում : 1837 թ. Շուշիում ծավալած գործունեության դադարից հետո բողոքական քարոզիչների տպարանը գնում է Ղարաբաղի թեմի առաջնորդ Բաղդասար արքեպիսկոպոս Հասան-Ջալալյանցը: Վերջինս մտադիր է եղել իր մահից հետո տպարանը կտակել Ղարաբաղի հայոց թեմին։ Սակայն 1854 թ. Ներսես Աշտարակեցի կաթողիկոսի հանձնարարությամբ Շուշի ժամանած Գևորգ եպիսկոպոս Վեհապետյանցին հաջողվեց տարհամոզել մահվան մահճում գտնվող Բաղդասար արքեպիսկոպոսին. կաթողիկոսը նրան կարգադրել էր կարգավորել թեմակալ առաջնորդի սեփականության հարցերը, ինչի արդյուն-քում էլ նա տպարանը կտակեց Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնին:

Բեռնել

Անուշավան Զաքարյան - Հայկական մոտիվները Բորիս Լազարևսկու ստեղծագործության մեջ (ռուս.)

7 Էջ | 271-278 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2022.1-259 |

Ստացվել է՝ 2021-11-26 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2022-01-25

Տպագրված է 2022 N 1 (219) / Հրապարակումներ

Բեռնել

Աելիտա Դոլուխանյան - Լաուրա Մուրադյան. Գրականագիտական դիտումներ ժամանակի մեջ (ուսումնասիրություններ և հոդվածներ)

5 Էջ | 279-284 |

Ստացվել է՝ 2021-12-20 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2022-01-21

Տպագրված է 2022 N 1 (219) / Գրախոսություններ

Ամփոփում / Բանալի բառեր

Գրականագետ Լաուրա Մուրադյանը, որը հայ գրականության XIX–XX դարերի և մեր օրերի լավագույն գիտակներից է, բոլորովին վերջերս հրատարակել է իր ընտրությամբ կատարված վերջին տարիների հրապարակումների ժողովածուն: Դրանց մեջ կան և՛ ուսումնասիրություններ, և՛ առանձին հոդվածներ՝ նվիրված արևմտահայ, արևելահայ գրականություններին, թատրոնին, կինոյին, ուսումնական խնդիրներին:Ժողովածուի ընթերցումը բացահայտում է կարևոր մի իրողություն. գրաքննադատը ընտրել է իր այն գործերը, որոնցում հնչում են իր նոր մեկնությունները՝ հարստացնելով քննվող հեղինակի կամ նկարագրվող երևույթի մասին եղած հետազոտությունները:

Բանալի բառերՐաֆֆի Ա. Արփիարյան Վ. Փափազյան գրական փոխազդեցություն Հովհ. Հովհաննիսյան գրական դիմանկար ուսումնական ձեռնարկ գրական զուգահեռներ:

Բեռնել

Մարգարիտա Քամալյան - «Արվեստագիտական հանդես», 2021, № 1 և № 2

7 Էջ | 285-292 |

Ստացվել է՝ 2022-02-14 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2022-03-03

Տպագրված է 2022 N 1 (219) / Գրախոսություններ

Ամփոփում / Բանալի բառեր

ՀՀ ԳԱԱ արվեստի ինստիտուտի գիտական խորհրդի որոշմամբ լույս են տեսել ինստիտուտի գիտական պարբերականի՝ «Արվեստագիտական հանդեսի» (գլխավոր խմբագիր՝ արվ. դ., պրոֆ. Աննա Ասատրյան) 2021 թ. երկու համարները: Ինչպես 2019 թ. հրատարակված «Արվեստագիտական հանդեսի» անդրանիկ համարի «Վաղուց պահանջված գիտական հանդես» ներածական հոդվածում նշել է ՀՀ ԳԱԱ թղթակից անդամ, արվ. դ., պրոֆ. Արարատ Աղասյանը, ««Արվեստագիտական հանդեսի» էջերում կլուսաբանվեն հայ արվեստի ու ճարտարապետության խնդիրները, ինչպես նաև հայ ժողովրդի մշակութային կապերը մյուս ժողովուրդների հետ:

