Historical and philological journal
PUBLISHED SINCE 1958

ԼՈՒՅՍ Է ՏԵՍՆՈՒՄ 1958 ԹՎԱԿԱՆԻՑ
Историко-филологический журнал
ИЗДАЕТСЯ С 1958 ГОДА
  • Արծվի Բախչինյան - Հայ-սկանդինավյան դիցաբանական մի զուգահեռի շուրջ
    8 Էջ | 163-171 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2024.2-163 |

    Ստացվել է՝ 2024-04-19 | Գրախոսվել է՝ 2024-04-26 | Ընդունվել տպագրության՝ 2024-07-10

    Տպագրված է 2024 N 2 (226) / Քննարկումներ

    Ըստ շվեդ առասպելաբան Սթիգ Վիքանդերի՝ զոհաբերված հորթի ոսկորից խաղողի վազի առաջանալու մասին հայկական ավանդազրույցը զուգահեռ ունի սկանդինավյան բանահյուսության հետ։ Ավանդազրույցը կապվում է Նոյ նահապետի (տարբերակ՝ Աբրահամի) հետ։ Եվ քանի որ հայերեն «որթ» և «հորթ» բառերը համարվում են առաջինը երկրորդից ծագած և հոմանիշ, առաջին անգամ փորձ է կատարվում դրանց նմանությունը կապել տվյալ ավանդազրույցի հետ։ Որպես լրացուցիչ ապացույց բերվում է այն փաստը, որ ոչ պատահականորեն հնչյունային և իմաստային նույն զուգահեռներն առկա են նաև ռոմանական որոշ լեզուներում։

    Բանալի բառերավանդազրույց Նոյի մասին հայկական առասպելաբանություն որթատունկ հորթի զոհաբերում սկանդինավյան առասպելաբանություն Թոր այծեր։

    Բեռնել
  • - Յակոբ Չոլաքեան. Պատմական Անտիոքի եւ շրջակայից բնիկ հայերն ու միւս հաւաքականութիւնները, Երեւան, ՀԱԻ հրատ., 2023, 456 էջ:
    2 Էջ | 225-227 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2024.2-225 |

    Ստացվել է՝ 2024-04-27 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2024-07-10

    Տպագրված է 2024 N 2 (226) / Գրախոսություններ

    Վերջերս ընթերցող լայն հանրության սեղանին դրվեց անվանի հայագետ, պ. գ. դ., ՀՀ ԳԱԱ հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտի գլխավոր գիտաշխատող Հակոբ Չոլաքյանի մենագրությունը, որը նվիրված է պատմական Անտիոքի շրջանի բնիկ հայերի պատմաազգագրությանն ու միտված է՝ քննելու, համակարգելու տարածաշրջանի պատմությունը՝ ելնելով պատմաազգագրական, աղբյուրագիտական, բարբառագիտական, բանագիտական սկզբունքներից: Մենագրության տասներկու ընդարձակ գլուխները, խճանկարի տեսքով ամբողջացնում են շրջանի պատմությունը՝ հնագույն ժամանակներից մինչև մեր օրերը, մանրամասն ներկայացնում են Անտիոքի շրջանի պատմաազգագրությունը՝ բարբառից մինչև բանահյուսություն:

    Բանալի բառերԱնտիոք Քեսաբ պատմաազգագրական ուսումնասիրություն բանահյուսություն բարբառ և բարբառագիտություն ավանդազրույց դավանանք

    Բեռնել
  • Անահիտ Խեչոյան - Հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտի աշխատություններ, 5
    7 Էջ | 235-242 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2024.2-235 |

    Ստացվել է՝ 2024-05-29 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2024-07-10

    Տպագրված է 2024 N 2 (226) / Գրախոսություններ

    ՀՀ ԳԱԱ հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտի աշխատություններ (ՀԱԻԱ) պարբերականի 5-րդ հատորը հանրագումարի է բերում հնագիտության, ազգագրության, բանագիտության, մշակութային մարդաբանության՝ մինչ օրս չլուսաբանված զանազան հիմնախնդիրների քննությունը: Ներկայացվող ժողովածուն ընդգրկում է ավելի քան մեկ տասնյակից ավել հետազոտողների ուսումնասիրություններ: Ժողովածուն բաղկացած յոթ բաժնից (I. «Հուշարձաններ և գտածոներ», II. «Ավանդույթ և արդիականություն», III. «Պար և ծես», IV. «Բանահյուսություն և լեզվամշակույթ», V. «Պոլսահայոց հիմնախնդիրներ», VI. «Հաղորդումներ», VII. «Մեր հոբելյարները»), հավելվածային «Լուսանկարներ և գծապատկերներ» և «Տեղեկություններ հեղինակների մասին» բաժիններից, որոնք, որոշ դեպքերում, ընդգրկում են միմյանց հարակից հիմնահարցեր, իսկ հոդվածներից որոշներն ունեն նաև միջգիտակարգային բնույթ:

    Բանալի բառերԱնտիոք Քեսաբ պատմաազգագրական ուսումնասիրություն բանահյուսություն բարբառ և բարբառագիտություն ավանդազրույց դավանանք:

    Բեռնել
  • Աշոտ Մելքոնյան - Արևիք– Մեղրին Հայաստանի պատմաքաղաքական հոլովույթում (անգլ.)
    11 Էջ | 3-14 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2024.1-3 |

    Ստացվել է՝ 2024-02-16 | Գրախոսվել է՝ 2024-02-19 | Ընդունվել տպագրության՝ 2024-03-22

    Տպագրված է 2024 N 1 (225) / Պատմություն

    Հայաստանի պատմաաշխարհագրական յուրաքանչյուր երկրամաս իր ուրույն տեղն ու դերն ունի ինչպես տարածաշրջանային զարգացումներում, այնպես էլ՝ հայոց հասարակական ու մշակութային կյանքում։ Այդ տեսանկյունից բացառություն չէ նաև Մեծ Հայքի թագավորության Սյունյաց աշխարհը։ Այն Արցախի հետ դարեր շարունակ եղել է Հայոց երկրի արևելյան դարպասը, նրա ռազմաքաղաքական ու քաղաքակրթական անկյունաքարերից մեկը։Սյունիքի աշխարհաքաղաքական բացառիկ հոլովույթում առանձնանում է նրա պատմական 12 գավառներից ամենահարավայինը՝ Արևիքը (նաև՝ Արևիկ), որը հիմնականում տարածվում է Մեղրի գետի ավազանում և ներկայումս համընկնում է Հայաստանի Հանրապետության Սյունիքի մարզի Մեղրու ենթաշրջանին։

    Բանալի բառերՍյունիք Արևիք գավառ Մեղրի Սիսական Ստեփանոս Օրբելյան Տաթևի վանք Սյունիքի թագավորություն Դավիթ բեկ Զանգեզուրի շրջան Գարեգին Նժդեհ Լեռնային Հայաստան:

    Բեռնել
  • Աշոտ Մանուչարյան - Վանանդի եպիսկոպոսական թեմը (IV–VIII դարեր)
    9 Էջ | 40-49 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2024.1-40 |

    Ստացվել է՝ 2023-04-20 | Գրախոսվել է՝ 2023-05-19 | Ընդունվել տպագրության՝ 2024-03-22

    Տպագրված է 2024 N 1 (225) / Պատմություն

    Հայոց եկեղեցու վաղ շրջանի պատմության ուսումնասիրության համար կարևոր նշանակություն ունեն առանձին թեմերի սկզբնավորման, ձևավորման, ընթացքի վերաբերյալ անդրադարձները, որոնց շնորհիվ երևան են հանվում ուշագրավ իրադարձություններ, իրողություններ: Դրանք լրացնում են եպիսկոպոսությունների վերաբերյալ ցարդ հայտնի իմացությունները, տեղայնացնում, ամբողջացնում այդ եկեղեցավարչական բարձրագույն կառույցների մասին պատկերացումները: IV–VIII դդ. Վանանդի եպիսկոպոսությունը Հայաստանի ներեկեղեցական, ներքաղաքական կյանքում ունեցել է առանցքային նշանակություն, հատկապես խնդրո առարկա ժամանակաշրջանում, երբ այդ թեմի հինգ թեմակալ դարձել են Հայոց Մեծաց կաթողիկոսներ՝ վճռորոշ դեր խաղալով ոչ միայն ներհայկական, այլև՝ միջպետական, միջեկեղեցական հարաբերություններում:

    Բանալի բառերեպիսկոպոսություն թեմ Վանանդ հնագույն գլխավոր կենտրոնական դիրք միջնադար ազգային-եկեղեցական կաթողիկոս:

    Բեռնել
  • Ավետիս Հարությունյան - Վանի նահանգը Հասան Թահսինի կուսակալության շրջանում (1913–1914 թթ.)
    17 Էջ | 70-87 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2024.1-70 |

    Ստացվել է՝ 2023-04-12 | Գրախոսվել է՝ 2023-06-05 | Ընդունվել տպագրության՝ 2024-03-22