Բանալի բառեր«Արվեստագիտական հանդես» ՀՀ ԳԱԱ արվեստի ինստիտուտ երաժշտագիտություն կերպարվեստագիտություն թատերագիտություն կինոգիտություն ճարտարապետագիտություն:

Բեռնել

Կարեն Մկրտչյան - Օտար աղբյուրները հայկական գաղթավայրերի մասին: Հայր Ղևոնդ Ալիշանի ծննդյան 200-ամյակին նվիրված միջազգային գիտա-ժողովի նյութերի ժողովածու, պրակ Ա

6 Էջ | 293-299 |

Ստացվել է՝ 2021-12-01 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2022-01-04

Տպագրված է 2022 N 1 (219) / Գրախոսություններ

Ամփոփում / Բանալի բառեր

Ներկայացվող ժողովածուն ներառում է 23 հոդված, որոնց հեղինակներից 17-ը Հայաստանի Հանրապետությունից և Արցախի Հանրապետությու-նից (ԱՀ) են, մեկական՝ Իտալիայից, Հունաստանից, Ֆրանսիայից, Հունգարիայից, Բուլղարիայից, Շվեյցարիայից: Գիտաժողովի մասնակիցների աշխարհագրությունը ներառել է 8 երկիր:Օտար աղբյուրները, մասնավորապես՝ ճանապարհորդների երկերը, հսկայական նյութ են պարունակում հայկական գաղթօջախների բնակչության թվաքանակի, տնտեսության, օտար ազգերի հետ ունեցած փոխհարաբերությունների, հայ ազգաբնակչության մշակույթի, կրթության և ներհամայնքային կյանքի բազմաթիվ իրողությունների վերաբերյալ:

Բանալի բառերօտար աղբյուրներ հայկական գաղթավայրեր Հայր Ղևոնդ Ալիշան Ռենատոսի կամ Հայոց վանք Արևելյան Այսրկովկաս արաբական և պարսկական աղբյուրներ եվրոպական ճանապարհորդներ շվեդ ճանապարհորդ Մեծ Բրիտանիայի և ԱՄՆ-ի սկզբնաղբյուրներ հունգարալեզու ձեռագիր բուլղարահայության պատմամշակութային ժառանգություն շվեյցարական վավերագրեր:

Բեռնել

Ալբերտ Խառատյան - Աելիտա Դոլուխանյան (ծննդյան 80-ամյակի առթիվ)

5 Էջ | 300-305 |

Ստացվել է՝ 2022-03-04 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2022-03-11

Տպագրված է 2022 N 1 (219) / Մեր հոբելյարները

Ամփոփում / Բանալի բառեր

Անվանի գիտնական, բանասիրական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր, ՀՀ ԳԱԱ թղթակից անդամ Աելիտա Գուրգենի Դոլուխանյանը իր կենսագրության մեջ շրջեց երբևէ այսքան իմաստավորված անհատի տարեդարձը: Միշտ նորովի և գիտության անձանձիր մշակին տրված մարդու իրավունքով, որն իր տասնամյակների արարման մեջ, սակայն, ոչ մի իրավունք էլ չի տեսնում, այլ միայն իր պարտքն ու պարտականությունը, որի համար շարունակում է սիրելի մնալ իր մերձավոր ու հեռավոր շրջապատին և մեզ՝ իրեն ճանաչող գործընկերներիս:

Բեռնել

Գոհար Մուրադյան - Աբրահամ Տերյան (ծննդյան 80-ամյակի առթիվ)

3 Էջ | 306-309 |

Ստացվել է՝ 2022-03-11 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2022-03-11