    Տպագրված է 2024 N 1 (225) / Պատմություն

    Վանի նահանգի հայության նկատմամբ իրականացված բռնությունների, սպանությունների և անապահովության ընդհանուր մղձավանջը շարունակվեց ու նոր դրսևորումներ ձեռք բերեց այն բանից հետո, երբ 1913 թ. հունվարի 10-ին իշխանությունն Օսմանյան կայսրությունում իթթիլաֆականներից կրկին անցավ իթթիհատականների ձեռքը: Իշխանափոխության ընդհանուր համատեքստում 1913 թ. ապրիլին Վանի նահանգում պաշտոնանկ արվեց իթթիլաֆիստների ներկայացուցիչ, նահանգապետ Ահմեդ Իզզեթը, որի փոխարեն Վանի նոր նահանգապետ նշանակվեց Հասան Թահսին բեյը : Մինչ այդ իշխանությունները նախատեսել էին Հ. Թահսինի փոխարեն նորից Վանի նահանգապետ նշանակել «թոփալ» Իսմայիլ Հագգը փաշային, որը 1911 թ. արդեն կառավարում էր Վանում և կարող էր հաջողությամբ իր ձեռքում կենտրոնացնել Վանի քաղաքացիական ու ռազմական իշխանությունը:

    Բանալի բառերՎանի նահանգ Հ. Թահսին իթթիհատական կուսակցություն հողային հարց հայ-քրդական հարաբերություններ կրթական խնդիրներ կուսակցական կյանք ՀՅԴ Ն. Հոֆ:

    Բեռնել
  • Մհեր Նավոյան - Ազգային երաժշտության հարցերը Խաչատուր Աբովյանի դիտարկումներում
    13 Էջ | 202-215 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2024.1-202 |

    Ստացվել է՝ 2024-01-19 | Գրախոսվել է՝ 2024-01-21 | Ընդունվել տպագրության՝ 2024-03-22

    Տպագրված է 2024 N 1 (225) / Արվեստագիտություն

    Ազգային երաժշտության հարցերի առնչությամբ Խաչատուր Աբովյանի դիտարկումները կարող են մեկնաբանվել XIX դարի սկզբին արևելահայ իրականության մեջ եվրոպական մշակութային առանցքային գաղափարների ներթափանցմամբ։ Բնավ տարօրինակ չէ, որ ազգայինն անգամ այդ հունի մեջ է դիտարկվել։ Խոսքը դեռևս XVIII դ. վերջից՝ «Գրոհի և փոթորկի» շրջանից, ապա և գերմանական ռոմանտիզմի շրջանակներում, կարելի է ասել, ազգայինի գաղափարականացման իրողություններին է առնչվում։

    Բանալի բառերԽ․ Աբովյան Յո. Գրոսս գերմանական ռոմանտիզմ հոգևոր երգ ավանդական երաժշտաբանաստեղծական արվեստ աշուղական արվեստ ազգային կոմպոզիտորական դպրոց վառ ձայն խազ շարական

    Բեռնել
  • Վանո Եղիազարյան - Արիստակես Լաստիվերցու Պատմության հավանական պատվիրատուն
    12 Էջ | 258-270 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2024.1-258 |

    Ստացվել է՝ 2024-01-24 | Գրախոսվել է՝ 2024-01-29 | Ընդունվել տպագրության՝ 2024-03-22

    Տպագրված է 2024 N 1 (225) / Քննարկումներ

    Հայ պատմագրական արձակն ունեցել է կայուն ձևավորված ժանրակազմ առանձնահատկություններ, որոնցից է նաև պատմության պատվիրատու ունենալու հանգամանքը: Արիստակես Լաստիվերցու պատմության պատվիրատուն, սակայն, անհայտ է հայագիտությանը: Ընդունված է, որ պատմիչը պատմությունը գրել է առանց որևէ մեկի պատվերի:Արիստակես Լաստիվերցու անունով մեզ են հասել «Արիստակես վարդապետ Լաստիվերցու Պատմությունը՝ մեր շրջապատի այլացեղ ազգերից մեզ հասած արհավիրքների մասին» պատմագիրքը, նաև չորս ճառեր՝ «Մեկնութիւն ընթերծուածոց» և «Արիստակէս վարդապետի ասացեալ Ի նոր կիւրակէն», «Արիստակիսի հայոց վարդապետի վասն ութօրեայ նաւակատեացն որ զկնի Աստուածյայտնութեանն կատարի», «Արիստակէս վարդապետի ասա-ցեալ մեծի հինգշաբթին Ոտնլուային խորհուրդ»:

    Բանալի բառերԱրիստակես Լաստիվերցի ժանրակազմ առանձնահատկություն գրաբար տեքստի աշխարհաբարի փոխադրում Գագիկ Ա թագավորը հավանական պատվիրատու:

    Բեռնել
  • Աննա Արևշատյան - Մհեր Նավոյան. Հայ հիմներգության ձևավորումը. քննական տեսություն
    5 Էջ | 294-299 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2024.1-294 |

    Ստացվել է՝ 2024-02-27 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2024-03-22

    Տպագրված է 2024 N 1 (225) / Գրախոսություններ

    Ընթերցողի սեղանին է դրվել արվեստագիտության դոկտոր, ՀՀ ԳԱԱ արվեստի ինստիտուտի ժողովրդական երաժշտության բաժնի առաջատար գիտաշխատող, Կոմիտասի անվան կոնսերվատորիայի պրոֆեսոր, ՀՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ, երաժշտագետ Մհեր Նավոյանի «Հայ հիմներգության ձևավորումը. քննական տեսություն» մեծածավալ աշխատությունը, որը հրատարակվել է Արվեստի ինստիտուտի գիտական խորհրդի որոշմամբ: Գիրքը ներկայացնում է հեղինակի բազմամյա պրպտումների արգասիքը, որին նախորդել են տվյալ թեմայի տարբեր կողմերին նվիրված բազմաթիվ հոդվածներ և զեկուցումներ միջազգային մի շարք գիտաժողովներում:

    Բանալի բառերՀայ հիմներգություն ձևավորում քննական տեսություն երուսաղեմյան բյուզանդամետ ավանդական տեսակետ Սաղմոսարան Ժամագիրք Շարակնոց:

    Բեռնել
  • - Կոստանդնուպոլսի հայ համայնքում դավանական ներհակությունների պատմությունից (1715–1764 թթ.)
    17 Էջ | 3-20 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2024.3-3 |

    Ստացվել է՝ 2024-10-04 | Գրախոսվել է՝ 2024-10-11 | Ընդունվել տպագրության՝ 2024-11-21

    Տպագրված է 2024 N 3 (227) / Պատմություն

    XVII դ․ վերջին տասնամյակներից և XVIII դ․ սկզբներից Կոստանդնուպոլսի հայ համայնքում խորացող դավանական պայքարն իր մեջ առավ հասարակական բոլոր խավերին՝ Առաքելական եկեղեցու կարևոր դերակատարությամբ։ Հայտնի է, որ համայնքի ներսում կաթոլիկական փոքրամասնությունը գաղափարաքարոզչական սնուցում էր ստանում լատիներենից և իտալերենից արված բազմաթիվ թարգմանություններով, որոնք միջոց էին դառնում հայ հանրության կրթված խավերի համար՝ ծանոթանալու ոչ միայն եվրոպական կրոնական գաղափարախոսությանը, այլև մշակութային արժեքներին ու փիլիսոփայական մտքին։ Դավանական ներհակությունները լարվածության չափերի էր հասցնում կաթոլիկական քարոզչությունը՝ փորձելով առավել ընդլայնել իր հետևորդների շրջանակը և կտրել նրան ազգային եկեղեցուց ու նրա ավանդույթներից, որի հետևանքը պետք է լիներ հայ կաթոլիկների ապազգայնացումը և մեկուսացումն իրենց համայնքից։

    Բանալի բառերԿոստանդնուպոլսի հայ համայնք հայ կաթոլիկներ Հովհաննես Կոլոտ Գրիգոր Շղթայակիր Ս․ Հակոբյանց վանք Հակոբ Նալյան Պետրոս Քյութուր դավանական ներհակություններ Անկյուրիա թարգմանական կաթոլիկական գրականություն։

    Բեռնել
  • Լուսինե Մարգարյան - Արցախի տեղանվանական համակարգի պատմության շրջանաբաժանման փորձ
    13 Էջ | 117-130 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2024.3-117 |

    Ստացվել է՝ 2024-05-27 | Գրախոսվել է՝ 2024-06-04 | Ընդունվել տպագրության՝ 2024-11-21

    Տպագրված է 2024 N 3 (227) / Լեզվաբանություն

    Արցախի տեղանվանական համակարգի պատմական զարգացման ընթացքը բնութագրելու համար կարևոր է այդ համակարգի զարգացման բոլոր փուլերի հատկանշական կողմերի վերհանումը: Ռուս լեզվաբան, հատկանվանագետ Վլադիմիր Ա. Նիկոնովը գրում էր, որ «ոչ ոք չգիտի և չի էլ կարող իմանալ, թե որն էր առաջին տեղանունը, և դա գիտության «թուլությունը» չէ բնավ» : Բայց և հին ժամանակներից առ այսօր էլ հայտնի բոլոր եղանակներով, հնարավոր բոլոր միջոցներով մարդկությունը փորձում է գտնել իր առաջին կայանը, առաջին անունը:

    Բանալի բառերԱրցախի տեղանվանագիտություն պատմական շրջանաբաժանում ենթաշերտային տարրեր լեզվական ազդեցություն վերանվանումներ պատմական ու քաղաքական գործընթացների ազդեցություն:

    Բեռնել
  • Արսեն Հարությունյան - Հուսիկ Մելքոնյան. Ցաղաց քար վանքը
    5 Էջ | 245-250 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2024.3-245 |

    Ստացվել է՝ 2024-11-06 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2024-11-21

    Տպագրված է 2024 N 3 (227) / Գրախոսություններ

    Միջնադարյան Հայաստանի պատմության ուսումնասիրման համար աղբյուրագիտական առատ նյութ են ընձեռում վանական համալիրները, որոնց կազմում ընդգրկված կառույցների որմերին և կոթողային հուշարձաններին պահպանված վիմագրերը, ինչպես նաև այդ նույն համալիրներից հայտնի ձեռագիր մատյանների հիշատակարաններն անփոխարինելի սկզբնաղբյուրներ են: Հայագիտության մեջ՝ դեռևս XIX դարում լայն տարածում գտած տեղագրական-նկարագրական բնույթի աշխատություններում, արդեն իսկ կարևորվել է տարբեր գավառների, վանքերի, ամրոցների և պատմամշակութային այլ կենտրոնների գրավոր ժառանգությունն առանձին մենագրության նյութ դարձնելը :

    Բանալի բառերՑաղաց քար վանք հուշարձանախումբ եկեղեցի խորան կոթող վիմագիր խաչքար նվիրատվություն։

    Բեռնել
  • Ալբերտ Խառատյան - Երուսաղեմի հայոց պատրիարքությունը և Ս. Տեղյաց շուրջ հույն-հայկական դիմակայությունը (1700–1730-ական թվականներ)
    18 Էջ | 55-73 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2023.1-55 |

    Ստացվել է՝ 2023-01-29 | Գրախոսվել է՝ 2023-02-13 | Ընդունվել տպագրության՝ 2023-03-23

    Տպագրված է 2023 N 1 (222) / Պատմություն

    XVII դ. վերջին Երուսաղեմի, ինչպես և Կ. Պոլսի հայոց պատրիարքությունը կանգնած էին դժվարին փորձությունների և դրանց ծանր հետևանքների հաղթահարման առջև: Թեման բազմիցս լուսաբանվել է հայ պատմագիտության մեջ, սակայն և չի կորցրել իր հրատապությունը՝ դրա հենքը հանդիսացող սկզբնաղբյուրների համադրման պայմաններում: Առավել մոտիկից պետք է դիտել նշված պատրիարքությունների ընթացքը՝ աչքի առաջ ունենալով հատկապես Երուսաղեմում ուղղափառ և հայ առաքելական միաբանությունների ամենևին էլ ոչ միանշանակ փոխհարաբերությունները:

    Բանալի բառերԵրուսաղեմի հայոց պատրիարքություն Կ. Պոլսի հայոց պատրիարքություն Ս. Տեղյաց սեփականություններ Հովհաննես Հաննա Ավետիք պատրիարք Հովհաննես Կոլոտ պատրիարք Գրիգոր Շիրվանցի պատրիարք Ֆեյզուլլահ մուֆտի Երուսաղեմի հունաց պատրիարք Մելետիոս:

    Բեռնել
  • Արսեն Բոբոխյան - Աստվածները, հերոսները և սրբերը. հայոց լեռները որպես սրբազան թաղումների միջավայր
    16 Էջ | 166-182 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2023.1-166 |

    Ստացվել է՝ 2023-02-14 | Գրախոսվել է՝ 2023-02-25 | Ընդունվել տպագրության՝ 2023-03-23

    Տպագրված է 2023 N 1 (222) / Հնագիտություն

    Վաղ կոթողային արվեստին նվիրված իր արժեքավոր ուսումնասիրության մեջ Գարեգին Հովսեփյանը գրում է. «Քրիստոնեական արվեստի նշանավոր պատմաբան Կրաուզը մի խոսք ունի, թե ազգերի արվեստը գերեզմաններից է սկսվում. այս ճշմարիտ է ոչ միայն նախնական ազգերի համար, որոնց շինարարություններն ու ստեղծագործական երևույթները իրոք գերեզմանների հետ են կապված, այլև հետագա դարերի նոր հոսանքների ընդունելության ժամանակ, համապատասխան նոր արվեստի և մշակույթի ստեղծագործության աղբյուր է դառնում, հետզհետե հնից դեպի նորը փոխակերպվելով» :

    Բանալի բառերաստվածներ հերոսներ սրբեր վիշապ բարձր լեռնային գոտիներ հնագիտական հուշարձաններ ավանդազրույցներ:

    Բեռնել
  • Արգիշտի Վարդանյան - Հայ-աղվանական զինակցությունը պարսկական տիրապետության դեմ (V դարի կեսին)
    17 Էջ | 35-52 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2023.2-35 |

    Ստացվել է՝ 2022-12-15 | Գրախոսվել է՝ 2023-01-19 | Ընդունվել տպագրության՝ 2023-06-19

    Տպագրված է 2023 N 2 (223) / Պատմություն

    Աղվանքում պետական միավորման ստեղծման պահից սկսած ՝ այն մեծ մասամբ բարիդրացիական հարաբերություններ է ունեցել իր հարևանների՝ մասնավորապես՝ Մեծ Հայքի թագավորության հետ։ Սակայն 226 թ. Սասանյան աշխարհակալության ի հայտ գալով՝ նրանք իրենց կառավարման հենց սկզբից խնդիր էին դրել վերացնել Պարսկաստանին հարևան երկրներում գոյություն ունեցող Արշակունյաց հարստության բոլոր ճյուղերը։ Այդ ճանապարհին առաջինը հայ Արշակունիներն էին, քանի որ վերջիններս, պարթև Արշակունիների անկումից հետո, այդ թվում՝ նաև IV դ. 30-ական թվականների վերջերից, Աղվանքում կառավարող Արշակունի հարստությունների մեջ գերակա դիրք էին գրավում և դրա արդյունքում առաջնությունն անցել էր հայ Արշակունիներին։

    Բանալի բառերՀայաստան Այսրկովկաս Աղվանք Սասանյան Պարսկաստան Վարդան Մամիկոնյան Վասակ Սյունի Եղիշե Ղազար Փարպեցի Խաղխաղի ճակատամարտ Կուր գետ Սեբուխտ հոներ։

    Բեռնել
  • Պետրոս Դեմիրճյան - Գոյության առեղծվածի խնդիրը Եղիա Տեմիրճիպաշյանի մտածողության համակարգում
    10 Էջ | 164-174 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2023.2-164 |

    Ստացվել է՝ 2022-12-19 | Գրախոսվել է՝ 2022-12-20 | Ընդունվել տպագրության՝ 2023-06-19

    Տպագրված է 2023 N 2 (223) / Բանասիրություն

    Արևմտահայ բանաստեղծ, արձակագիր, իմաստասեր Եղիա Տեմիրճիպաշյանի (1851–1908 թթ.) գործունեության ակտիվ շրջանում՝ XIX դ. վերջին քառորդին, գոյության առեղծվածի՝ նյութի և հոգու, կյանքի, մահվան ու անմահության հարցերը տևական քննարկման էին ենթարկվում ժամանակի հայ և համաշխարհային գրական-գիտական-իմաստասիրական մտքի կողմից: «Իմաստասէրք ոմանք կ՚ենթադրեն, թէ մարդկային մեծ ամբողջն միայն անկորնչելի,– գրում էր Եղիշէ վրդ. Այվազեանը,– եւ թէ անձնիւր կեանք, իւր անհատութեան մէջ, երեւոյթ մի է անցաւոր եւ խաբուսիկ:

    Բանալի բառերԵղիա Տեմիրճիպաշյան նյութ հոգի կյանք մահ սեր գոյություն պարզ բարդ առեղծված Նիրվանա:

    Բեռնել
  • Անի Սարատիկյան - Հովսեփ Աբովյանցն ու նրա ջրաշինարարական գործունեությունը
    8 Էջ | 232-240 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2023.2-232 |

    Ստացվել է՝ 2023-01-11 | Գրախոսվել է՝ 2023-01-14 | Ընդունվել տպագրության՝ 2023-06-19

    Տպագրված է 2023 N 2 (223) / Հնագիտություն

    XIX–XX դդ. ակտիվ ջրաշինարարական աշխատանքներ էին ընթանում ամբողջ Հայաստանում : Առանձին շրջաններում այդ գործընթացը նույնպես բուռն ընթացք ուներ. օրինակ՝ Իջևանի շրջանում (այժմ՝ Տավուշի մարզում) ջրաշինարարական առանցքային կետերից էր Ջողազի ջրամբարի կառուցումը , որի հիմնանպատակն էր ոռոգման ջրով ապահովել սահմանամերձ Կոթի, Բարեկամավան, Ոսկեվան, Բաղանիս և մի քանի այլ գյուղերին: Տավուշի սահմանամերձ գյուղերի ջրամատակարարման հարցերի մասին առանձնակի կարևորություն ունեն պահպանված ձեռագրերն ու արխիվային փաստաթղթերը:

    Բանալի բառերՀովսեփ Աբովյանց Տավուշ Կոթի Բարեկամավան Ալավերդի ընտանեկան արխիվ օրագիր հուշաղբյուր ջրհոր ճանապարհ շինարարություն:

    Բեռնել
  • Արեգ Վարդանյան - "Բյուզանդահայի տեսիլ"-ն ու դրա առնչությունները հայ և բյուզանդական վախճանաբանության հետ
    18 Էջ | 255-273 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2023.2-255 |