Տպագրված է 2022 N 1 (219) / Մեր հոբելյարները

Ամփոփում / Բանալի բառեր

ՀՀ ԳԱԱ արտասահմանյան անդամ Աբրահամ Տերյանը ծնվել է Երուսաղեմի հայկական թաղամասում 1942 թ. ապրիլի 19-ին: Սովորել է տեղի Սրբոց թարգմանչաց վարժարանում, որից հետո վեց տարի զբոսավար է աշխատել Սուրբ երկրում: Ուսումը շարունակել է ԱՄՆ-ում՝ Միչիգանի համալսարանում, որն ավարտել է 1970 թ.՝ իբրև հնագիտության մասնագետ, իսկ 1981-ին Շվեյցարիայի Բազելի համալսարանում ստացել է աստվածաբանության դոկտորի աստիճան: 1993 թ. տեղափոխվել է ԱՄՆ-ի Կանզասի համալսարան՝ նշանակվելով կրոնի ու փիլիսոփայության պրոֆեսոր և հումանիտար բաժանմունքի վարիչ:

Բեռնել

Գայանե Շագոյան - Հարցազրույց ՀՀ ԳԱԱ թղթակից անդամ Լևոն Աբրահամյանի հետ (ծննդյան 75-ամյակի առթիվ)

7 Էջ | 310-317 |

Ստացվել է՝ 2022-03-31 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2022-04-01

Տպագրված է 2022 N 1 (219) / Մեր հոբելյարները

Ամփոփում / Բանալի բառեր

ԳԱՅԱՆԵ ՇԱԳՈՅԱՆ – Չնայած գիտնականների կայացումը տեղի է ունենում հասուն տարիքում, սակայն մասնագիտության ընտրությունն ու որոշակի աշխարհայացք շատերի մոտ ձևավորվում է վաղ տարիքից։ Դրա համար պիտի խնդրեմ պատմեք ձեր առաջին ուսուցիչների մասին։ ԼԵՎՈՆ ԱԲՐԱՀԱՄՅԱՆ – Տատիկիս եմ համարում կյանքիս առաջին ուսուցիչը։ Որ պատկերացնեք՝ ինչ նկատի ունեմ, պատմեմ մի դրվագ։ Խորհրդային տարիներն էին, Սիբիրում մի կորեական ինքնաթիռ վթարի ենթարկվեց, և բոլորը զոհվեցին: Երբ ռադիոյով դա հայտնեցին, տատիկիս ողբը, ցավն այդ անծանոթ մարդկանց համար իմ կյանքի առաջին դասերից դարձավ. ես հասկացա՝ ինչպես է հնարավոր ուրիշի ցավն ընդունել որպես քոնը:

Բեռնել

Գայանե Գևորգյան - Անահիտ Տոնապետյան (ծննդյան 60-ամյակի առթիվ

4 Էջ | 318-322 |

Ստացվել է՝ 2022-02-16 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2022-03-10

Տպագրված է 2022 N 1 (219) / Մեր հոբելյարները

Ամփոփում / Բանալի բառեր

Լրացավ ՀՀ ԳԱԱ արտասահմանյան անդամ, բ. գ. դ., պրոֆ. Անահիտ Տոնապետյանի 60-ամյա հոբելյանը: Նա ծնվել է 1962 թ. ապրիլի 18-ին Ֆրանսիայի Լիոն քաղաքում: 1984 թ. ավարտել է Փարիզի Արևելյան լեզուների և քաղաքակրթությունների պետական ինստիտուտի հայագիտական ծրագիրը, 1985 թ.՝ Սորբոնի համալսարանի ռուսերենի լեզվաբանության բաժինը: 1987 թ. մասնակցել է պետական դասախոսների բարձրագույն մրցույթին (Agregation) և տեղ զբաղեցրել 2-րդ դիրքում։ 1991 թ. Սորբոն-Նուվել համալսարանում պրոֆ. Կլոդ Աժեժի ղեկավարությամբ պաշտպանել է արևմտահայերենի քերականությանը նվիրված դոկտորական ատենախոսություն և ստացել բանասիրական գիտությունների դոկտորի գիտական աստիճան:

Բեռնել