    Ստացվել է՝ 2023-04-10 | Գրախոսվել է՝ 2023-04-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2023-06-19

    Տպագրված է 2023 N 2 (223) / Քննարկումներ

    Մի քանի տարի առաջ "Բանբեր Մատենադարանի" հանդեսի 23-րդ համարում բ. գ. դ. Արամ Թոփչյանի կողմից հրատարակվել են Կեղծ-Մեթոդիոսի տեսիլի հայերեն տարբերակները։ Հոդվածում ներկայացվում է Կեղծ-Մեթոդիոսի տեսիլի հիմնական թարգմանությունը՝ համեմատված հունարեն տարբերակի հետ, ինչպես նաև նրա հեղինակությամբ ավանդված, սակայն հիմնական տարբերակից խիստ տարբերվող մի այլ բնագիր, որը պահվում է Մ. Մաշտոցի անվան Մատենադարանի (ՄՄ) № 2270 ձեռագրում։ Այս բնագրի "շեղումը" Կեղծ-Մեթոդիոսի հիմնական տարբերակից արտահայտվում է մի քանի ցայտուն հանգամանքներով։

    Բանալի բառերհայ վախճանաբանություն բյուզանդական վախճանաբանություն Կոմնենոսներ բյուզանդահայ մատենագրություն Դանիելի տեսիլ Կեղծ-Մեթոդիոս հայերը Բյուզանդիայում 4-րդ խաչակրաց արշավանք Նիկետաս Քոնիատես օտարի ընկալումը:

    Բեռնել
  • Քրիստինե Կոստիկյան - Քրիստոնյաները Շաքիի շրջանում և մահմեդականացած ուդի հայերի խնդրագիրը (IX–XIX դդ.)
    15 Էջ | 30-45 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2023.3-30 |

    Ստացվել է՝ 2023-02-25 | Գրախոսվել է՝ 2023-03-27 | Ընդունվել տպագրության՝ 2023-11-29

    Տպագրված է 2023 N 3 (224) / Պատմություն

    Արևելյան Այսրկովկասի քրիստոնյա բնակչության իսլամացման գործընթացը սկսվել էր դեռևս տարածաշրջանի արաբական նվաճման ժամանակաշրջանից՝ VIII դարից: Այն՝ հակառակ տեղի քրիստոնյաներին դավանափոխությունից ետ պահելու Աղվանից եկեղեցու մշտական ջանքերին ու պայքարին, կարողացել է դարերի ընթացքում տեղի և հարևան մահմեդական իշխանությունների խրախուսմամբ մեծ հաջողություններ գրանցել: Թեև Հայ Առաքելական եկեղեցու և նրան ենթակա Աղվանից եկեղեցու հետևորդները հիմնականում տիրապետում էին հայերենին ու շարունակում էին մեծ թիվ կազմել ընդհուպ մինչև XIX դ., այնուամենայնիվ, մահմեդական տիրապետությունը տարածաշրջանում՝ սկսած XI դ. Սելջուկյան ժամանակաշրջանից, աստիճանաբար փոխել էր ու շարունակում էր փոխել տեղի բնակչության էթնիկ և կրոնական դիմագիծը:

    Բանալի բառերՇաքի քրիստոնյա հայ ուդի մահմեդականացում Աղվանից եկեղեցի խանություն խնդրագիր։

    Բեռնել
  • Միքայել Մարտիրոսյան - Գրիգոր Զոհրապի դերը 1913 թ. ռուս-գերմանական համաձայնության կայացման գործում
    20 Էջ | 72-92 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2023.3-72 |

    Ստացվել է՝ 2023-04-10 | Գրախոսվել է՝ 2023-05-02 | Ընդունվել տպագրության՝ 2023-11-29

    Տպագրված է 2023 N 3 (224) / Պատմություն

    Գրիգոր Զոհրապը (1861–1915) XIX դարավերջի և XX դարասկզբի արևմտահայ մտավորականության կարկառուն դեմքերից է: Նրա ինքնատիպ տաղանդը դրսևորվել է առաջին հերթին գրական-գեղարվեստական ստեղծագործություններում: Գ. Զոհրապը նորավեպի հայ արքան է. գրական ստեղծա-գործություններն աչքի են ընկնում արևմտահայ իրականության գերազանց իմացությամբ և մարդասիրության վեհ գաղափարներով: Արևմտահայերի ծանր գոյավիճակի և Հայաստանի ապագայի նկատմամբ ունեցած անհանգստությունը Գ. Զոհրապին դեռ երիտասարդ տարիքից մղել են զբաղվելու նաև հասարակական-քաղաքական գործունեությամբ: Նրա հա-մար շրջադարձային էր 1908 թ., երբ արևմտահայ մյուս վտարանդի գործիչների նման Փարիզից վերադարձավ Կ. Պոլիս և ծավալեց հասարակական-քաղաքական ակտիվ գործունեություն:

    Բանալի բառերԳրիգոր Զոհրապ հայկական բարենորոգումներ Կ. Պոլսի հայոց պատրիարքարան ռուս-գերմանական փոխզիջումային համաձայնություն Հ. Վանգենհայմ Մ. Գիրս Ա. Մանդելշտամ:

    Բեռնել
  • Ռուբեն Սահակյան - Առաջին համաշխարհային պատերազմի Կովկասյան ռազմաճակատը փաստաթղթերում (քննական դիտարկումներ և վերլուծություն)
    30 Էջ | 93-123 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2023.3-93 |

    Ստացվել է՝ 2023-06-07 | Գրախոսվել է՝ 2023-09-29 | Ընդունվել տպագրության՝ 2023-11-29

    Տպագրված է 2023 N 3 (224) / Պատմություն

    Առաջին համաշխարհային պատերազմի մասին գրվել և հրատարակվել են ուսումնասիրություններ, հետազոտություններ, վերլուծություններ, հոդվածներ և մասնակիցների հուշեր, սակայն դեռևս շատ հարցեր մնում են չլուսաբանված: Պատճառներից մեկն այն է, որ ուսումնասիրողների ուշադրության կենտրոնում հիմնականում եղել են եվրոպական թատերաբեմում ընթացած մարտական գործողությունները, իսկ պատերազմի բաղկացուցիչ մաս՝ Կովկասյան՝ ավելի ստույգ՝ ռուս-թուրքական ռազմաճակատը գրեթե անուշադրության էր մատնվել: Եվ դա այն դեպքում, երբ միակ ռազմաճակատն էր, որտեղ ռուսական բանակը փայլուն հաղթանակներ էր տանում:

    Բանալի բառերԿովկասյան ռազմաճակատ Ի. Ի. Վորոնցով-Դաշկով Ն. Ն. Յուդենիչ հայ կամավորական շարժում Անդրանիկ Դրո Համազասպ Քեռի Ա. Մանուկյան Հ. Զավրյան հայերի ցեղասպանություն Հայկական հարց Սարիղամիշ Վան Էրզրում Տրապիզոն Երզնկա:

    Բեռնել
  • Սիրանուշ Մարգարյան - Կուլտուր-պատմական դպրոցը և նրա ազդեցությունը Հայր Ղևոնդ Ալիշանի և Գարեգին Սրվանձտյանցի գործերի վրա
    16 Էջ | 163-179 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2023.3-163 |

    Ստացվել է՝ 2023-08-28 | Գրախոսվել է՝ 2023-09-04 | Ընդունվել տպագրության՝ 2023-11-29

    Տպագրված է 2023 N 3 (224) / Գրականագիտություն

    Կուլտուր-պատմական դպրոցը հումանիտար գիտությունների՝ մշակութաբանության, արվեստի պատմության, գրականագիտության մեջ կայուն ու հիմնարար փիլիսոփայական-գեղագիտական մեթոդ-համակարգ է, որը կապվում է XІX դարի ֆրանսիացի փիլիսոփա, մշակույթի տեսաբան Հիպոլիտ Ադոլֆ Տենի (1828–1893) անվան հետ։ Այն բազմաթիվ հետևորդներ ունեցավ տարբեր երկրներում (Ջ. Բրանդես, Պ. Լակոմբ, Ժ. Ռենար, Ն. Պիպին և ուրիշներ): Ակնհայտ է, որ հայկական իրա-կանությունը, հայ մտածողները ևս չէին կարող անմասն մնալ համաեվրոպական փիլիսոփայական և մշակութաբանական այս շարժումից:

    Բանալի բառերՀիպոլիտ Ադոլֆ Տեն կուլտուր-պատմական դպրոց Հայր Ղևոնդ Ալիշան Մխիթարյաններ Գարեգին եպս. Սրվանձտյանց գեղարվեստի փիլիսոփայություն պատմականություն միջավայրի պահի և ցեղային պատկանելության եռանդամ բանաձև եվրոպակենտրոն աշխարհայացք համաժամանակություն։

    Բեռնել
  • Արսեն Հարությունյան - Տաթևի վանքի պարսպակից մուտքերի և աղբյուրի կառուցման ժամանակը
    15 Էջ | 230-245 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2023.3-230 |

    Ստացվել է՝ 2023-06-20 | Գրախոսվել է՝ 2023-08-06 | Ընդունվել տպագրության՝ 2023-11-29

    Տպագրված է 2023 N 3 (224) / Հնագիտություն

    Միջնադարյան Հայաստանի վանական համալիրներն ու եկեղեցիներն իրենց բազմադարյա գոյության ընթացքում քանիցս նորոգվել, վերակառուցվել, երբեմն էլ համալրվել են նոր շենք-շինություններով: Այդօրինակ հուշարձանների շարքում բացառություն չէ նաև Սյունյաց հոգևոր-մշակութային կենտրոն Տաթևի վանքը, որի՝ հիմնականում երկրաշարժերի հետևանքով պայմանավորված շինարարական փուլերին վերջերս անդրադառնալու առիթ ենք ունեցել: Գաղտնիք չէ, որ միջնադարյան վանքերն աչքի էին ընկնում ոչ միայն վանականների կենցաղավարման միասնական կանոնադրությամբ, այլև համակառույցի յուրօրինակ լուծումներով. մեկից ավելի եկեղեցիներ, գավիթ-սրահներ, զանգակատուն, վանական, տնտեսական տարաբնույթ կառույցներ , և, որ էականն է, հուշարձանախումբը պարսպապատվում էր՝ դրանով իսկ ընդգծելով արտաքին աշխարհից վանականների առանձնացված-մեկուսացված, ինչպես նաև՝ պաշտպանված լինելը:

    Բանալի բառերՏաթևի վանք Ստեփանոս Օրբելյան պարսպակից հին ու նոր մուտքեր աղբյուրի շենք հնագիտական պեղումներ վիմագիր ձեռագիր հիշատակություն:

    Բեռնել
  • Պետրոս Դեմիրճյան - Գարեգին Սրվանձտյանցի բանահավաքչական ու ազգագրական գործունեությունը
    9 Էջ | 122-131 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2022.1-118 |

    Ստացվել է՝ 2022-01-20 | Գրախոսվել է՝ 2022-03-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2022-03-09

    Տպագրված է 2022 N 1 (219) / Հոդվածներ, հաղորդումներ

    Գարեգին եպիսկոպոս Սրվանձտյանցը (1840–1892 թթ.) հայ ժողովրդի ամենամեծ երախտավորներից մեկն է՝ թե՛ որպես հոգևոր, ազգային-հասարակական նվիրյալ գործիչ, թե՛ որպես անզուգական բանասեր, բանահավաք ու ազգագրագետ: Հատկանշական է, որ նրա գործունեությունը տասնամյակներ շարունակ շաղկապված է եղել երջանկահիշատակ Մկրտիչ Խրիմյանի՝ Խրիմյան Հայրիկի կյանքին ու գործունեությանը: Բավական է հիշել, որ Գ. Սրվանձտյանցը եղել է 1850-ականի կեսերին Խրիմյանի հիմնած «Արծուի Վասպուրական» թերթի խմբագրի տեղակալը, որտեղ և տպագրվել են նրա՝ ազգային-ազատագրական պայքարի գաղափարով ներշնչված առաջին ծանրակշիռ հոդվածները:

    Բանալի բառերԳարեգին Սրվանձտյանց բանասեր բանահավաք ազգագրագետ «Թորոս Աղբար» «Սասունցի Դավիթ կամ Մհերի դուռ» Արաբկիր քաղաք արվեստ մշակույթ Մատենադարան:

    Բեռնել
  • Կարեն Մկրտչյան - Օտար աղբյուրները հայկական գաղթավայրերի մասին: Հայր Ղևոնդ Ալիշանի ծննդյան 200-ամյակին նվիրված միջազգային գիտա-ժողովի նյութերի ժողովածու, պրակ Ա
    6 Էջ | 293-299 |

    Ստացվել է՝ 2021-12-01 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2022-01-04

    Տպագրված է 2022 N 1 (219) / Գրախոսություններ

    Ներկայացվող ժողովածուն ներառում է 23 հոդված, որոնց հեղինակներից 17-ը Հայաստանի Հանրապետությունից և Արցախի Հանրապետությու-նից (ԱՀ) են, մեկական՝ Իտալիայից, Հունաստանից, Ֆրանսիայից, Հունգարիայից, Բուլղարիայից, Շվեյցարիայից: Գիտաժողովի մասնակիցների աշխարհագրությունը ներառել է 8 երկիր:Օտար աղբյուրները, մասնավորապես՝ ճանապարհորդների երկերը, հսկայական նյութ են պարունակում հայկական գաղթօջախների բնակչության թվաքանակի, տնտեսության, օտար ազգերի հետ ունեցած փոխհարաբերությունների, հայ ազգաբնակչության մշակույթի, կրթության և ներհամայնքային կյանքի բազմաթիվ իրողությունների վերաբերյալ:

    Բանալի բառերօտար աղբյուրներ հայկական գաղթավայրեր Հայր Ղևոնդ Ալիշան Ռենատոսի կամ Հայոց վանք Արևելյան Այսրկովկաս արաբական և պարսկական աղբյուրներ եվրոպական ճանապարհորդներ շվեդ ճանապարհորդ Մեծ Բրիտանիայի և ԱՄՆ-ի սկզբնաղբյուրներ հունգարալեզու ձեռագիր բուլղարահայության պատմամշակութային ժառանգություն շվեյցարական վավերագրեր:

    Բեռնել
  • Ռուբեն Սահակյան - Հովհաննես Տեր-Մարտիրոսյան (Ա-Դո)
    24 Էջ | 9-33 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2022.2-9 |

    Ստացվել է՝ 2022-03-30 | Գրախոսվել է՝ 2022-05-17 | Ընդունվել տպագրության՝ 2022-06-09

    Տպագրված է 2022 N 2 (220) / Պատմություն

    1828–1829 թթ. ռուս-թուրքական պատերազմից հետո Արևմտյան Հայաստանի Բայազետ քաղաքից Արևելյան Հայաստան վերաբնակվեցին 300 ընտանիքներ, որոնք հաստատվեցին Սևանի ավազանում ու իրենց բնակավայրն անվանեցին Նոր Բայազետ: Նորաբնակների թվում էին նաև Տեր-Մարտիրոսյանները: Գաղթականներին նոր բնակավայր էր ուղեկցել բայազետցի Մկրտիչ աղա Արծրունին, որն էլ համարվում է ապագա քաղաքի հիմնադիրը: Նրա մահից հետո բնակչության համար առավել ազդեցիկ դեմքը և փաստացի ղեկավարն էր եղբայրը՝ Բարսեղ աղա Արծրունին, ով Ներսես Ե Աշտարակեցի կաթողիկոսի օգնությամբ կառուցում է Սբ. Աստվածածին եկեղեցին, ապա 1852 թ. հիմնում է ուսումնարան, որը սկսում է գործել 1854 թ.:

    Բանալի բառերԱ-Դո Նոր Բայազետ Երևան ՀՅԴ հայ-թաթարական ընդհարումներ Արցախ Վան Ռոստոմ Արամ Մանուկյան Նիկոլ Աղբալյան Փետրվարյան հեղափոխություն Սալմաստ Սարդարապատ Գարեգին Նժդեհ:

    Բեռնել
  • Դավիթ Գյուրջինյան - Անգլերեն լեզվանվան պատմական զարգացումը հայերենում
    18 Էջ | 169-187 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2022.2-169 |

    Ստացվել է՝ 2022-06-18 | Գրախոսվել է՝ 2022-04-25 | Ընդունվել տպագրության՝ 2022-05-03

    Տպագրված է 2022 N 2 (220) / Լեզվաբանություն

    Բազմաթիվ լեզվանուններ գործածվել են հայերեն առաջին գրավոր աղբյուրներում՝ մատենագիրների երկեր, Աստվածաշունչ մատյան, քերականական աշխատություններ և այլն, ինչպես՝ հայերէն, յունարէն, եբրայեցերէն, պարսկերէն, հռոմայեցերէն և այլն։ Դարերի ընթացքում հայերեն լեզվանունների ցանկը համալրվել է նորանոր միավորներով, այդ թվում՝ եվրոպական լեզուների անուններով։ Մի շարք լեզվանուններ տարբեր ժամանակներում ունեցել են տարբերակներ, օրինակ՝ հրեաների լեզուն անվանելու համար գործածվել են եբրայեցերէն, հրէարէն, հրէերէն, հրէայերէն, այժմ ավելի շատ՝ եբրայերեն տարբերակային լեզվանունները։

    Բանալի բառերլեզվանուն տարբերակայնություն պատմական բառագիտություն բառապաշարի զարգացում կանոնարկում բառակազմական օրինաչափություն անգղիացւոց լեզու անգղիարէն / անգղիերէն / անգլիարէն / անգլիերէն / անգլերեն բառարանագրական ավանդույթ լեզվանվան միասնականացում:

    Բեռնել
  • Ռուբեն Սահակյան - Սարգիս Մեհրաբյան (Խանասորի Վարդան)
    26 Էջ | 3-29 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2022.3-3 |

    Ստացվել է՝ 2022-07-14 | Գրախոսվել է՝ 2022-10-18 | Ընդունվել տպագրության՝ 2022-11-09

    Տպագրված է 2022 N 3 (221) / Պատմություն

    Հայ ազատագրական շարժման նշանավոր գործիչներից էր Սարգիս (Սերգեյ) Մեհրաբյանը: Հասարակությանը նա հայտնի է Խանասորի Վարդան, Վարդան, Վահե Սյունի, իսկ երգերում՝ Շատախի առյուծ անուններով: Ս. Մեհրաբյանը ծնվել է 1867 թ. օգոստոսի 10-ին Շուշիում : Սովորել է տեղի թեմական դպրոցում: Ուսանելու տարիներին ընթերցել է ընդհատակում հրատարակվող խմորատիպ թերթեր՝ «Նժդեհ», «Մունետիկ» , «Նոր-Սերունդ» և Մկրտիչ Փորթուգալյանի տպագիր «Արմենիա» պարբերականը, նաև՝ հայ գրողների, հատկապես՝ Րաֆֆու հայրենասիրական վեպերը, որոնք աստիճանաբար ձևավորել են նրա աշխարհայացքը:

    Բանալի բառերՍ. Մեհրաբյան Շուշի Վան Սևքարեցի Սաքո Խանասոր Ս. Զավարյան Կիլիկիա Ռոստոմ հայ-թաթարական բախումներ Առաջին համաշխարհային պատերազմ կամավորական շարժում ցեղասպանություն Ա. Մանուկյան Երևան Բաքու:

    Բեռնել
  • Արարատ Հակոբյան - Ակադեմիկոս Աշոտ Հովհաննիսյանի պատմագիտական գնահատականը հայ ժողովրդի ռուսական կողմնորոշման հարցերին
    16 Էջ | 30-46 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2022.3-30 |

    Ստացվել է՝ 2022-07-25 | Գրախոսվել է՝ 2022-09-28 | Ընդունվել տպագրության՝ 2022-11-09

    Տպագրված է 2022 N 3 (221) / Պատմություն

    Հայոց պատմության ու պատմագրության առանցքային հիմնահարցերից են Հայաստանի և հայ ժողովրդի՝ պատմականորեն ձևավորված ռուսական քաղաքական կողմնորոշման, իսկ հետագայում դրա անմիջական տրամաբանական շարունակությունը հանդիսացող Արևելյան Հայաստանի՝ Ռուսաստանին միացման հարցերը. հարցեր, որոնք ավելի քան երեք դար է, ինչ գրավել են հայ հասարակական-քաղաքական ու պատմագիտական մտքի ուշադրությունը: Հայտնի է, որ հայ ժողովրդի ռուսական կողմնորոշման սկզբնավորումը մեծապես կապվում է XVII դարավերջին և XVIII դարասկզբին հայ ազատագրական շարժման ականավոր գործիչ Իսրայել Օրու (1659–1711 թթ.)՝ բարդ ու հակասական, երբեմն էլ արկածալի դրվագներով հարուստ կյանքի ու քաղաքական գործունեության հետ:

    Բանալի բառերԱ. Հովհաննիսյան հայ ժողովուրդ Ռուսաստան Իսրայել Օրի կողմնորոշում պատմագրություն գնահատական շրջադարձ "Դրվագներ" Պետրոս Մեծ Անգեղակոթ Մյունխեն ավարտաճառ անկախություն հովանավոր Մինաս վարդապետ ուղեցույց:

    Բեռնել
  • Վարդան Ալեքսանյան - Եկեղեցին Հայաստանի ներքին ինքնավարության վերականգնման ժամանակաշրջանում (IX դարի առաջին կես)
    22 Էջ | 62-84 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2022.3-62 |

    Ստացվել է՝ 2022-06-21 | Գրախոսվել է՝ 2022-06-23 | Ընդունվել տպագրության՝ 2022-11-09

    Տպագրված է 2022 N 3 (221) / Պատմություն

    Հայերի՝ 774–775 թթ. հակաարաբական հուժկու ապստամբության պարտությունը նոր իրողություններ առաջացրեց Հայաստանում: VIII դ. վերջին ծանր հարված ստացան երկրի ինքնավարությունը մարմնավորող երկու ինստիտուտները՝ նախարարական համակարգը և Հայոց եկեղեցին: Քաղաքական բեմը լքեցին պետականակիր նախարարական տոհմերը՝ Մամիկոնյաններն ու Կամսարականները, որոնք միևնույն ժամանակ եկեղեցու ջերմ աջակիցներն էին: Այս ծանր ժամանակաշրջանում, երբ հայ իշխանների մի մասը երկրից հեռացել էր, իսկ «մնացեալք ղօղեալք դադարեալ կային ընդ լծով ծառայութեան նոցա», երբ եկեղեցին կորցնում էր իր հարստություններն ու ազդեցությունը, և արտագաղթող հայերի փոխարեն երկրում բնակություն էին հաստատում մուսուլման արաբները, Հայաստանի առաջնորդության դրոշը վերցնում են Բագրատունիները:

    Բանալի բառերՀայոց եկեղեցի արաբ կառավարիչներ վանք կրոնական խստացումներ Բագարատ Բագրատունի Դավիթ Բ Կակաղեցի Հովհաննես Դ Ովայեցի Մութավաքքիլ կրոնափոխություն ապստամբություն Թոնդրակյան շարժում նահատակություն:

    Բեռնել
  • Անժելա Ամիրխանյան - Երվանդ Լալայան. Երկեր վեց հատորով, հատոր չորրորդ
    2 Էջ | 329-331 |

    Ստացվել է՝ 2022-09-29 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2022-11-09

    Տպագրված է 2022 N 3 (221) / Գրախոսություններ

    Անվանի ազգագրագետ Երվանդ Լալայանը (1864–1931) ծնվել է Ալեքսանդրապոլում, ավարտել՝ Թիֆլիսի Ներսիսյան դպրոցը, սովորել՝ Ժնևի համալսարանի հասարակագիտական բաժնում, որն ավարտելուց հետո աշխատել է Վիեննայի Մխիթարյանների մոտ և Փարիզի մարդաբանական դպրոցում: 1895 թ. վերադարձել է հայրենիք ու սկսել իր բանահավաքչական գործունեությունը:Հայաստանի պատմաազգագրական շրջանների վերաբերյալ նրա հավաքած նյութերը տպագրվել են 1896–1916 թթ. իր իսկ հիմնադրած «Ազգագրական հանդես»-ի 26 հատորներում:

    Բանալի բառերԵրվանդ Լալայան «Երկեր» Սյունիք Գեղարքունիք Վայոց ձոր ազգագրական և բանահյուսական նյութեր հնագիտական ու ճարտարապետական հուշարձաններ վիմագրեր:

    Բեռնել
  • Արսեն Հարությունյան - Տաթևի վանքի Ս. Պողոս-Պետրոս տաճարի պատկերաքանդակները և դրանց հավանական վարպետը
    13 Էջ | 145-158 |

    Ստացվել է՝ 2020-09-29 | Գրախոսվել է՝ 2020-10-07 | Ընդունվել տպագրության՝ 2021-01-29

    Տպագրված է 2021 N 1 (216) / Հոդվածներ, հաղորդումներ

    Միջնադարյան Հայաստանի հոգևոր-մշակութային նշանավոր կենտ­րոն­­ներից է Տաթևի վանական համալիրը, որի գլխավոր՝ Ս. Պողոս-Պետրոս տա­ճարը կառուցվել է վանքի հնագույն՝ վաղմիջնադարյան խարխուլ եկեղեցու տեղում: Պատմագիր Ստեփանոս Օրբելյանի հաղորդմամբ՝ տա­ճարի կա­ռուցման պատճառը Սյունյաց մետրոպոլիտ Հովհան­նես եպիս­կոպոսի տե­սիլքն էր, համաձայն որի՝ երազում հրեշտակը քանիցս հրա­մա­յել է կա­ռուցել նոր եկեղեցի՝ նախանշելով նրա տեղն ու անունը՝ հին եկե­ղե­ցու տե­ղում, սուրբ առաքյալներ Պողոսի և Պետրոսի անվամբ. «… ի տես­լեան հրա­ման առնու ի հրեշտակէ զհինն ի բաց դնել և նոր առնել սկիզբն շինու­ածոյ եկեղեցւոյն … յանուն սուրբ և գլխաւոր առաքելոցն՝ վի­մին Պետրոսի և առաքելոյն Պօղոսի»:

    Բանալի բառեր Տաթևի վանք Ս. Պողոս-Պետրոս տաճար պատկերա­քանդակ Ստ. Օրբելյան Ստ. Մնացականյան դիմաքանդակ վիշապ-օձ խորշ երեսակալ իշխան Եղիա վարդպետ:

    Բեռնել
  • Սարգիս Ավետյան - Հնդեվրոպական անվանական հիմքերի վերջահանգ ձայնավորների ձևաբանական կարգավիճակը հին հայերենում
    9 Էջ | 170-179 |

    Ստացվել է՝ 2020-11-21 | Գրախոսվել է՝ 2021-01-11 | Ընդունվել տպագրության՝ 2021-03-05

    Տպագրված է 2021 N 1 (216) / Հոդվածներ, հաղորդումներ

    Հայտնի է, որ նա­­խագրային հա­յերենում վեր­ջ­ըն­թերվանկային ուժգ­նու­­­թ­­յան շեշտը հան­գեց­­րել է վերջ­նա­վան­կային ձայ­­նա­վորի թու­լա­­ց­ման՝ ձայ­նոր­դա­­հանգ փակ վան­կե­րի դեպ­­­­­քում, և անկման՝ մնա­ցած դեպ­­քերում, թեև այդ գործընթացի որոշ ման­­րա­մաս­­ներ վիճահարույց են:

    Բանալի բառերհնդեվրոպական ան­վանական հիմքերի վեր­ջա­հանգ ձայ­­նա­վոր­ներ թեք հիմ­քա­­­­կազ­միչ մասնիկներ թեք հո­լով­­նե­ր անվանական հոլովում հո­լո­վական վերջավո­րութ­յուն­­­ներ հին հայերեն միջին հայերեն վերջ­ընթեր վանկ ուժգնության շեշտ ձևա­բա­նա­կան վերլուծության սկզբունքներ ուղղական հայցական:

    Բեռնել
  • Գայանե Քոչարյան, Գայանե Քոչարյան - Դվին ամրոց-սրբավայրի մշտնջենական խորհուրդը
    11 Էջ | 180-191 |

    Ստացվել է՝ 2021-02-25 | Գրախոսվել է՝ 2021-03-02 | Ընդունվել տպագրության՝ 2021-03-29

    Տպագրված է 2021 N 1 (216) / Հոդվածներ, հաղորդումներ

    Դվին բազմաշերտ հնավայրում սրբավայրի գոյության տևականութ­յու­նը (առնվազն մ. թ. ա. I հազարամյակից սկսած, գրեթե անընդմեջ, ներ­առյալ մ. թ. V դարում կաթողի­կա­նիստ լինելու իրողությունը) վկայող հնա­գիտական նյութը հնավորություն է ընձե­ռում հետա­մուտ լինել աշխարհ­ընկալման զարգացման ընթացքի, դրա փուլերի և շրջա­դար­ձային հանգր­վան­ների բացահայտմանը:

    Բանալի բառերԴվին բազմաշերտ հնավայր ավան­դապահ սրբավայր աշ­խար­­հայեցո­ղական ըմբռնում­ներ կրոնական սինկրետիզմ Տիր-Ապոլոն-Միթրա լուսակիր եռյակ Սբ. Գրիգոր Լուսավորիչ մշտնջենական խոր­հուրդ լույսի պաշտամունք:

    Բեռնել
  • Երվանդ Գրեկյան - «Ք. ա. VII դ. ճգնաժամ»-ը և մարական տերության կազմավորման խնդիրը
    26 Էջ | 192-218 |

    Ստացվել է՝ 2021-01-13 | Գրախոսվել է՝ 2021-01-27 | Ընդունվել տպագրության՝ 2021-04-07

    Տպագրված է 2021 N 1 (216) / Քննարկումներ

    Անտիկ շրջանի պատմագիրները Մարաստանը համարում էին ըն­դար­ձակ սահմաններով մի թագավորություն, որի արքաներն իշխում էին Հալիս գետից արևելք ընկած «ողջ Ասիա»-յին: Մարաստանի ծնունդը նրանք կապում էին Դեյոկեսի անվան հետ և ներկայացնում Ք. ա. VII–VI դդ. իշխած մար արքաների մի ամբողջ ցանկ: Նրանցից Փրաորտեսը՝ Դե­յոկեսի որդին, անգամ հավակնում էր ասորեստանյան տարածքներին, իսկ Կյուաք­սարեսը՝ Փրաորտեսի որդին, վճռական դեր խաղաց Ասո­րեստանի կործան­ման գործում:

    Բանալի բառերմարական տերություն Իրանական բարձրավանդակ Ասո­րեստան Ուրարտու հնամիջավայր կլիմայական փոփոխություններ ճգնա­ժամ էթնիկական տեղաշարժեր ապաբնակեցում:

    Բեռնել
  • Ռուբեն Սահակյան - Գեղամ Հովհաննիսյան. Արփիար Արփիարյան. hասարակական-քաղաքական հայացքներն ու գործունեությունը
    7 Էջ | 241-248 |

    Ստացվել է՝ 2020-02-02 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2021-02-19

    Տպագրված է 2021 N 1 (216) / Գրախոսություններ

    ՀՀ ԳԱԱ պատմության ինստիտուտը «Մեսրոպ արք. Աշճեան մատ­ե­նա­շարով» հրա­տա­րակել է ինստիտուտի ավագ գիտաշխատող, պ. գ. թ. Գեղամ Հովհաննիսյանի «Արփիար Ար­փիար­յան. Հա­սա­րա­կական-քաղաքական հա­յացք­ներն ու գոր­ծունեությունը» ուսում­նասիրությունը (խմբա­գիր՝ պ. գ. դ., պրոֆ. Սուրեն Սարգսյան): XIX դա­րավեր­ջի և XX դարասկզբի հայ ազատա­գրական շարժման նշանավոր գործիչ, գրող, հրա­պա­րա­կախոս Արփիար Արփիարյանը (1851–1908) հայ մտա­վորակա­նու­թյան այն փայլուն գործիչ­նե­րից էր, ով խորը հետք է թողել ոչ միայն գրական, այլև հասարա­կա­կան ու քաղաքական բնագա­վա­ռում:

    Բանալի բառերԱ. Արփիարյան Արևմտյան Հայաստան Վան «Արա­րատեան ընկերութիւն» Ա. Չոպանյան Մ. Տա­մատյան Մ. Չերազ Մ. Խրիմյան Գ. Սրվանձ­տյանց Մ. Փորթուգալյան «Արևելք»:

    Բեռնել
  • Լուսինե Հայրիյան - Էսթեր Խեմչյան. Տավուշի բանահյուսական ժառանգությունը
    4 Էջ | 249-253 |

    Ստացվել է՝ 2021-01-24 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2021-03-03

    Տպագրված է 2021 N 1 (216) / Գրախոսություններ

    ՀՀ ԳԱԱ հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտի գիտական խորհրդի որոշմամբ հրատարակված «Տավուշի բանահյուսական ժառան­գությունը» մենագրությունը վեր­ջին հարյուր­ամ­յակի ընթացքում պատմաազ­գա­գրական վե­րո­հիշյալ տարածքում գրառված վիպա­կան, քնա­րական և ասույթաբանական բազ­­մաժանր ու մե­ծաքանակ նյութերի բանա­գիտական քննութ­յունն է:

    Բանալի բառերԷ. Խեմչյան Տավուշի բանահյուսություն ժառան­գութ­յուն բանահավաքչության պատմություն ժանր ավանդական կայուն բա­նա­ձևեր նախաբան բանասաց:

    Բեռնել
  • Վերժինե Սվազլյան - Նշխարներ Պյատիգորսկ գաղթած Արցախի հայերի բանահյուսության (ըստ հեղինակի գրառած նյութերի)
    14 Էջ | 210-224 |

    Ստացվել է՝ 2021-03-09 | Գրախոսվել է՝ 2021-03-10 | Ընդունվել տպագրության՝ 2021-03-30

    Տպագրված է 2021 N 2 (217) / Հոդվածներ, հաղորդումներ

    1964 թ. ամռանը Հայաստանի գիտությունների ակադեմիայի հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտի տնօրինությունն ինձ գործուղել էր Ռուսաստանի Ստավրոպոլի երկրամասի Պյատիգորսկ քաղաքը, որպեսզի ուսումնասիրեմ այնտեղ ապրող հայ էթնիկ խմբի ներկայացուցիչների կենցաղն ու բանահյուսությունը: Երբ տեղ հասա, տեղեկացա, որ այնտեղ առանձին թաղամասում ապրում են Ղարաբաղից (Արցախ) գաղթած հայեր: Այդ տարիներին Ղարաբաղը մեզ՝ հայագետ-մտավորականներիս համար անմատչելի էր:

    Բանալի բառերՊյատիգորսկ Ղարաբաղ Արցախ Ռուսաստան բանասաց բանավոր ավանդույթ վիպական քնարական ասույթային բանահյուսություն հայ բարբառ:

    Բեռնել
  • Արմանուշ Կոզմոյան - Անահիտ Յահյամասիհի. Սադեղ Հեդայաթ. կյանքը և գիտագրական ժառանգությունը
    2 Էջ | 288-290 |

    Ստացվել է՝ 2021-05-24 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2021-06-11

    Տպագրված է 2021 N 2 (217) / Գրախոսություններ

    Վերջերս լույս ընծայվեց բ. գ. թ. Անահիտ Յահյամասիհիի ուսումնասիրությունը՝ նվիրված XX դ. պարսից մեծ արձակագիր, գիտական և հասարակական մտքի ջատագով Սադեղ Հեդայաթի կյանքին, գեղարվեստական արձակին ու ազգագրական հետազոտություններին։ Աշխատությունը ներառում է չորս գլուխ, որոնցում լուսաբանվում են՝ Հեդայաթի ժամանակաշրջանն ու Իրանի սոցիալ-պատմական իրողությունները, այդ հոլովույթում կայացած նրա գրական արձակը, բանագիտության ձևավորումը XIX–XX դդ. Իրանում և Հեդայաթի դերն այդ կարևոր դիսցիպլինի զարգացման գործում։

    Բանալի բառերԻրան Սադեղ Հեդայաթ նովել ավանդույթ ազգագրություն բանագիտություն Խայամ մշակույթ։

    Բեռնել
  • Պետրոս Դեմիրճյան - Եվա Մնացականյան. Հովհաննես Թումանյանի ստեղծագործությունները ժամանակի գրաքննադատական մտքի գնահատմամբ
    5 Էջ | 270-275 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2025.1-270 |

    Ստացվել է՝ 2025-03-10 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2025-03-27

    Տպագրված է 2025 N 1 (228) / Գրախոսություններ

    Անցած ավելի քան մեկ դարի ընթացքում Հովհ. Թումանյանի կյանքի և ստեղծագործության մասին շատ է գրվել: Միայն հեղինակների անունների և աշխատությունների թվարկումը՝ Ա. Տերտերյանից, Ա. Ինճիկյանից, Մ. Մկրյանից, Ի. Սաֆրազբեկյանից, Հր. Թամրազյանից, Էդ․ Ջրբաշյանից մինչև Վլ. Կիրակոսյան, Ս. Հովհաննիսյան, Ա. Եղիազարյան և շատ ուրիշներ, բազմաթիվ էջեր կարող է զբաղեցնել: Գրվել է և դեռ գրվելու է, քանզի, իրոք, անսպառ է հանճարեղ գրողի թողած վաստակի ոսկե հանքը:

    Բանալի բառերՀովհ. Թումանյան գրաքննադատություն տարեգրություն ավանդույթ նորարարություն մեթոդաբանական սկզբունքներ:

    Բեռնել
  • Ավետիս Հարությունյան - Վանի 1915 թ. «ապստամբության» հայեցակարգի ժխտելիության հարցի շուրջ
    30 Էջ | 3-33 | DOI՝ Doi:10.54503/0135-0536-2025.2-3 |

    Ստացվել է՝ 2025-05-15 | Գրախոսվել է՝ 2025-05-22 | Ընդունվել տպագրության՝ 2025-07-11

    Տպագրված է 2025 N 2 (229) / Պատմություն

    Վանի 1915 թ․ «ապստամբության» հիմնահարցն ունի ինչպես քաղաքական, այնպես էլ գիտական մեծ կարևորություն, քանի որ այն պատճառ դարձավ Օսմանյան կայսրության մեջ բնակվող հայ և թուրք ժողովուրդների հարաբերությունների վատթարացմանն ու Հայոց ցեղասպանության իրականացման շարժառիթներից:

    Բանալի բառերՎանի 1915 թ․ «ապստամբություն» ինքնապաշտպանություն կոտորած ժխտելիություն խռովություն պանթուրքիզմ Հայոց ցեղասպանություն թուրքական դիվանագիտություն եվրոպական դիվանագիտական տեսակետներ:

    Բեռնել
  • Արմեն Կարապետյան - Հայ կամավորական շարժման լուսաբանումը Հորիզոն թերթում (1914 թ․ հոկտեմբեր – 1916 թ․ հուլիս)
    16 Էջ | 41-57 | DOI՝ DOI: 10.54503/0135-0536-2025.3-41 |

    Ստացվել է՝ 2025-09-07 | Գրախոսվել է՝ 2025-10-31 | Ընդունվել տպագրության՝ 2025-11-17

    Տպագրված է 2025 N 3 (230) / Պատմություն

    Հայ կամավորական շարժումը պայմանավորված էր հայության պատմաքաղաքական ճակատագրի նախորդ ընթացքով, երբ XIX դարավերջից Արևմտյան Հայաստանում սկիզբ առավ ֆիդայական շարժումը՝ զինյալ դիմակայությունն ընդդեմ Օսմանյան կայսրությունում արևմտահայության ստրկացված իրավիճակի։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի բռնկումը աշխարհասփյուռ հայությանը հույս ներշնչեց, որ եկել է այն բաղձալի պահը, երբ օրակարգում է հայտնվում արևմտահայության ազատագրության հիմնահարցը։ Ինչն էլ առիթ հանդիսացավ, որ հայության տարբեր հատվածների մեջ կամավորական շարժումը լայն թափ ստանա։

    Բանալի բառերԱռաջին համաշխարհային պատերազմ կամավորական գնդեր "Հորիզոն" պարբերական կոտորածներ գաղթականներ ինքնապաշտպանական մարտեր ցարական իշխանություն հերոս հրամանատարներ ազատագրված Վան

    Բեռնել
  • Lուսինե Մարգարյան - Արցախի տեղանունների բառակազմական կաղապարները
    11 Էջ | 158-169 | DOI՝ DOI: 10.54503/0135-0536-2025.3-158 |

    Ստացվել է՝ 2025-07-17 | Գրախոսվել է՝ 2025-08-04 | Ընդունվել տպագրության՝ 2025-11-17

    Տպագրված է 2025 N 3 (230) / Լեզվաբանություն

    Արցախի տեղանունների բառակազմական խմբերն առանձնացնելիս հիմք են ընդունվել տեղանունների բառակազմական կաղապարների դասակարգման դասական և ժամանակակից սկզբունքները, մասնավորապես՝ Ջահուկյանի մոտեցումը (հաշվի առնելով որոշ առանձնահատկություններ)։Ըստ այդմ՝ Արցախի տեղանունները խմբավորվել են հետևյալ կարգով.Ա. Պարզ կամ արմատական տեղանուններ. դրանք դասակարգվում են.ա) բուն արմատական տեղանուններ, երբ բառարմատն է տեղանունը,բ) տեղանվանական արմատներ, այսինքն՝ իբրև այդպիսին մտածվող և արմատական ընկալվող տեղանուններ:

    Բանալի բառերԱրցախ տեղանուն բառակազմություն կաղապար դասակարգում տեղանվանական արմատ պարզ բաղադրյալ ածանցավոր բարդ

    Բեռնել
  • Արմեն Պետրոսյան - Հնդեվրոպական պատանեկան "Սև" եղբայրությունները, առասպելական երկվորյակները և քաղաքների հիմնումը
    20 Էջ | 200-220 | DOI՝ DOI: 10.54503/0135-0536-2025.3-200 |

    Ստացվել է՝ 2025-09-07 | Գրախոսվել է՝ 2025-10-31 | Ընդունվել տպագրության՝ 2025-11-17

    Տպագրված է 2025 N 3 (230) / Քննարկումներ

    Հնդեվրոպաբանության մեջ վերականգնվում է պատանի ռազմիկների եղբայրությունների ինստիտուտը։ Նրանք, ավագ առաջնորդների ղեկավարությամբ, որսորդությամբ և ավազակությամբ մի քանի տարի ապրում էին ցեղի տարածքի ծայրամասերում։ Միայն դրանից հետո, նվիրագործության ծեսն անցնելով, պատանիները կարող էին դառնալ ցեղի լիիրավ անդամներ, ամուսնանալ և ունենալ իրենց սեփականությունը։ Այդ եղբայրությունները կարևոր դեր են կատարել Եվրասիայում հնդեվրոպացիների տարածման գործում։

    Բանալի բառերհնդեվրոպական պատանեկան եղբայրություններ հնդեվրոպական առասպելաբանություն հնդեվրոպական անվանաբանություն հայ վիպական բանահյուսություն Արմավիր Ռոմովե Հռոմ

    Բեռնել
  • Աննա Ասատրյան, Լիլիթ Հակոբյան - Նիկոլ Գալանդերյանի «Փարվանա» օպերան․ հայկական ռոմանտիզմի մոռացված արձագանքը (անգ․)
    18 Էջ | 161-179 | DOI՝ 10.54503/0135-0536-2026.1-161 |

    Ստացվել է՝ 2026-03-07 | Գրախոսվել է՝ 2026-03-16 | Ընդունվել տպագրության՝ 2026-03-20

    Տպագրված է 2026 N 1(231) / Արվեստագիտություն

    Հայ երաժշտության պատմության մեջ կան անուններ, որոնք լուսավորում են մեղմ, բայց անշեջ: Այդ անուններից մեկն իրանահայ կոմպոզիտոր, մանկավարժ և երաժշտական-հասարակական գործիչ Նիկոլ Գալանդերյանն է (1881–1944): Նրա «Փարվանա» օպերան, որի լիբրետոն կազմվել է ըստ Հովհաննես Թումանյանի համանուն լեգենդի, ժողովրդական միստիկայի, արևելյան քնարականության ու եվրոպական օպերային դասական ավանդույթների ինքնատիպ սինթեզ է:

    Բանալի բառերՆիկոլ Գալանդերյան Հովհաննես Թումանյան "Փարվանա" օպերա երաժշտական թումանյանապատում իրանահայ երաժշտություն:

    Բեռնել
  • Լուսինե Ղռեջյան - Առաջավորասիական պատմավիպական կերպարները հայ բանահյուսության մեջ. գիրք Ա
    2 Էջ | 263-265 | DOI՝ 10.54503/0135-0536-2026.1-263 |

    Ստացվել է՝ 2025-03-06 | Գրախոսվել է՝ 0001-01-01 | Ընդունվել տպագրության՝ 2026-03-20

    Տպագրված է 2026 N 1(231) / Գրախոսություններ

    Հայ ժողովրդի բանահյուսական երկացանկի ձևավորման ու զարգացման վրա նշանակալի ազդեցություն են թողել մերձավորարևելյան տարածաշրջանի ժողովուրդների հետ ունեցած մշակութային ու քաղաքակրթական դարավոր շփումները։ Այդ բազմաշերտ հարաբերությունների արդյունքում թե՛ բանավոր և թե՛ գրավոր ճանապարհով մի շարք պատմական դեմքերի վիպական կերպարների հետ կապված պատմություններն ու զրույցները փոխառնվել, տեղայնացվել, յուրովի վիպականացվել են՝ էապես հարստացնելով հայ վիպական բանահյուսական ժառանգությունը։

    Բանալի բառերառաջավորասիական պատմական դեմքեր ժողովրդականություն փոխներթափանցում արխիվային նյութ ավանդական բանահյուսություն մշակույթ։

    Բեռնել